| YouTube Channel

चणक (caNaka)

 
शब्दसागरः
English
चणक
m.
 (-कः)
1. Chick-pea, (Cicer arietinum. )
2. The name of a sage.
f.
 (-का) Linseed.
E.
 चण् to be given, affix अच् and कन् added
what is given to horses, &c.
Capeller Eng
English
चणक
m.
 the chick-pea.
Yates
English
चणक (कः-का) 1.
m.
 Chick-pea
name of a sage.
f.
 का Linseed.
Spoken Sanskrit
English
चणक caNaka
m.
 Bengal gram [ chickpea ]
चणक caNaka
m.
 chick-pea
Wilson
English
चणक
m.
 (-कः)
1 Chick-pea, (Cicer arietinum. )
2 The name of a sage.
f.
 (-का) Linseed.
E.
 चण to be given, affix अच् and कन् added
what is given to
horses, &c.
Apte
English
चणकः [caṇakḥ], 1 Chick-pea
उत्पतितो$पि हि चणकः शक्तः किं भ्राष्ट्रकं भक्तुम्
Pt.*
 1.132.
N.
 of a gotra.
Comp.
 -अम्लम् sour pease. ˚वारि Water mixed with sour pease. -आत्मजः the sage चाणक्य.
Apte 1890
English
चणकः Chick-pea
उत्पतितोपि हि चणकः शक्तः किं भ्रष्ट्रकं भक्तुं Pt. 1. 132.
Comp.
अम्लं sour pease.
आत्मजः the sage चाणक्य.
Monier Williams Cologne
English
चणक
m.
 the chick-pea,
Suśr.
VarBṛS.
 xv
f.
Pañcat.
Kathās.
N.
 of Cāṇakya's father,
L.
of a village,
HPariś.
 viii, 194
Monier Williams 1872
English
चणक, अस्, m. the chick-pea (Cicer Arietinum)
N. of a Muni, the father of Cāṇakya
(अका), f.
linseed, Linum Usitatissimum (अतसी), [cf. चण्डिका]
(इका), f. a kind of grass, = क्षेत्र-जा, गो-दग्धा,
सु-नीला, हिमा.
—चणकात्मज (°क-आत्°), अस्, m.,
N. of a sage, also called Cāṇakya or Vatsyāyana.
—चणकाम्लक (°क-अम्ल), अम्, n. = चणक-
लवण, pease with salt, sour pease.
—चणकाम्ल-
वार्, र्, n. acid drops of water on the leaves of the
cicer.
Apte Hindi
Hindi
चणकः
पुं*
 - चण् - क्वुन्
चना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चणक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಡಲೆ
निष्पत्तिः - > चण (दाने) - "क्वुन्" (उ० २-३२)
व्युत्पत्तिः - > चण्यते
प्रयोगाः - > "कार्पासमाषचणकाः पुरन्दरहुताशभक्ताश्च"
उल्लेखाः - > बृहत्सं० १५-१४
चणक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಋಷಿ /ಚಾಣಕ್ಯನ ತಂದೆ
L R Vaidya
English
caRaka {% m. %} The chick-pea, उच्छलितोऽपि हि चणको भ्राष्ट्रं भक्तुं न शक्नोति Panch.i.
Lanman
English
caṇaka, m. chick-pea.
Kridanta Forms
Sanskrit
चण् (च꣡णँ꣡ गतौ दाने च - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = चणनम्
अनीयर् = चणनीयः - चणनीया
ण्वुल् = चणकः - चणिका
तुमुँन् = चणितुम्
तव्य = चणितव्यः - चणितव्या
तृच् = चणिता - चणित्री
क्त्वा = चणित्वा
ल्यप् = प्रचण्य
क्तवतुँ = चणितवान् - चणितवती
क्त = चणितः - चणिता
शतृँ = चणन् - चणन्ती
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मङ्गल्यको मसूरः स्यात्कलायस्तु सतीनकः ॥ ११७० ॥
हरेणुः खण्डिकश्चाथ चणको हरिमन्थकः ।
-wordlist-
मङ्गल्यक (पुं), मसूर (पुंस्त्री), कलाय (पुं), सतीनक (पुं), हरेणु (पुं), खण्डिक (पुं), चणक (पुं), हरिमन्थक (पुं)
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चणकः
Root: चणक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ chick-pea
⇒ Bengal gram [chickpea]
Shloka(s):
2|9|18|2 ► स्याद्यावकस्तु कुल्माषश्चणको हरिमन्थकः॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|18|2 ⇢ चणकः (चणक) (पुं)
➠ 2|9|18|2 ⇢ हरिमन्थकः (हरिमन्थक) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ चणभेदः
गुण-गुणी-भावः ➡ चणकधान्योद्भवक्षेत्रम्
उपाधि ➡ प्राकृतिकखाद्यम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चणकः,
पुं,
 (चणति वेदोच्चारणादिध्वनिना शब्दा-यते इति । चण शब्दे + क्वुन् ।) मुनिविशेषः ।इति शब्दरत्नावली ॥
(चण्यते दीयते इति ।चण दाने + क्वुन् ।) शस्यविशेषः । चणा युटछोला इति च भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । हरि-मन्थकः २ । इत्यमरः । २ । ९ । १८ ॥
हरि-मन्थजः ३ । इति तट्टीका ॥
चणः ४ हरिमन्थः ५सुगन्धः ६ कृष्णचञ्चुकः ७ बालभोज्यः ८ वाजि-भक्ष्यः ९ कञ्चुकी १० । अस्य गुणाः । मधुरत्वम् ।रूक्षत्वम् । मेहवान्त्यस्रपित्तनाशित्वम् । दीप-नत्वम् । वर्णबलरुच्याध्मानकारित्वञ्च ॥
* ॥
आमस्यतस्य गुणाः । शीतलत्वम् । रुच्यत्वम् । सन्त-र्पणत्वम् । दाहतृष्णाश्मरीशोषनाशित्वम् । गौल्य-त्वम् । कषायत्वम् । इषत्कफवीर्य्यकारित्वञ्च ॥
* ॥
भृष्टस्य तस्य गुणाः । रुच्यत्वम् । वातनाशित्वम् ।रक्तदोषकारित्वम् । उष्णवीर्य्यत्वम् । लघुत्वम् ।स्वेदशैत्यहरत्वञ्च ॥
* ॥
तस्य यूषस्य गुणाः ।मधुरत्वम् । कषायत्वम् । कफवातविकार-श्वासोर्द्ध्वकासक्लमपीनसनाशित्वम् । बलदीपन-त्वञ्च ॥
* ॥
प्रातस्तज्जलपानगुणाः । चन्द्रमरी-चिवत् शीतलत्वम् । पित्तरोगनाशित्वम् । पुष्टि-प्रदत्वम् । पाके नैजगुणत्वम् । सन्तर्पणत्वम् ।मञ्जुलत्वम् । मधुरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
तस्य आर्द्रभृष्टस्य गुणः । बलकारित्वम् । रोचन-त्वञ्च ॥
* ॥
स्विन्नस्य तस्य गुणः । पित्तकफ-नाशित्वम् ॥
* ॥
तत्सूपः क्षोभकरः ॥
* ॥
तस्य शाकस्य गुणाः । रुच्यत्वम् । दुर्ज्जरत्वम् ।कफवातकारित्वम् । अम्लत्वम् । विष्टम्भजनक-त्वम् । पित्तदन्तशोथनाशित्वञ्च । इति भाव-प्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चणक
पु०
 चण--दाने क्वुन् । १ शस्यभेदे (वुट्) (छोला) अमरः२ मुनिभेदे च तस्य गोत्रापत्यं गर्गा० यञ् चाणक्यः । “चणकःशीतलोरूक्षः पित्तरक्तकफापहः । लघुः कषायो विष्टम्भीवातलो ज्वरनाशनः । सचाङ्गारेण सम्भृष्टस्तैलभृष्टश्चतद्गुणः । आर्द्रभृष्टो बलकरो रोचनश्च प्रकीर्त्तितः ।शुष्कभृष्टोऽतिरूक्षः स्याद्वातकुष्ठप्रकोपनः । स्विन्नः पित्त-कफं हन्यात् सूपः क्षोभकरोऽहितः । आर्द्रोऽतिकोमलोरुच्यः रक्तपित्तहरो हिमः” । हरितार्द्रचणकरन्धनन्तु ।“सुहरित हरिमन्थः क्षोदभिन्नो नखाग्रैः प्रथममुदक-सिक्तो वेसवारेण सिद्धः । लवणमरिंचसङ्गात् तैलहिङ्गु-प्रसिक्तः शिखरयति विभोक्तुर्जाठरं मन्दवह्निम् । छोला-भिधायकफलं परिगृह्य शुद्धं तप्ते घृते सुललितक्वथितो-षणाभ्याम् । संसाधितम् सुरभितं शुचिरामठेन जिह्वा-तले विशति नित्यमतिप्रकामम्” शब्दार्थ० चि० धृतवेद्यकम् ।तस्य शाकगुणपाकादि तत्रैव दर्शित यथा “रुच्यंचणकशाकं स्याद् दुर्जरं कफवातकृत् । अम्लं विष्टम्भ-जनकं पित्तनुद्दन्तशोथहृत् । सकृत्तु चाणकं शाकमम्ल-तक्रेण साधितम् । सहिङ्गुलवणे तप्ते भर्जितं रामठा-न्वितम् । क्षाराम्लभावसहजाश्चणकप्रबालाः सम्मर्दितामरिचसैन्धवशृङ्गवेरैः । संचूर्णिताः कटुकतैलयुतैःसुपक्वेर्भृष्टैः सुहिङ्गुचणकैः परिदत्तवासाः ।”
Capeller
German
चणक
m.
 - vor.
m.
Burnouf
French
चणक चणक
m.
 pois chiche ou cicer arietinum, bot. -- F.
graine de lin.