| YouTube Channel

चटकः (caTakaH)

 
Apte
English
चटकः [caṭakḥ], A sparrow.
Apte 1890
English
चटकः A sparrow.
Hindi
Hindi
गौरैया (पु)
Apte Hindi
Hindi
चटकः
पुं*
 - चट् - क्वुन्
"चिड़िया, गोरैया"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चटकः
noun
एकः कविः ।
"चटकस्य उल्लेखः राजतरङ्गिण्यां दृश्यते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चटकः
Root: चटक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Sparrow
Shloka(s):
2|3|18|1 ► धूङ्क्ष्णा तु श्वेतकाकोऽथ चटको वर आटकः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|18|2 ► बलिभुक् कलविङ्कश्च सेव्यस्तिलककण्टकः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|19|1 ► कलविङ्कस्त्वसौ पीतमुण्डः श्यामा तु पोतकी। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|18|1 ⇢ चटकः (चटक) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|1 ⇢ वरः (वर) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|1 ⇢ आटकः (आटक) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ बलिभुक् (बलिभुज्) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ कलविङ्कः (कलविङ्क) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ सेव्यः (सेव्य) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ तिलककण्टकः (तिलककण्टक) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|19|1 ⇢ कलविङ्कः (कलविङ्क) (पुं) ⇒ Yellow-headed sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|19|1 ⇢ पीतमुण्डः (पीतमुण्ड) (पुं) ⇒ Black-headed sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पोतकीः
जातिः ➡ पक्षी
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चटकः
Root: चटक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ sparrow
⇒ sparrows
Shloka(s):
2|5|18|1 ► चटकः कलविङ्कः स्यात्तस्य स्त्री चटका तयोः। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|18|1 ⇢ चटकः (चटक) (पुं)
➠ 2|5|18|1 ⇢ कलविङ्कः (कलविङ्क) (पुं) ⇒ spot, stain, sparrow, white cAmara, Indian cuckoo
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ चटकस्त्र्यपत्यम्
जातिः ➡ पक्षी
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ चटकस्त्र्यपत्यम्
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ चटकस्त्री
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चटकः,
पुं,
 (चटति भिनत्ति धान्यादिकं चञ्चुपुटेनेति ।चट भेदे + “नन्दिग्रहीति ।” ३ । १ । १३४ ।इति पचादित्वादच् ततः स्वार्थे कन् ।) पक्षि-विशेषः । चटा इति भाषा ॥
(यथा, देवी-भागवते । १ । ४ । ८ ।“वीक्ष्य प्रेमाद्भुतं तत्र बाले चटकयोस्तदा ।व्यासश्चिन्तातुरः कामं मनसा समचिन्तयत् ॥
”)तत्पर्य्यायः । कलविङ्कः २ । इत्यमरः । २ । ५ । १८ ॥
चित्रपृष्ठः ३ गृहनीडः ४ वृषायणः ५ । इतिहारावली ॥
काभुकः ६ नीलकण्ठकः ७ काल-कण्ठकः ८ कामचारी ९ । इति जटाधरः ॥
कलाविकलः १० । इति शब्दरत्नावली ॥
तन्मांस-गुणाः । शीतत्वम् । लघुत्वम् । शुक्रबलप्रदत्वञ्च ।तद्वच्चारण्यचटकं तत् क्रर्व्य लघु पथ्यदम् ॥
इति राजनिर्घण्टः ॥
(“चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाःपरम् ।गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम् ॥
”इति वाभटे सूत्रस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥
“चटका मधुराः स्निग्धा बलशुक्रविवर्द्धनाः ।सन्निपातप्रशमनाः शमभा मारुतस्य च ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने २७ अध्याये ॥
)