| YouTube Channel

चटक (caTaka)

 
शब्दसागरः
English
चटक
m.
 (-कः) A sparrow.
f.
 (-का)
1. A hen-sparrow.
2. A young hen-
sparrow.
3. The root of long pepper: see चटकाशिरस् and चटिका.
E.
 चट् to break, क्वुन् affix, braking corn, &c. चटति भिनत्ति धान्यादिकम् ।
Capeller Eng
English
चटक
m.
 आ
f.
 a sparrow.
Yates
English
चटक (कः-का) 1.
m.
f.
 A sparrow.
Wilson
English
चटक
m.
 (-कः) A sparrow.
f.
 (-का)
1 A hen-sparrow.
2 A young hen-sparrow.
3 The root of long pepper: see चटकाशिरस and चटिका.
E.
 चट to break, वुन् affix
breaking corn, &c.
Apte
English
चटकः [caṭakḥ], A sparrow.
Apte 1890
English
चटकः A sparrow.
Monier Williams Cologne
English
चटक
m.
 a sparrow,
MBh.
 xii
Hariv.
Suśr.
VarBṛS.
Pañcat.
N.
 of a poet,
Rājat.
 iv, 496
चटक
m.
pl.
 ‘sparrows’, a nickname of Vaiśampāyana's school (v.l. for चरक),
VāyuP.
Monier Williams 1872
English
चटक, अस्, m. a sparrow
N. of a poet
(आस्),
m. pl. a nickname of the pupils of Vaiśampāyana
(also written चरक)
(आ), f. a hen-sparrow
a
young hen-sparrow
Turdus Macrourus, = श्यामा
the root of long pepper, = चटका-शिरस्
(इका), f.
a hen-sparrow
the root of long pepper.
—चटका-
शिरस्, n. the root of long pepper.
—चटिका-शिर,
अस्, m. or चटिका-शिरस्, n. the root of long pepper.
Macdonell
English
चटक caṭ-aka,
m.
 sparrow
N. of a poet
🞄ā,
f.
 female sparrow.
Benfey
English
चटक चटक,
m.
 A sparrow, Pañc.
80, 5.
f.
 का, A hen-sparrow, Pañc. 80,
10.
--
Comp.
मृग-इन्द्र-,
m.
 A hawk.
Apte Hindi
Hindi
चटकः
पुं*
 - चट् - क्वुन्
"चिड़िया, गोरैया"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चटक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ
निष्पत्तिः - > चट (भेदने) - "क्विन्" (उ० २-३३)
व्युत्पत्तिः - > चटति भनत्ति धान्यादिकम्
चटक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಪ್ಪಲಿ
L R Vaidya
English
cawaka {% m. %} A sparrow.
Bopp
Latin
चटक m. (r. चट् s. अक) passer. AM.
cf. चातक.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
चटक a poet and minister under Jayāpīḍa. Rājataraṅgiṇī
4, 496.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चटको गृहबलिभुक्कलविङ्कः कुलिङ्ककः ।
-wordlist-
चटक (पुं), गृहबलिभुज् (पुं), कलविङ्क (पुं), कुलिङ्कक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कलविङ्क
कलविङ्क, चटक, गृहबलिभुज्, नीलकण्ठ
कलविङ्कश्चटकः स्याद् गृहबलिभुक् नीलकण्ठश्च ॥ २४३ ॥
verse 2.1.1.243
page 0030
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चटकः
Root: चटक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Sparrow
Shloka(s):
2|3|18|1 ► धूङ्क्ष्णा तु श्वेतकाकोऽथ चटको वर आटकः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|18|2 ► बलिभुक् कलविङ्कश्च सेव्यस्तिलककण्टकः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|19|1 ► कलविङ्कस्त्वसौ पीतमुण्डः श्यामा तु पोतकी। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|18|1 ⇢ चटकः (चटक) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|1 ⇢ वरः (वर) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|1 ⇢ आटकः (आटक) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ बलिभुक् (बलिभुज्) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ कलविङ्कः (कलविङ्क) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ सेव्यः (सेव्य) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|18|2 ⇢ तिलककण्टकः (तिलककण्टक) (पुं) ⇒ Sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|19|1 ⇢ कलविङ्कः (कलविङ्क) (पुं) ⇒ Yellow-headed sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|19|1 ⇢ पीतमुण्डः (पीतमुण्ड) (पुं) ⇒ Black-headed sparrow ⇒ चटकः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पोतकीः
जातिः ➡ पक्षी
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चटकः
Root: चटक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ sparrow
⇒ sparrows
Shloka(s):
2|5|18|1 ► चटकः कलविङ्कः स्यात्तस्य स्त्री चटका तयोः। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|18|1 ⇢ चटकः (चटक) (पुं)
➠ 2|5|18|1 ⇢ कलविङ्कः (कलविङ्क) (पुं) ⇒ spot, stain, sparrow, white cAmara, Indian cuckoo
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ चटकस्त्र्यपत्यम्
जातिः ➡ पक्षी
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ चटकस्त्र्यपत्यम्
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ चटकस्त्री
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चटकः,
पुं,
 (चटति भिनत्ति धान्यादिकं चञ्चुपुटेनेति ।चट भेदे + “नन्दिग्रहीति ।” ३ । १ । १३४ ।इति पचादित्वादच् ततः स्वार्थे कन् ।) पक्षि-विशेषः । चटा इति भाषा ॥
(यथा, देवी-भागवते । १ । ४ । ८ ।“वीक्ष्य प्रेमाद्भुतं तत्र बाले चटकयोस्तदा ।व्यासश्चिन्तातुरः कामं मनसा समचिन्तयत् ॥
”)तत्पर्य्यायः । कलविङ्कः २ । इत्यमरः । २ । ५ । १८ ॥
चित्रपृष्ठः ३ गृहनीडः ४ वृषायणः ५ । इतिहारावली ॥
काभुकः ६ नीलकण्ठकः ७ काल-कण्ठकः ८ कामचारी ९ । इति जटाधरः ॥
कलाविकलः १० । इति शब्दरत्नावली ॥
तन्मांस-गुणाः । शीतत्वम् । लघुत्वम् । शुक्रबलप्रदत्वञ्च ।तद्वच्चारण्यचटकं तत् क्रर्व्य लघु पथ्यदम् ॥
इति राजनिर्घण्टः ॥
(“चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाःपरम् ।गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम् ॥
”इति वाभटे सूत्रस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥
“चटका मधुराः स्निग्धा बलशुक्रविवर्द्धनाः ।सन्निपातप्रशमनाः शमभा मारुतस्य च ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने २७ अध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चटक पुंस्त्री० चटति भिनत्ति धान्यादिकम् चट--क्वुन् ।१ कलविङ्के (चडुइ) अमरः जातित्वेऽपि स्त्रियामजादि-त्वात् टाप् न तु ङीप् । स्वार्थे क । चटककोऽप्यत्र ।स्त्रियां जातित्वेऽपि टापि क्षिपका० नित्यं न अतइत्त्वम् । तन्मांसगुणादि भावप्र० उक्तं यथा“चंटकः कलविङ्कः स्यात् कुलिङ्गः कालकण्ठकः । कु-लिङ्गः शीतलः स्निग्धः स्वादुः शुक्रकफपदः । सन्नि-पातहरो ग्रामचटकश्चातिशुक्रलः” । २ पिप्पलीमूले
न०
 अमरटीका । ३ श्यामाखगे स्त्री राजनि० ।चटका + स्वार्थे क । अतो वेत्त्वम् चटकका चटकिका”सि० कौ० । चटकस्य चटकाया वा अपत्यं पुमान् अण्ऐरक् । चाटकैर चटकापत्ये पुंसि । स्त्रियान्तु अणोलुक् । चटका चटकयोः स्त्र्यपत्ये स्त्री ।
Capeller
German
चटक
m.
 Sperling,
f.
 आ Sperlingsweibechen.
Burnouf
French
चटक चटक
m.
 passereau
cf. चातक। -- F.
चटका femelle de passereau.
Racine de poivre long.
चटकाशिरस्
n.
 racine de poivre long.
Stchoupak
French
चटक-
m.
 -आ-
f.
 sorte de moineau.