| YouTube Channel

चञ्चम्यमानः (caJcamyamAnaH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चमु अदने”@} 2 3 आचामकः-चमकः-विचमकः-मिका, 4 चामकः-विचामकः-मिका, चिचमिषकः-षिका, 5 चञ्चमकः-चंचमकः-मिका
चमिता-त्री, चामयिता-त्री, चिचमिषिता-त्री, चञ्चमिता-त्री
6 चमन्-विचमन्- 7 आचामन्-न्ती, 8 चामयन्-न्ती, चिचमिषन्-न्ती
-- चमिष्यन्-न्ती-ती, चामयिष्यन्-न्ती-ती, चिचमिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- चञ्चम्यमानः, चञ्चमिष्यमाणः
9 आचान्-आचामौ-आचामः
-- -- 10 आचान्तम् 11 -आचान्तः-आचान्तवान्, चामितः, चिचमिषितः, चञ्चमितः-तवान्
चमः, 12 आचामी, चामः, चिचमिषुः, चञ्चमः
चमितव्यम्, चामयितव्यम्, चिचमिषितव्यम्, चञ्चमितव्यम्
चमनीयम्, चामनीयम्, चिचमिषणीयम्, चञ्चमनीयम्
13 आचाम्यम्, 14 विचम्यम्-चम्यम्, चाम्यम्, चिचमिष्यम्, चञ्चम्यम्
ईषच्चमः-दुश्चमः-सुचमः
-- -- चम्यमानः, चाम्यमानः, चिचमिष्यमाणः, चञ्चम्यमानः
आचामः-विचमः-सुचमः, चामः, चिचमिषः, चञ्चमः
15 चमितुम्, चामयितुम्, चिचमिषितुम्, चञ्चमितुम्
16 चान्तिः, चामना, चिचमिषा, चञ्चमा
आचमनम्, चामनम्, चिचमिषणम्, चञ्चमनम्
17 चमित्वा-चान्त्वा, चामयित्वा, चिचमिषित्वा, चञ्चमित्वा
आचम्य, आचाम्य, आचिचमिष्य, आचश्चम्य
चम२, आचामम् २, चमित्वा २, चान्त्वा, चामम् २, चामयित्वा २, चिचमिषम् २, चचिमिषित्वा २, चञ्चमम् २
चञ्चमित्वा २
18 इति ऊप्रत्ययः।
चमूः = सेना।]] चमूः, 19 20 इत्यटन् प्रत्ययः।
चमतीति चमटः = घस्मरः।]] चमटः, 21 इत्यादिना असच् प्रत्ययः।
चमति अस्मिन् इति चमसः = यज्ञीयपात्रविशेषः।]] चमसः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५००)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४६९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[१। ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति प्राप्तायाः वृद्धेः, ‘नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्या- नाचमेः’ (७-३-३४) इति निषेधो न
\n\n ‘अनाचमेः’ इति पर्युदासात्। अन्यत्र निषेधो भवत्येव। एवं घञि, णमुलि च ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[२। अमन्तत्वेन प्राप्तस्य मित्त्वस्य, ‘न कम्यमिचमाम्’ (गणसूत्रं भ्वादौ) इति निषेधात्, उपधाह्रस्वो न। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[३। ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति अभ्यासस्य नुगागमः। यलोपाल्लोपौ। ‘स च पदान्तबद् वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति वचनात् ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०४८२+ २८]
07
=>
 [[१। ‘ष्ठिवुक्लमुचमां शिति’ (७-३-७५) इत्यत्र, ‘आङि चम इति वक्तव्यम्’ (वा। ७-३-७५) इति वचनात् आङुपसृष्टे शतरि दीर्घः। अन्योपसृष्टस्य, शुद्धस्य च धातोर्दीर्घो न।]]
08
=>
 [[२। ‘निगरणचलनार्थेभ्यश्च’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव।]]
09
=>
 [[३। ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-५१) इत्यनेनः दीर्घे, ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति पदान्ते नकारः।]]
10
=>
 [[४। उदित्त्वेन क्त्वायां विकल्पितेट्कत्वात्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठा- यामिण्णिषेधः। ‘अनुनासिकस्य--’ (६-४-१५) इति दीर्घे, ‘नश्चापदान्तस्य झलि’ (८-३-२४) इत्यनुस्वारे, ‘अनुस्वारस्य ययि--’ (८-४-५८) इति परसवर्णे च रूपम्। ‘क्तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः’ (३-४-७६) इति अधिकरणे, कर्तरि, भावकर्मणोश्च क्तप्रत्ययः यथासम्भवं भवति।]]
11
=>
 [[आ। ‘चान्तामिषश्छान्तजलः फलावलीं जान्त्वा झमञ्जमनमक्रमीद् गुहाम्।।’ धा। का। १। ६०।]]
12
=>
 [[५। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
13
=>
 [[६। ‘आसुयुवपिरपित्रपिचमश्च’ (३-१-१२६) इति ण्यत्। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति प्राप्तस्य यतोऽपवादः। ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धिः। ‘विचम्यम्-चम्यम्’ इत्यत्र, ‘नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्यानाचमेः’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधः।]]
14
=>
 [[B। ‘आचाम्यं सन्ध्ययोः कच्चित् सम्यक् ते न प्रहीयते। कच्चिदग्निमिवानाय्यं काले सम्मन्यसेऽतिथिम्।।’ भ। का। ६-६६।]]
15
=>
 [पृष्ठम्०४८३+ २५]
16
=>
 [[१। ‘तितुत्रतथ--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधे, दीर्घे, अनुस्वारे, परसवर्णे च रूपम्।]]
17
=>
 [[२। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इडभावपक्षे दीर्घानु- स्वारपरसवर्णा बोध्याः।]]
18
=>
 [[३। ‘कृषिचमितनि--’ [द। उ। १-१६४]
19
=>
 [[आ। ‘अथ भूतानि वार्त्रध्नशरेभ्यस्तत्र तत्रसुः। मेजे दिशः परित्यक्तमहेष्वासा च सा चमूः।।’ किरातार्जुनीये-१५-१।]]
20
=>
 [[४। ‘शकादिभ्योऽटन्’ [द। उ। ५-२]
21
=>
 [[५। ‘अत्यविचमि--’ [द। उ। ९-४४]