धातुः: क्षै
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: क्षये
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: क्षायति
अनुबन्धादिविशेषः: ऐकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

क्षै

मानकरूपान्तरम् - जै
जै

मानकरूपान्तरम् - षै
षै (अर्थः)  क्षये
( क्षायति चक्षौ क्षातेत्यादि क्षामः क्षामवान् ) "क्षायो मः'' इति निष्ठातो मः णौ ( क्षपयति ) अयं मिदिति घटादौ ध्वनतावुक्तम् एवं ( जायति, जजौ, जातौ सायति ससौ साता ) "घुमास्था'' इत्यत्र साग्रहणेन स्यतेर्ग्र हणं नास्येति आशीर्लिङि ईत्वाभावात् ( सायादिति भवति ) अत एव ( सासायते सायते ) इत्यादौ "घुमास्था'' इति ईत्वं न भवति तथा व तत्र न्यासे गामादाग्रहणेष्वविशेषमुक्त्वा षो अन्तकर्मणीत्ययमेवीपात्तः तथा च तन्त्रान्तरे पास्यति जास्यति सास्यतीति स्पष्टं षो अन्तकर्मणीत्ययमेव निर्दिश्यते "विभाषाघ्राधेट्साछासः'' इति सिचो लुग्विधावपि श्यन्विकरणाभ्यां साहचर्यात्स्यतिरेवच गृह्मते इत्यस्मात्सिचि सति च असासीदित्येव भवति ( सिषासति ) आदेशसकारत्वात्षत्वम् ( सापयति असीषपत् ) "शाच्छासा'' इति युग्विधावपि श्यन्विकरणाभ्यां साहचर्यात् स्यतिरेवव गृह्मते इति अस्य पुगेव भवति कके चिदमुं दन्त्यादिं पठन्ति तत् षोपदेशलक्षणविरोधादुपेक्ष्यम्  899

क्षै  

मानकरूपान्तरम् - जै
जै 

मानकरूपान्तरम् - षै
षै  क्षये 
- क्षायति । क्षायो मः (8/2/50) इति मत्वम्-क्षामः । जायति । सायति । सिषापयिषति ।। 917-919 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षै क्षये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> क्षायकः-यिका, क्षापकः- <a href="#foot_krm04">4</a> क्षपकः-पिका, चिक्षासकः-सिका, चाक्षायकः-यिका;</li> <li> क्षाता-त्री, क्षपयिता-त्री, चिक्षासिता-त्री, चाक्षायिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> क्षायन्-न्ती, क्षपयन्-न्ती, चिक्षासन्-न्ती;</li> <li> -- क्षास्यन्-न्ती-ती, क्षपयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षासिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- क्षपयमाणः, -- चाक्षायमाणः;</li> <li> -- क्षपयिष्यमाणः, -- चाक्षायिष्यमाणः;</li> <li> विक्षाः-विक्षौ-विक्षाः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm06">6</a> क्षामम्-क्षामः-क्षामवान्, क्षपितः, चिक्षासितः, चाक्षायितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> प्रक्षः, <a href="#foot_krm08">8</a> क्षायः, क्षपः- <a href="#foot_krm09">9</a> क्षपा, चिक्षासुः, चाक्षाः;</li> <li> क्षातव्यम्, क्षपयितव्यम्, चिक्षासितव्यम्, चाक्षायितव्यम्;</li> <li> क्षाणीयम्, क्षपणीयम्, चिक्षासनीयम्, चाक्षायणीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> क्षेयम्, क्षप्यम्, चिक्षास्यम्, चाक्षाय्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> ईषत्क्षाणः-दुःक्षाणः-सुक्षाणः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm12">12</a> क्षायमाणः, क्षप्यमाणः, चिक्षास्यमानः, चाक्षाय्यमाणः;</li> <li> क्षायः, क्षपः, चिक्षासः, चाक्षायः;</li> <li> क्षातुम्, क्षपयितुम्, चिक्षासितुम्, चाक्षायितुम्;</li> <li> क्षातिः, <a href="#foot_krm13">13</a> प्रक्षा, क्षपणा, चिक्षासा, चाक्षाया;</li> <li> क्षाणम्, क्षपणम्, चिक्षासनम्, चाक्षायणम्;</li> <li> क्षात्वा, क्षपयित्वा, चिक्षासित्वा, चाक्षायित्वा;</li> <li> प्रक्षाय, <a href="#foot_krm14">14</a> प्रक्षपय्य, प्रचिक्षास्य, प्रचाक्षाय्य;</li> <li> क्षायम् २, क्षात्वा २, <a href="#foot_krm15">15</a> क्षपम् २ -क्षापम् २, क्षपयित्वा २, चिक्षासम् २, चिक्षासित्वा २, चाक्षायम् २;</li> <li> चाक्षायित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३२१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-९१३। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यात्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युक्। एवं घञि, णमुलि च ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। ण्यन्तस्य ‘क्षै’ धातोः भोजमते घटादिषु पाठः। तदानीम् ‘अतिंह्रीव्लीरीक्नूयी- क्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति पुकि, घटादित्वेन मित्त्वात्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इत्युपधाया ह्रस्वः। अन्येषां मते घटादिपाठाभावात् क्षापकः- क्षापिका इत्यादीनि रूपाणि यथायथमूह्यानि।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। शपि, ‘एचोऽयवायावः’ (६-१-७८) इत्यायादेशे च रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[४। ‘क्षायो मः’ (८-२-५३) इति निष्ठातकारस्य मकारः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कः प्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[६। ‘श्याऽऽद्व्यधाश्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि वा णः प्रत्ययः। युगागमः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[७। ण्यन्तात् पचाद्यचि टाप्। क्षपयति = वारयति इन्द्रियाणां चेष्टामिति क्षपा = रात्रिः। ‘राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वनाः। आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षपां सर्वां व्यनोदयन्।।’ (महाभारते-आरण्यपर्वणि १-४३) इति शब्दकल्पद्रुमे।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[८। यत्प्रत्यये, ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इत्याकारस्य ईकारे गुणे च रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[९। ईषदाद्युपपदेषु ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति खलपवादो युच्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [पृष्ठम्०३३५+ २५]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[१। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति स्त्रियामङ्।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[२। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[३। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ उपधाया दीर्घ- विकल्पः।]]</li></ul>

क्षै (क्षै॒ क्षये - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = क्षाणम्
अनीयर् = क्षाणीयः - क्षाणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षातुम्
तव्य = क्षातव्यः - क्षातव्या
तृच् = क्षाता - क्षात्री
क्त्वा = क्षात्वा
ल्यप् = प्रक्षाय
क्तवतुँ = क्षामवान् - क्षामवती
क्त = क्षामः - क्षामा
शतृँ = क्षायन् - क्षायन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

क्षै 

मानकरूपान्तरम् - जै
जै

मानकरूपान्तरम् - सै
सै क्षये
- क्षायति  निष्ठायां क्षायो मः (8253) क्षामः  जायति  जाता  सायति साता  सायात् - स्यतेर्ग्रहणाद् एत्वं न  असासीत्- स्यतेर्ग्रहणाद् विभाषा घ्राधेट् (2478) इति सिज्लुक् नास्ति  883-885

चक्षौ चक्षौ p. de क्षै।


चक्षौ (cakSau)

Burnouf