| YouTube Channel

चक्रवर्ती (cakravartI)

 
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
चक्रवर्ती Bhāgavatapurāṇaṭīkā by Nārāyaṇa.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अधीश्वरः, चक्रवर्ती, सम्राट्
noun
यस्य अधिपत्ये नैके राजानः सन्ति।
"अकबरः अधीश्वरः आसीत्।"
Synonyms:
 चक्रवर्ती
noun
एकः टीकाकारः ।
"चक्रवर्तिना अलंकारशेखरे टीका रचिता"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: चक्रवर्ती
Root: चक्रवर्तिन्
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ supreme
⇒ emperor
⇒ autocrat
⇒ ruler of a cakra
⇒ sovereign of the world
⇒ holding the highest rank among
⇒ rolling everywhere without obstruction
⇒ lamb's quarters plant [Chenopodium album - Bot.]
⇒ ruler the wheels of whose chariot roll everywhere without obstruction
Shloka(s):
2|8|2|2 ► चक्रवर्ती सार्वभौमो नृपोऽन्यो मण्डलेश्वरः॥ (क्षत्रियवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|8|2|2 ⇢ चक्रवर्ती (चक्रवर्तिन्) (पुं) ⇒ supreme, emperor, autocrat, ruler of a cakra, sovereign of the world, holding the highest rank among, rolling everywhere without obstruction, lamb's quarters plant [Chenopodium album - Bot.], ruler the wheels of whose chariot roll everywhere without obstruction
➠ 2|8|2|2 ⇢ सार्वभौमः (सार्वभौम) (पुं) ⇒ emperor, universal monarch, cosmopolitan [Econ.], comprising the whole world, known throughout the world, relating to all conditions of the mind, relating to or consisting of or ruling over the whole earth
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ सम्राट्
जातिः ➡ मनुष्यः
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ चक्रवर्तिनी
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ राजा
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चक्रवर्त्ती, [न्]
पुं,
 (चक्रं पद्माकारशुभचिह्नंकरे वर्त्तते यस्य । वृत् + णिनिः । यद्वा चक्रंपृथ्वीचक्रं तेन वर्त्तते इति । वृत + णिनिः ।)समुद्रपरिवृतायाः सर्व्वभूमेरीश्वरः । तत्पर्य्यायः ।सार्व्वभौमः २ । इत्यमरः । २ । ८ । २ ॥
(यथा, शकुन्तलायां १ म अङ्के ।“जन्म यस्य पुरोर्वंशे युक्तरूपमिदं तव ।पुत्त्रमेवं गुणोपेतं चक्रवर्त्तिनमाप्नुहि ॥
”)वास्तूकम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
(श्रेष्ठः । यथा, गीतगोविन्दे । १ । २ ।“वाग्देवताचरितचित्रितचित्तसद्मापद्मावतीचरणचारणचक्रवर्त्ती ॥
”“चारणचक्रवर्त्ती नर्त्तकश्रेष्ठः ।” इति तट्टी-कायां चैतन्यदासः । यद्वा पद्मावती महालक्ष्मीःराधा तस्याश्चरणचारर्णे परिचर्य्यायां यच्चक्रंमण्डलं तत्र वर्त्तते इति व्युत्पत्त्या वैष्णवसम्प्र-दाचिविशेषः ॥
)