चक्रबन्धं (cakrabandhaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“बन्ध बन्धने”@} 2 ‘बध्नाति बन्धने बन्धेर्बाधयेदिति संयमे।’ 3 इति देवः।
बन्धकः-न्धिका, बन्धकः-न्धिका, 4 बिभन्त्सकः-त्सिका, 5 बाबधकः-धिका
6 बन्द्धा-बन्द्ध्री, बन्धयिता-त्री, बिभन्त्सिता-त्री, बाबधिता-त्री
7 8 बध्नन्-ती, 9 बन्धयन्-न्ती, बिभन्त्सन्-न्ती
-- 10 भन्त्स्यन्-न्ती-ती, बन्धयिषयन्-न्ती-ती, बिभन्त्सिष्यन्-न्ती-ती
-- -- बन्धयमानः, बन्धयिष्यमाणः, -- बाबध्यमानः, बाबधिष्यमाणः
11 भत्-भध्-बधौ-बधः
-- -- -- बद्धः-बद्धम्-बद्धवान्, 12 चक्रबद्धः-दृषद्बद्धः, बन्धितः, बिभन्त्सितः, बाबधितः-तवान्
बन्धः, 13 सुतानुबन्धः, 14 बन्धः, बिभन्त्सुः, बाबन्धः
बन्द्धव्यम्, बन्धयितव्यम्, बिभन्त्सितव्यम्, बाबधितव्यम्
बन्धनीयम्, बन्धनीयम्, बिभन्त्सनीयम्, बाबधनीयम्, बन्ध्यम्, बन्ध्यम्, बिभन्त्स्यम्, बाबध्यम्
ईषद्बन्धः-दुर्बन्धः-सुबन्धः
-- -- बध्यमानः, बन्ध्यमानः, बिभन्त्स्यमानः, बाबध्यमानः
बन्धः, 15 पर्यङ्कबन्धः, चक्रबन्धः, दृषद्बन्धः, 16 अनूबन्धः, बन्धः, बिभन्त्सः, बाबधः
बन्द्धुम्, बन्धयितुम्, बिभन्त्सितुम्, बाबधितुम्
17 18 बन्धा, बद्धिः, बन्धना, बिभन्त्सा, बाबधा
बन्धनम्, बन्धनम्, बिभन्त्सनम्, बाबधनम्
बद्ध्वा, बन्धयित्वा, बिभन्त्सित्वा, बाबधित्वा
अनुबध्य, प्रबन्ध्य, प्रबिभन्त्स्य, प्रबाबध्य
19 चक्रबन्धं बद्धः, 20 अट्टालिकाबन्धं बद्धः
बन्धम् २, बद्ध्वा २, बन्धम् २, बन्धयित्वा २, बिभन्त्सम् २, बिभन्त्सित्वा २, बाबधम् २
बाबधित्वा २
21 उप्रत्यये रूपमेवम्।]] बन्धुः, 22 किरच्प्रत्यये, प्रत्ययस्य कित्त्वेनोपधानकारलोपे च रूपमेवम्।
बद्धमस्य श्रवणेन्द्रियमिति बधिरः = श्रोत्रेन्द्रियहीनः।]] बधिरः, 23 ब्रध्नः-बुध्नः, 24 बन्धुरः, 25 बन्धूकः।
01 (१०९८)
02 (९-क्र्यादिः-१५०८। अक। अनि। पर।)
03 (श्लो। १२०)
04 [[१। सन्नन्ताण्ण्वुलि, भष्भावचर्त्वादिकेषु रूपमेवम्। सर्वत्र सन्नन्तेषु एवमेव प्रक्रियेति ज्ञेयम्।]]
05 [[२। यङन्ते सर्वत्र यङ्निमित्तके नकारलोपे, अभ्यासदीर्घे च रूपनिष्पत्तिरिति ज्ञेयम्।]]
06 [[३। तृचि, ‘झषस्तधोः--’ (८-२-४०) इति धत्वम्। ‘झलां जश् झशि’ (८-४-५३) इति धातुधकारस्य दकारः। तस्य, ‘झरो झरि--’ (८-४-६५) इति पाक्षिको लोपः। एवं तव्यदादिष्वपि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
07 [पृष्ठम्०९१८+ २७]
08 [[१। शतरि, क्र्यादित्वात् श्नाप्रत्यये, ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति धातुनकारलोपे, ‘श्नाऽभ्यस्तयोः--’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे च रूपमेवम्।]]
09 [[२। चित्तवत्कर्तृकत्वविवक्षायाम् ण्यन्तेऽत्र परस्मैपदमेव। अचित्तवत्कर्तृकत्वविवक्षायां तु आत्मनेपदमपि भवतीति ज्ञेयम्।]]
10 [[३। स्यप्रत्ययेऽपि भष्भावचर्त्वादिकं यथायथमूह्यम्।]]
11 [[४। क्विपि, उपधानकारलोपे, भष्भावचर्त्वविकल्पयो रूपम्।]]
12 [[५। क्तप्रत्ययान्तात्, ‘सप्तमी--’ (२-३-३६) इति योगविभागात् समासः।]]
13 [[६। सुतमनुबध्नातीति सुतानुबन्धः। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्।]]
14 [[आ। ‘ज्ञाताशयस्तस्य ततो व्यतानीत् स कर्मठः कर्म सुतानुबन्धम्।।’ भ। का। १। ११। (अत्र कर्मण्यणि सुतानुबन्धम् इति नपुंसकलिङ्गश्रवणासम्भवात् व्याख्यातृभिः सुतानुबन्धि इति पाठमाश्रित्य, तस्य च सुतमनुबन्धुं शीलमस्येति व्युत्पत्त्या ताच्छील्येऽर्थे णिनिप्रत्ययान्तत्वमिति समर्थितम्। तदेव च साध्विति प्रतिभाति।]]
15 [[७। पर्यङ्के बन्धः पर्यङ्कबन्धः। ‘सिद्धशुष्कपक्वबन्धैश्च’ (२-१-४१) इति सप्तमीतत्पुरुषः। ‘तत्पुरुषे कृति--’ (६-३-१४) इति प्राप्तस्यालुकः ‘नेन्सिद्धबद्ध्नातिषु च’ (६-३-१९) इति निषेधः।]]
16 [[८। अनु बध्यते इत्यनूबन्धः = प्रत्ययगतः कित्त्वङित्त्वादिर्विशेषः। ‘उपसर्गस्य घञ्यमनुष्ये बहुलम्’ (६-३-१२२) इति दीर्घः।]]
17 [पृष्ठम्०९१९+ २७]
18 [[१। धातोः संयोगान्तत्वेन गुरुत्वात्, ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्यये रूप- मेवम्। क्तिनि विवक्षिते तु कित्त्वेनोपधानकारलोपे बद्धिः इत्यपि साधुरिति ज्ञेयम्।]]
19 [[२। ‘अधिकरणे बन्धः’ (३-४-४१) इति णमुल्। चक्रे बद्ध इत्यर्थः। कषादित्वात् यथाविध्यनुप्रयोगः।]]
20 [[३। ‘संज्ञायाम्’ (३-४-४२) इति णमुल्। अट्टालिकाबन्ध इति बन्धविशेषस्य संज्ञा। एवं क्रौञ्चबन्धं बद्धः, पद्मबन्धं बद्धः, शरबन्धं बद्धः, इत्यादिषु सर्वत्र णमुलुपपत्तिर्ज्ञेया। अत्र सर्बत्र बन्धः इत्यनेन व्यूहविशेषस्य, काव्यगतस्य बन्ध- विशेषस्य च तन्त्रेण ग्रहणमिति ज्ञेयम्।]]
21 [[४। औणादिके [द। उ। १। ९५]
22 [[५। औणादिके [द। उ। ८। २६]
23 [[६। ‘बन्धेर्ब्रधिबुधि च’ (द। उ। ५-३८) इति नक्प्रत्यये ब्रधि-बुधि-इत्यादेशयोश्च रूपे सिद्ध्यतः। कित्त्वादुपधानकारलोपः। ब्रध्नः = सूर्यः। बुध्नः = सङ्कल्पो मनः, देवो वा।]]
24 [[७। बाहुलकादौणादिके उरच्प्रत्यये रूपम्। ‘बन्धूर बन्धुरौ स्यातां नम्रसुन्दरयोस्त्रिषु।’ इति रन्तिदेववचनाद् दीर्घमध्यमोऽप्यस्तीति विज्ञायते।]]
25 [[८। औणादिके (द। उ। ३-४६) ऊकप्रत्यये रूपम्। बन्धूकम् = पुष्पविशेषः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.