| YouTube Channel

चकोरः (cakoraH)

 
Apte
English
चकोरः [cakōrḥ], [चक्-तृप्तौ ओरन्
Uṇ.*
 1.64] A kind of bird, the Greek partridge (said to feed on moonbeams)
ज्योत्स्नापानमदालसेन वपुषा मत्ताश्चकोराङ्गनाः
Vb.*
 1.11
इतश्च- कोराक्षि विलोकयेति
R.*
 6.59
7.25
स्फुरदधरसीधवे तव वदन- चन्द्रमा रोचयति लोचनचकोरम्
Gīt.*
 1. (चकोरकः also.) (विषा- भ्याशे) चकारस्ये अक्षिणी विरज्येते Kau.
A.
 1.2.17.Comp. -अक्ष
a.
 (= -दृश्)
इतश्चकोराक्षि विलोकयेति
R.*
 6.59.-दृश्
a.
 having (eyes like those of a Chakora bird) beautiful eyes
अनुचकार चकोरदृशां यतः
Śi.*
 6.48. -नेत्र
a.
 (= -दृश्)
द्विरदेन्द्रगतिश्चकोरनेत्रः
Mk.*
 1.3. -व्रतम् The vow i. e. the habit of a Chakora bird of drinking nectar from the moon
चकोरव्रतमालम्ब्य तत्रैवासन् दिवानिशम्
Ks.*
 76.11. -चकोराय To act like a Chakora bird
चकोरायितुमेते च प्रवृत्ते यावदुन्मुखे
Ks.*
 89.41.
Apte 1890
English
चकोरः [चक्-तृप्तौ ओरन् Uṇ. 1. 64] A kind of bird, the Greek partridge (said to feed on moonbeams)
ज्योत्स्नापानमदालसेन वपुषा मत्ताश्चकोरांगनाः Vb. 1. 11
इतश्चकोराक्षि विलोकयेति R. 6. 59
7. 25
रफुरदधरसीधवे तव वदनचंद्रमा रोचयति लोचनचकोरं Gīt. 10. (चकोरकः also.)
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 92,
पादेऽक्षराणि-
 23
मात्राः - 31
सङ्ख्याजातिः - विकृतिः
मात्रा-विन्यासः
दा द द दा द द दा द द दा द द दा द द दा द द दा द द दा द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
चकोरः
नपुं*
 - चक् -ओरन्
"पक्षीविशेष, तीतर की जाति का पक्षी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तित्तिरः, चकोरः, कृकणः, टिट्टिभः
noun
पक्षिविशेषः
"इन्द्रो दिवस्पतिः शत्रुष्टिटिभो नाम देवता"[श.क]"
Synonyms:
 चकोरः, चन्द्रिकापायी, कौमुदीजीवनः
noun
खगविशेषः- चन्द्रप्रेमी बृहत् खगः।
"चकोरः शशिनं ध्यायति।"
Synonyms:
 चकोरः
noun
एका जातिः ।
"चकोरस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: चकोरः
Root: चकोर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Kind of partridge
Shloka(s):
2|3|35|2 ► चकोरस्तु चलच्चञ्चुरुत्पिबश्चन्द्रिकाप्रियः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|36|1 ► कृकरे त्वर्थ्यकृकणौ दात्यूहे कालकण्ठकः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|35|2 ⇢ चकोरः (चकोर) (पुं) ⇒ Kind of partridge ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|35|2 ⇢ चलच्चञ्चुः (चलच्चञ्चु) (पुं) ⇒ Kind of partridge ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|35|2 ⇢ उत्पिबः (उत्पिब) (पुं) ⇒ Kind of partridge ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|35|2 ⇢ चन्द्रिकाप्रियः (चन्द्रिकाप्रिय) (पुं) ⇒ Kind of partridge ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|36|1 ⇢ कृकरः (कृकर) (पुं) ⇒ Kind of partridge ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|36|1 ⇢ अर्थ्यः (अर्थ्य) (पुं) ⇒ Kind of partridge ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|36|1 ⇢ कृकणः (कृकण) (पुं) ⇒ Kind of partridge ⇒ चकोरः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चकोरः, पुं
स्त्री,
 (चकते चन्द्रकिरणेन तृप्यतीति ।चक तृप्तौ + “कठिचकिभ्यामोरन् ।” उणां ।१ । ६४ । इति ओरन् ।) पक्षिविशेषः । (यथा, भागवते । ३ । २१ । ४३ ।“सारसैश्चक्रवाकैश्च चकोरैर्बल्गुकूजितम् ॥
”)तत्पर्य्यायः । चन्द्रिकापायी २ कौमुदीजीवनः ३अस्य मांसगुणाः । यथा, राजनिर्घण्टे ।“चटकं शीतलं रुच्यं वृष्यं कापिञ्जलामिषम् ।तद्वच्चकोरजं मांसं वृष्यञ्च बलपुष्टिदम् ॥
”(“वातश्लेष्माधिको ज्ञेयः शीतलः शुक्रवर्द्धनः ।अश्मरीं हन्ति विशदो बलकृन्मांसलक्षणः ॥
चकोरः शुकशारी च समदोषा गुणागुणैः ॥
”इति हारीते प्रथमस्थाने एकादशेऽध्याये ॥
अस्य डिम्बगुणा यथा, चरके सूत्रस्थाने २७ अः ।“धार्त्तराष्ट्रचकोराणां दक्षाणां शिखिनामपि ।चटकानाञ्च यानि स्युरण्डानि च हितानि च ॥
रेतःक्षीणेषु कासेषु हृद्रोगेषु क्षतेषु च ।मधुराण्यविपाकीनि सद्यो बलकराणि च ॥
”)