| YouTube Channel

चकासृ (cakAsR)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चकासृ - दीप्तौ (अदा० पर० अक० से०) चकास्ति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕಾಶಿಸು /ಹೊಳೆ
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 चकास्
मूलधातुः:
 चकासृ
धात्वर्थः:
 दीप्तौ
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 चकास्ति
अनुबन्धादिविशेषः:
 ऋदित् अनेकाच्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
चकासृँ चकासृ दीप्तौ
- चकास्ति । चकास्तः । चकासति । चकासाञ्चकार । अचकासीत् । अचीचकासत् । अचचकासत् । चकासत्, चकासतौ, चकासति कुलानि, चकासन्ति कुलानि ।। 65 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
चकासृँ चकासृ दीप्तौ
- चकास्ति चकासति चकासत् कास्यनेकाज्ग्रहणाद् (द्र0 3135 भाष्य) आम्-चकासांचकार तिप्यनस्तेः (8273) इति सस्य दः-अचकाद् भवान् सिपि धातो रुर्वा (8274)-अचकात् त्वम्, अचकास्त्वम् अचकासेत् चकासिता 61
धातुवृत्तिः
Sanskrit
चकासृँ चकासृ (अर्थः) दीप्तौ
( चकास्ति, चकास्तः, चकासति, चकास्सि, चकास्मि, चकास्वः चकासांचकार ) "कास्यनेकाच'' इत्याम् ( चकासिता चकासिष्यति चकास्तु, चकास्तां, चकासतु, चकाधि, ) "धि च'' इति सलोपः केचित्तु "धि च'' इति सिचो लोपमिच्छन्तः चकाद्धि इति सकारस्य दत्वमुदाहरन्ति तत् "यथा तु भाष्यं तथा चकाधीत्येव भवितव्यम्' इति वदाता वृत्तिकारेणैव प्रत्युक्तम् ( अचकात् ) "तिप्यनस्तेः'' इति सकारस्य दत्वम् ( अचकास्ताम्, अचकासुः ) "सिजभ्यस्त'' इति जुस् ( अचकात्, अचकाः ) "सिपि धातो रुर्वा'' इति रुत्वदत्वे ( अचकासम् चकास्यात्, चकास्याताम् ) आशिषि ( चकास्यात्, चकास्यास्ताम् अचकासीत्, अचकासिष्टाम्, अचकासीः, अचकासिषम् चिचकासिषति चकासयति अचीचकासत्, ) ऋदित्त्वात् "णौ चङि'' इति न ह्रस्वः 64
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चकासृ दीप्तौ”@} 2 3 अस्य धातोरनेकाच्त्वात्, ‘धातोरेकाचो हलादेः क्रियासमभिहारे यङ्’ 4 इति विहितो यङ्न भवति।]] जक्षित्यादिः।
चकासकः-सिका, चकासकः-सिका, चिचकासिषकः-षिका
चकासिता-त्री, चकासयिता-त्री, चिचकासिषिता-त्री
5 चकासत् 6 -चकासतौ-चकासतः-ती, चकासयन्-न्ती, चिचकासिषन्-न्ती
7 चकासिष्यन्-न्ती-ती, चकासयिष्यन्-न्ती-ती, चिचकासिषिष्यन्-न्ती-ती
-- चकासयमानः, चकासयिष्यमाणः
-- 8 विचकात्-विचकाद्-विचकासौ-विचकासः
-- 9 चकासितम्-तः, चकासितः, चिचकासिषितः-तवान्
चकासः, चकासः, चिचकासिषुः
चकासितव्यम्, चकासयितव्यम्, चिचकासिषितव्यम्
चकासनीयम्, चकासनीयम्, चिचकासिषणीयम्
चकास्यम्, चकास्यम्, चिचकासिष्यम्
ईषच्चकासः-दुश्चकासः-सुचकासः
-- चकास्यमानः, चकास्यमानः, चिचकासिष्यमाणः
चकासः, चकासः, चिचकासिषः
चकासितुम्, चकासयितुम्, चिचकासिषितुम्
10 चकासा, चकासना, चिचकासिषा
चकासनम्, चकासनम्, चिचकासिषणम्
चकासित्वा, चकासयित्वा, चिचकासिषित्वा
विचकास्य, विचकास्य, विचिचकासिष्य
चकासम् २, चकासित्वा २, चकासम् २, चकासयित्वा २, चिचकासिषम् २
चिचकासिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४८५)
02
=>
 (२-अदादिः-१०७४। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (३-१-२२)
05
=>
 [[२। ‘जक्षित्यादयः षट्’ (६-१-६) इत्यभ्यस्तसंज्ञायाम्, ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः। स्त्रियामुगित्त्वा ङीष्।]]
06
=>
 [[B। ‘तं जाग्रतं दीनदरिद्रपोषे चकासतं शासतमप्रशान्तान्। देवं स्फुरद्दीधितिमम्बुजाक्ष्यो वेव्यानमालोक्य विमोहमापुः।।’ धा। का। २। ५२।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०४६८+ २४]
08
=>
 [[१। ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इत्यनेन पदान्ते जश्त्वम्। ‘वाऽवसाने’ (८-४-५६) इति चर्त्वविकल्पः।]]
09
=>
 [[२। दीप्तयर्थकत्वात् ‘गत्यर्थाकर्मक--’ (३-४-७२) इत्त्यादिना कर्तरि अधिकरणे च क्तप्रत्ययो ज्ञेयः।]]
10
=>
 [[३। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति अकारप्रत्ययः।]]