| YouTube Channel

घ्रा (ghrA)

 
शब्दसागरः
English
घ्रा r. 1st cl. (जिघ्रति) To smell, to receive smell.
Capeller Eng
English
घ्रा जि॑घ्रति (जि॑घ्र°ते & घ्राति)
pp.
घ्रात॑
(—°
w.
act. & pass. mg) smell, sniff, kiss, perceive. —अव smell,
kiss. the same, touch, seize. समा & उप smell, touch with the
mouth, kiss.
Yates
English
घ्रा (जिघ्रति) 1.
a. To smell.
Wilson
English
घ्रा r. 1st cl. (जिघ्रति) To smell, to receive smell.
Apte
English
घ्रा [ghrā], 1
P.
(जिघ्रति, जघ्रौ, अघ्रात्-अघ्रासीत्, घ्रात-घ्राण)
Smell, smell at, perceive by smell
स्पृशन्नपि गजो हन्ति जिघ्रन्नपि भुज- ङ्गमः
H.*
3.14
Bv.*
1.99
Ms.*
2.98.
To kiss.
Caus.
(घ्रापयति) To cause to kill, to smell
अजिघ्रपंस्तथैवा$न्या- नोषधीरालिपंस्तथा
Bk.*
15.19. (Prepositions like अव, आ, उप, वि, सम्
&c.
are added to this root without anyङ
Apte 1890
English
घ्रा {c1c} P. (जिघ्रति, जघ्रौ, अघ्रात्-अघ्रासीत्, घ्रात-घ्राण) 1 To smell, smell at, perceive by smell
स्पृशन्नपि गजो हंति जिघ्रन्नपि भुजंगमः H. 3. 14
Bv. 1. 99.
2 To kiss.
Caus. (घ्रापयति) To cause to smell
Bk. 15. 109. (Prepositions like अव, आ, उप, वि, सं &c. are added to this root without any material change of meaning
गंधमाघ्राय चोर्व्याः Me. 21
आमोदमुपजिघ्रंतौ R. 1. 43
see Bk. 2. 10
14. 12
R. 3. 3
13. 70
Ms. 4. 209 also).
Monier Williams Cologne
English
घ्रा irr.
cl.
1. or
cl.
3.
P.
जि॑घ्रति (Pāṇ. vii, 3, 78
ep.
also Ā. °ते and
cl.
2.
P.
घ्राति
aor.
अघ्रात्, or अघ्रासीत्, ii, 4, 78
Prec. घ्रायात् or घ्रेय्°, vi, 4, 68
aor.
Pass.
3.
du.
अघ्रासाताम्, ii, 4, 78,
Kāś.
irr.
ind.
p.
जिघ्रित्वा,
Hariv.
7059),
to smell, perceive odour,
ŚBr.
xiv
Mn.
ii, 98
MBh.
Hariv.
R.
to perceive,
BhP.
i, 3, 36
to smell at, snuffle at,
R.
VarBṛS.
lxii, 1
Hit.
to kill,
MBh.
ix, 2940 :
Caus.
P.
घ्रापयति (aor. अजिघ्रपत् or °घ्रिप्°,
Pāṇ.
vii, 4, 6), to cause any one (acc. )
to smell at (acc. ),
Bhaṭṭ.
xv, 109 :
Intens.
जेघ्रीयते,
Pāṇ.
vii, 4, 31.
Monier Williams 1872
English
घ्रा घ्रा, cl. 1. P., ep. also cl. 1. A. and
2. P. जिघ्रति, -ते, घ्राति, जघ्रौ, घ्रा-
स्यति, अघ्रात् and अघ्रासीत्, घ्रातुम्, to smell,
perceive odour, be eager for
to smell at, snuffle at
to kiss: Caus. P. घ्रापयति, अजिघ्रपत् and
अजिघ्रिपत्, to cause to smell at: Desid. जिघ्रासति:
Intens. जेघ्रीयते, जाघ्रेति and जाघ्राति
du.
जाघ्रीतस्
[cf. Lat. fra-grare
Hib. gros, ‘a
snout (?)
Germ. riechen
Old Germ. riuhu
Lith.
kwepju, kwapas
Gr. ἄρωμα
ῥίς, ῥιν-ος.]
Macdonell
English
घ्रा GHRĀ, Ⅰ. P. jighra (E. also Ā. and Ⅱ. 🞄P. ghrā-ri), smell
smell at
perceive
🞄kiss on (lc.): pp. ghrāta, smelt
having 🞄smelt. —°, having regard to only. abhi, 🞄[Page90-3] 🞄smell at, smell
kiss. ava, smell
kiss on (lc.). 🞄ā, smell
kiss. upa‿ā, id. sam-ā, smell
🞄smell at. upa, id.
kiss.
Benfey
English
घ्रा घ्रा, i. 1, जिघ्र (ep. ii. 2,
घ्राति, MBh. 14, 668), Par. (in epic
poetry also Ātm. , MBh. 1, 7982).
1. To
smell, Man. 2, 98.
2. To sniff at, Rām.
2, 26, 35.
3. To perceive, Bhāg. P. 1,
3, 36.
4. To kiss (or, rather, To smell
as a token of affection
see Wilson,
Hindu Dr. vol. i. p. 45
n.
), MBh. 9, 2940.
Anomalous ptcple. of the pres. जिघ्रा-
ण, MBh. 1, 5781. Ptcple. of the pf.
pass. घ्रात, also in the sense of an act,
Having scented. Ptcple. of the fut.
pass.
1. घ्रातव्य,
n.
Smell, Bhartṛ.
1, 7.
2. घ्रेय,
n.
Smell, MBh. 2, 200.
Comp.
अ-,
adj.
unfit to be smelt, Man,
11, 67. Anomalous absolut. जिघृत्वा,
Hariv. 7059. -- With the prep. अव अव,
1. To smell, Man. 3, 218.
2. To kiss,
Rām. 2, 20, 21. -- With आ,
1. To
smell, Man. 11, 149.
2. To kiss, Rām.
2, 70, 16. -- Ptcple. of the pf. pass.
आघ्रात, in active sense, Hariv. 4478. --
With उपा उप-आ,
1. To smell, MBh. 3,
14504.
2. To kiss, Rām. 1, 4, 9. -- With
समुपा सम्-उप-आ, To kiss, Rām. 2, 72,
4. -- With समा सम्-आ,
1. To smell,
Rām. 5, 23, 32.
2. To kiss, Rām. 2, 72,
4. -- With उप उप,
1. To smell, MBh.
5, 4059
to smell at, Man. 4, 209.
2.
To kiss, Rām. 2, 72, 30. -- With समुप
सम्-उप, To kiss, Rām. 4, 22, 1. -- With
परि परि, To kiss all over, MBh. 11,
616. -- With वि वि,
1. To trace,
Bhāg. P. 3, 13, 28.
2. To smell, Bhāg. P. 3.
2, 18. -- Cf. βρῶμος and ध्रान
perhaps
also Lat. frāgro.
Apte Hindi
Hindi
घ्रा
"भ्वा* पर* , , - " - -
"सूँघना, पता लगाना, सूंघ का प्रत्यक्ष ज्ञान करना"
घ्रा
"भ्वा* पर* , , - " - -
चुंबन करना
घ्रा
पुं*
- -
सुंघवाना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
घ्रा - गन्धोपादाने (भ्वा० पर० अक० अनि०) जिघ्रति
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಘ್ರಾಣಿಸು
L R Vaidya
English
GrA {% vt. 1P (pp. घ्रात or घ्राण
pres. जिघ्रति) %} To smell, to perceive by odour, to smell at, लेढि जिघ्रति संक्षिप्य करोत्युन्नतमासनम् Bh.V.i.99, Bt.xv.109.(This verb is used with several prepositions without any material difference in meaning, Bt.ii.10, xiv.12, R.iii.3, i.43, xiii.70.)
Bopp
Latin
घ्रा 1. P. जिघ्रामि (proprie cl. 3. correpto in अ, et in
syllabâ redupl. attenuato in इ, ob duas sequentes con-
sonantes, sicut in तिष्ठामि pro तस्थामि, a r. स्था) odo-
rari. RAM. I. 12. 42.: धूमगन्धङ् जिघ्रति
HIT.: जिघ्रन्न्
अपि भुजङ्गमो हन्ति. (Pottius ingeniose confert lat.
fra-gra-re, ita ut fra sit syllaba reduplicativa pro ghra
hib. gros «a snout»
nisi hoc pertinet ad ग्रस्
fortasse
nostrum riechen, cujus radix est ruch, germ. vet. riuhu,
rouh, ruhumês, litteris transpositis ortum est e HRU, at-
tenuato â in u
huc etiam traxerim lith. kwếpju oleo,
kwápas odor, quae conveniunt cum formâ caus. घ्रापयामि,
cum k pro g et w pro r. Pottius apte confert gr. ἄϱω-μα,
ita ut ad आघ्रा pertineat, ejectâ gutturali, sicut in
ϱ̔ίς, ϱ̔ῑν-ός, quod cum घ्राण convenit.)
c. अव
1) id. MAN. 3. 218.: अवजिघ्रेच्च तान् पिण्डान्.
2) osculari. R. Schl. II. 20. 21.: अवघ्रातश्च मूर्धनि.
c. id. H. 2. 8.: आघ्राय मानुषङ् गन्धम्.
c. praef. उप osculari. IN. 2. 21.: मूर्द्ध्निचै ऽनम् उपा-
घ्राय.
Lanman
English
√ghrā (jíghrati [749a]
jaghraú
ghrātá
-ghrā́ya
ghrāyáte
ghrāpáyati [1042d]).
smell
snuff at.
Kridanta Forms
Sanskrit
घ्रा (घ्रा॒ गन्धोपादाने घ्राणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = घ्राणम्
अनीयर् = घ्राणीयः - घ्राणीया
ण्वुल् = घ्रायकः - घ्रायिका
तुमुँन् = घ्रातुम्
तव्य = घ्रातव्यः - घ्रातव्या
तृच् = घ्राता - घ्रात्री
क्त्वा = घ्रात्वा
ल्यप् = प्रघ्राय
क्तवतुँ = घ्रातवान् / घ्राणवान् - घ्रातवती / घ्राणवती
क्त = घ्रातः / घ्राणः - घ्राता / घ्राणा
शतृँ = जिघ्रन् - जिघ्रन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
घ्रा
मूलधातुः:
घ्रा
धात्वर्थः:
गन्धोपादाने
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
जिघ्रति
अनुबन्धादिविशेषः:
आकारान्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
घ्रा गन्धोपादाने
- जिघ्रति जघ्रौ अघ्रात् अघ्रासीत् अजिघ्रपत् अजिघ्रिपत् जेघ्रीवते ।। 930 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
घ्रा mit प्रति riechen gegen, wittern
mit Akk. Maitr. S. 2, 5, 1 (48, 8).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
घ्रा, गन्धोपादाने इति कविकल्पद्रुमः
(भ्वां-परं-सकं-अनिट् ।) जिघ्रति पुष्पं लोकः इतिदुर्गादासः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
घ्रा गन्धग्रहणे अक० घ्राणजप्रत्यक्षे
सक०
भ्वा०
प० अनिट् ।जिघ्रति अघ्रात् अघ्रासोत् अघ्राताम् अघ्रासिष्टाम् ।जघ्रो जघ्रिथ जघ्राथ घ्राता घ्रेयात् घ्रायात् ।कर्म्मणि भावे वा घ्रायते अघ्रायि “अघ्रायि वान्गन्धवहः सुगन्धः” भट्टिः “षाड्वर्गिकं जिघ्रतिषड्गुणेशः” भाग० नासिकया गन्धज्ञागमिह(सोङा) ग्रहणम् उपवर्गपूर्व्वकस्तत्तदुपसर्गद्योत्यार्थ-युक्ते ग्रहण घ्रेयः घ्रात--घ्राणम् घ्राति
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
घ्रा गन्धोपादाने
- पाघ्रा (7378) इति जिघ्रः जिघ्रति वान्यस्य संयोगादेः (6468) इति वा एत्वम्- घ्रेयात् घ्रायात् विभाषा घ्रा (2468) इति वा सिज्लुक्-अघ्रात् अघ्रासीत् घ्राध्मोः (7431) जेघ्रीयते जिघ्रतेर्वा (746) इत्-अजिघ्रिपत् अजिघ्रपत् 895
धातुवृत्तिः
Sanskrit
घ्रा (अर्थः) गन्धोपादाने
( जिघ्रति ) "पाघ्रा'' इत्यादिना जिघ्रादेशः शिति ( जघ्रौजध्रिथ घ्रातेत्यादि ) आशीर्लिङि ( घ्रायात् ध्रेयात्, ) "वान्यस्य'' इति एत्वविकल्यः लुङि ( अध्रात् अध्रासीत् ) "विभाषा घ्राधेट्'' इति सिचो वा लुक् परस्मैपदे आत्मनेपदे ( अघ्रायि, अघ्रासाताम् ) सुमनसौ इति नित्यं सिचः श्रवणमेव ( जिघ्रासति जेघ्रीयते ) "ई घ्राध्मोः'' इति यडीत्वम् ( जाघ्रेति जाघ्राति जाघ्रीतः ) "ई हल्यघोः'' इतीत्वम् ( घ्रापयति अजिघ्रपत् अजिघ्रिपत् ) "जिव्रतेर्वा'' इति चङ्परे णावुपधाया वेत्वम् श्तिपा निर्देशात् यङ्लुकि ( अजाघ्रपदित्येव ) जिघ्रतीति ( आजिघ्रः ) "पाघ्रा'' इत्यादिना उपसृष्टादस्माच्छे शपि जिघ्रादेशः, व्याजिघ्रतीति (व्याव्रः) "जिघ्रतेः संज्ञायाम्'' इति कः "गतिकारकोपपदानां कृद्भिः सह समासवचनं प्राक् सुबुत्पत्तेः' इति सुबुत्पत्तेः प्रागेव समासस्तेन स्त्रियां "जातेरस्त्रीविषयात्'' इति अदन्तलक्षणो ङीष् भवति (व्याघ्रीति) "जिघ्रतेः संज्ञायाम्'' इति कः "गतिकारकोपपदानां कृद्भिः सह समासवचनं प्राक् सुबुत्पत्तेः' इति सुबुत्पत्तेः' इति सुबुत्पत्तेः प्रागेव समासस्तेन स्त्रियां "जातेरस्त्रीविषयात्'' इति अदन्तक्षणो ङीष् भवति (व्याघ्रीति) सुबन्तेन समासे पूर्वं स्त्रियां टापि अदन्तत्वाभावात् ङीष् स्यात् व्याघ्रस्य विकारश्चर्म ( वैयाघ्रम् ) ( सूत्रम्) प्राणिरजतादिभ्योऽञ् (इति सूत्रम्) इति प्राणिवाचिभ्यो रजतादिभ्यश्च षष्ठ्यन्तेभ्यो यथायोगं विकारावयवयोरर्थयोरञि "न य्वाभ्याम्'' इति वृद्धिनिपेधे ऐजागमश्च वैयाघ्रेण परिवृतो रथो ( वैयाघ्रः ) ( सूत्रम्) द्वैपवैयाघ्रादञ् (इति सूत्रम्) इति द्वैपवैयाघ्रशब्दाभ्यां परिवृतो रथ इति विषयेऽञ् प्राग्दीण्यतीयस्याणोऽपवादः ( घ्राणम् घ्रातम्, ) "नुदविद'' इति निष्ठानत्वविकल्पः 909
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“घ्रा गन्धोपादाने”@} 2 3 घ्रायकः-यिका, 4 घ्रापकः-पिका, जिघ्रासकः-सिका, 5 जेघ्रीयकः-यिका
घ्राता-त्री, घ्रापयिता-त्री, जिघ्रासिता-त्री, जेघ्रीयिता-त्री
6 जिघ्रन्- 7 न्ती, घ्रापयन्-न्ती, जिघ्रासन्-न्ती, -- घ्रास्यन्-न्ती-ती, घ्रापयिष्यन्-न्ती-ती, जिघ्रासिष्यन्-न्ती-ती
-- -- घ्रापयमाणः, घ्रापयिष्यमाणः, -- जेघ्रीयमाणः, जेघ्रीयिष्यमाणः
संघ्राः-संघ्रौ-संघ्राः
-- -- -- 8 घ्राणः-घ्राणम्-घ्राणवान्, घ्रातः, -तम्-तवान्, घ्रापितः, जिघ्रासितः, जेघ्रीयितः-तवान्
9 व्याघ्रः-व्याघ्री, 10 आजिघ्रः 11, 12 घ्रायः, 13 पुष्पसङ्घ्रायः, घ्रापः, जिघ्रासुः, 14 जाघ्राः
15 घ्रातव्यम्, घ्रापयितव्यम्, जिघ्रासितव्यम्, जेघ्रीयितव्यम्
घ्राणीयम्, घ्रापणीयम्, जिघ्रासनीयम्, जेघ्रीयणीयम्
16 घ्रेयः, आघ्रेयः, घ्राप्यम्, जिघ्रास्यम्, जेघ्रीय्यम्
17 ईषद्घ्राणः-दुर्घ्राणः-सुघ्राणः
-- -- घ्रायमाणः, घ्राप्यमाणः, जिघ्रास्यमानः, जेघ्रीय्यमाणः
घ्रायः, घ्रापः, जिघ्रासः, जेघ्रीयः
घ्रातुम्, घ्रापयितुम्, जिघ्रासितुम्, जेघ्रीयितुम्
घ्रातिः, 18 आघ्रा, घ्रापणा, जिघ्रासा, जेघ्रीया
19 प्रणिघ्राणम्-प्रनिघ्राणम्, घ्रापणम्, जिघ्रासनम्, जेघ्रीयणम्
घ्रात्वा, घ्रापयित्वा, जिघ्रासित्वा, जेघ्रीयित्वा
घ्रायम् २, घ्रात्वा २, घ्रापम् २। घ्रापयित्वा २, जिघ्रासम् २, जिघ्रासित्वा २, जेघ्रीयम्
जेघ्रीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४८१)
02
=>
(१-भ्वादिः-९२६। सक। अनि। पर।)
03
=>
[[१। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञि, णमुलि ज्ञेयम्।]]
04
=>
[[२। ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति णौ पुगागमः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
05
=>
[[३। ‘ई घ्राध्मोः’ (७-४-३१) इति आकारस्य ईकारादेशः। अभ्यासे गुणः।]]
06
=>
[[४। शपि, ‘पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्तिसर्तिशदसदां पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छपश्यर्च्छधौ शीयसीदाः’ (७-३-७८) इत्यनेन प्रकृतेः जिघ्रादेशे रूपम्।]]
07
=>
[[आ। ‘स्नातावदातः पिबंस्तदाभाञ्जिघ्रन् सुगन्धं विधमन्नघानि।’ धा। का। २-३३।]]
08
=>
[[५। ‘नुदविदोन्दत्राघ्राह्रीभ्योऽन्यतरस्याम्’ (८-२-५६) इति निष्ठातकारस्य नकारविकल्पः। नत्वपक्षे णत्बम्।]]
09
=>
[[६। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१-३६) इति कर्तरि कः। स्त्रियां, ‘गतिकारकोपपदानां कृद्भिः सह समासवचनं प्राक् सुबुत्पत्तेः’ (परिभाषा ७७) इति सुबुत्पत्तेः प्राक् समासे, अदन्तत्वेन प्राप्तं टापं बाधित्वा जातिलक्षणो ङीष् भवति।]]
10
=>
[[७। सोपसर्गात् ‘पाघ्राध्माधेट्दृशः शः’ (३-१-१३७) कर्तरि शप्रत्ययः। ‘पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्--’ (७-३-७८) इत्यादिना जिघ्रादेशः। मध्ये विकरणप्रत्ययः शप्। ‘{??}पमितं व्याघ्रादिभिः--’ (२-१-५६) इति निर्देशात् संज्ञायाम् उपसृष्टेऽपि जिघ्रादेशो न।]]
11
=>
[[B। ‘ध्वनीनामुद्धमैरेभिर्मधूनामुद्धयैर्भृशम्। आजिघ्रैः पुष्पगन्धानां पतङ्गैर्ग्लपिता वयम्।।’ भ। का। ६-७७।]]
12
=>
[[८। ‘श्याऽऽद्व्यधाश्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना आदन्तलक्षणे णप्रत्यये युगागमः।]]
13
=>
[[९। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ (३-२-३) इत्यत्र, ‘अनुपसर्गे’ इत्युक्तत्वात्--सोपसृष्टात् ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्।]]
14
=>
[[१०। यङ्न्तात् अचि, ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति यङो लुकि, यङ्परकत्वाभावादी- त्वाभावे, ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासस्य दीर्घे रूपम्।]]
15
=>
[पृष्ठम्०४६६+ २४]
16
=>
[[१। ‘ईद्यति’ (६-४-६५) इति धात्वाकारस्य ईकारे गुणः।]]
17
=>
[[२। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) खलपवादो युच्।]]
18
=>
[[३। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति स्त्रियां अङ् भवति।]]
19
=>
[[४। ‘शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति णत्वं वा।]]
Capeller
German
घ्रा जि॑घ्रति (°ते u. घ्राति) riechen, beriechen,
küssen, p.p. घ्रात॑ gerochen.
u. समा dass.
Grassman
German
√ghrā, „riechen“. Nur mit abhí in der Bedeutung: liebkosen, küssen.
Part. jíghrat:
-antī [d. f.] abhi: yuvatī́ (dyā́vāpṛthivī́) bhúvanasya nā́bhim {185, 5}.
Burnouf
French
*घ्रा घ्रा। जिघ्रामि 1 [3p. जिघ्रति] et
घ्रामि 2, qqf. जिघ्रे 1
p. जघ्रौ
f2.
घ्रास्यामि
a1. अघ्रासम्
o. घ्रायासम् et
घ्रेयासम्
a2. अघ्राम्। Ps. घ्राये
pp.
घ्रात et घ्राण। Flairer, sentir:
दीपनिर्वाणघन्धम् l'odeur d'une lampe qui s'éteint.
Reconnaître à l'odeur.
Cf. lat. fragrare [= प्रघ्रामि].
Stchoupak
French
घ्रा-
जिघ्रति -ते (जिघ्राण-) {%jighrāti
jaghrau
%}
{%ghrāyate ghrāpayati
ghrāta- jighritvā %} -- flairer, sentir (une odeur)
a. v. ifc. ayant flairé.