| YouTube Channel

घोषः (ghoSaH)

 
Apte
English
घोषः [ghōṣḥ], [घुष्-भावे घञ्]
Noise, tumult, cry or sound in general
घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत्
Bg.*
1.19
so र˚, तूर्य˚, शङ्ख˚
&c.
The thundering of clouds
स्निग्ध गम्भीरघोषम्
Me.*
64 (v.l.).
Proclamation.
Rumour, report
दुःशासुरागादिति घोष आसीत्
Rv.*
1. 33.1.
A herdsman
see घोषवृद्ध below.
A hamlet, station of cowherds
Bhāg.*
5.5.3
विहार- भूमेरभिघोषमुत्सुकाः
Ki.*
4.31
गङ्गायां घोषः K.
P.*
2
घोषादा- नीय
Mk.*
7.
(In
gram.
) The soft sound heard in the articulation of the soft consonants
Rv. Pr.13.5.
A Kāyastha (one of the writer class).
A vowel.
A gnat, mosquito.
An epithet of Śiva.
Recitation, the sound of prayers
सदसि निबिडचैत्यब्हह्मघोषैः पुरस्तात्
Mk.*
1.12.
An ornament that makes a tinkling sound. घोषप्रघोषरुचिरम्
Bhāg.*
1.8.22. -षम् Bell-metal.
Comp.
-यात्रा walk or procession to the stations of the herdsmen. ˚पर्वन्
N.
of chapters 236-257 of the वनपर्व in
Mb.
-वर्णः
a.
sonant letter. -वृद्धः an elder at a station of herdsmen
हैयङ्गवीनमादाय घोषवृद्धानुप- स्थितान्
R.*
1.45.
Apte 1890
English
घोषः [घुष्-भावे घञ्] 1 Noise, tumult, cry or sound in general
घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् Bg. 1. 19
so रथ°, तूर्य, ° शंख° &c.
2 The thundering of clouds
स्निग्धगंभीरघोषं Me. 64.
3 Proclamation.
4 Rumour, report.
5 A herdsman
हैयंगवीनमादाय घोषवृद्धानुपास्थितान् R. 1. 45.
6 A hamlet, station of cowherds
गंगायां घोषः K. P. 2
घोषादानीय Mk. 7.
7 (In gram.) The soft sound heard in the articulation of the soft consonants.
8 A Kāyastha.
9 A vowel.
10 A gnat, mosquito.
11 An epithet of Śiva.
षं Bell-metal.
Hindi
Hindi
कंपन
Apte Hindi
Hindi
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
"कोलाहल, हल्ला, हंगामा"
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
बादलों की गरज
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
घोषणा
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
"अफवाह, जनश्रुति"
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
ग्वाला
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
"झोपड़ी, ग्वालों की बस्ती"
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
घोषव्यंजनों के उच्चारण में प्रयुक्त घोषध्वनि
घोषः
पुं*
- घुष् - घञ्
कायस्थ
घोषः
पुं*
- घुष्+घञ्
"सस्वर पाठ, मन्त्रोच्चारण"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
गर्जम्, गर्जः, गर्जनम्, घोषः, घोषणम्, हिङ्कारः, घनध्वनिः, अभिष्टनः, अवक्रन्दः, अवगूरणम्, अवस्वन्यम्, आनर्दम्, आनर्दितम्, आरटि, आरसितम्, उद्गारः, उद्धूतम्, कण्ठीरवः, क्ष्वेडा, धुनिः, धूत्कारः, नर्दः, नर्दनः, नर्दितः, निर्ह्रादः, निवाशः, निह्रादितम्, प्रगर्जनम्, प्रस्वनितम्, महानादः, महाविरावः, मायुः, मेडिः, रटितम्, रम्भः, रम्भम्, रवणः, रवणम्, रवणा, रवतः, रेषणम्, वाशः, वाशनम्, वाशिः, वाश्रः, विरवः, विस्फोटनम्, विस्फूर्जितम्, शुष्मः, समुन्नादः, हुलिहुली, हुंकृतम्
noun
अभिष्टनक्रिया।
"मेघानां गर्जनाभिः सह विद्युद्भिः सह वर्षा अवर्षत्। "
Synonyms:
घण्टारवः, घण्टा, घोषः
noun
घण्टायाः वादनात् उत्पन्नः ध्वनिः।
"तस्य यन्त्रस्य घण्टारवः अतीव कर्कशः अस्ति।"
Synonyms:
कांस्यम्, घण्टाशब्दः, घोषः, घोरपुष्पम्, ताम्रार्धम्, पीतलोहम्
noun
रासायनिकधातुविशेषः ताम्ररङ्गमिश्रितधातुः, तस्य गुणाः चक्षुर्हितकारित्वम्, वातकफविकारनाशित्वम्।
"कांस्यकारः कांसस्य पात्रं करोति।"
Synonyms:
शिवः, शम्भुः, ईशः, पशुपतिः, पिनाकपाणिः, शूली, महेश्वरः, ईश्वरः, सर्वः, ईशानः, शङ्करः, चन्द्रशेखरः, फणधरधरः, कैलासनिकेतनः, हिमाद्रितनयापतिः, भूतेशः, खण्डपरशुः, गिरीशः, गिरिशः, मृडः, मृत्यञ्जयः, कृत्तिवासाः, पिनाकी, प्रथमाधिपः, उग्रः, कपर्दी, श्रीकण्ठः, शितिकण्ठः, कपालभृत्, वामदेवः, महादेवः, विरूपाक्षः, त्रिलोचनः, कृशानुरेताः, सर्वज्ञः, धूर्जटिः, नीललोहितः, हरः, स्मरहरः, भर्गः, त्र्यम्बकः, त्रिपुरान्तकः, गङ्गाधरः, अन्धकरिपुः, क्रतुध्वंसी, वृषध्वजः, व्योमकेशः, भवः, भौमः, स्थाणुः, रुद्रः, उमापतिः, वृषपर्वा, रेरिहाणः, भगाली, पाशुचन्दनः, दिगम्बरः, अट्टहासः, कालञ्जरः, पुरहिट्, वृषाकपिः, महाकालः, वराकः, नन्दिवर्धनः, हीरः, वीरः, खरुः, भूरिः, कटप्रूः, भैरवः, ध्रुवः, शिविपिष्टः, गुडाकेशः, देवदेवः, महानटः, तीव्रः, खण्डपर्शुः, पञ्चाननः, कण्ठेकालः, भरुः, भीरुः, भीषणः, कङ्कालमाली, जटाधरः, व्योमदेवः, सिद्धदेवः, धरणीश्वरः, विश्वेशः, जयन्तः, हररूपः, सन्ध्यानाटी, सुप्रसादः, चन्द्रापीडः, शूलधरः, वृषाङ्गः, वृषभध्वजः, भूतनाथः, शिपिविष्टः, वरेश्वरः, विश्वेश्वरः, विश्वनाथः, काशीनाथः, कुलेश्वरः, अस्थिमाली, विशालाक्षः, हिण्डी, प्रियतमः, विषमाक्षः, भद्रः, ऊर्द्धरेता, यमान्तकः, नन्दीश्वरः, अष्टमूर्तिः, अर्घीशः, खेचरः, भृङ्गीशः, अर्धनारीशः, रसनायकः, उः, हरिः, अभीरुः, अमृतः, अशनिः, आनन्दभैरवः, कलिः, पृषदश्वः, कालः, कालञ्जरः, कुशलः, कोलः, कौशिकः, क्षान्तः, गणेशः, गोपालः, घोषः, चण्डः, जगदीशः, जटाधरः, जटिलः, जयन्तः, रक्तः, वारः, विलोहितः, सुदर्शनः, वृषाणकः, शर्वः, सतीर्थः, सुब्रह्मण्यः
noun
देवताविशेषः- हिन्दूधर्मानुसारं सृष्टेः विनाशिका देवता।
"शिवस्य अर्चना लिङ्गरूपेण प्रचलिता अस्ति।"
Synonyms:
शब्दः, ध्वनिः, स्वनः, निस्वनः, स्वानः, निस्वानः, नादः, निनादः, निनदः, नादितः, अनुनादः, निर्ह्रादः, संह्रादः, निर्घोषः, घोषः, निघुष्टम्, रवः, रावः, आरावः, विरावः, संरावः, आरवः, स्वरः, ध्वानः, ध्वनः, निध्वानः, स्वनिः, स्वनितम्, क्वणः, रणः, कुणिन्दः, घुः, प्रत्ययः, तुमुलः
noun
यः श्रुतिम्पन्नः।
"तीव्रेण शब्देन तस्य एकाग्रता भग्ना।"
Synonyms:
घोषः
noun
एकः देशः
"घोषः धूमादिगणे परिगणितः"
Synonyms:
घोषः
noun
कायस्थस्य नामविशेषः
"घोषस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
घोषः
noun
एकः अर्हत्
"घोषस्य उल्लेखः बौद्ध साहित्ये वर्तते"
Synonyms:
घोषः
noun
लम्बायाः पुत्रः
"घोषस्य उल्लेखः हरिवंशे वर्तते"
Synonyms:
घोषः
noun
एकः राजपुत्रः
"घोषः काण्ववंशे अभवत्"
Synonyms:
घोषः
noun
एकः पुरुषः
"घोषस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: घोषः
Root: घोष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः
Meaning(s):
Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
Shloka(s):
3|3|158|2 घोषे कोशफला घण्टा घण्टाला फलिनी फली॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|159|1 जाली पटोली झण्डाली कोशातक्यपि चात्र तु। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
3|3|158|2 घोषः (घोष) (पुं) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|158|2 कोशफला (कोशफला) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|158|2 घण्टा (घण्टा) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|158|2 घण्टाला (घण्टाला) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|158|2 फलिनी (फलिनी) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|158|2 फली (फली) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|159|1 जाली (जाली) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|159|1 पटोली (पटोली) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|159|1 झण्डाली (झण्डाली) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
3|3|159|1 कोशातकी (कोशातकी) (स्त्री) Gosha
Luffa pentandra or acutangula
Tamil Tummaṭṭi
Related word(s):
Tamil
Tamil
கோ4ஷ: : பேரிரைச்சல், சச்சரவு, கர்ஜனை, வதந்தி, புரளி, அதிகார பூர்வமான அறிக்கை,
अमरकोशः
Sanskrit
Word: घोषः
Root: घोषः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
moonlight night
Shloka(s):
3|3|8|2 ज्योत्स्निकायां घोषे कोशातक्यथ कट्फले॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
3|3|8|2 कोशातकी (कोशातकी) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः लता
जातिः लता
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
घोषः,
पुं,
(घोषन्ति शब्दायन्ते गावो यस्मिन् ।घुषिर् विशब्दने + “हलश्च ।” १२१ ।इति घञ् ।) आभीरपल्ली (यथा, रघुः ४५ ।“हैयङ्गवीनमादाय घोषवृद्धानुपस्थितान् ।नामधेयानि पृच्छन्तौ वन्यानां मार्गशाखिनाम्
”घोषति शब्दायते इति घुष + कर्त्तरि अच् ।)गोपालः (घुष + भावे घञ् ।) ध्वनिः ।(यथा, मनुः २२५ ।“तत्र भुक्त्वा पुनः किञ्चित् तूर्य्यघोषैः प्रहर्षितः ।संविशेत्तु यथाकालमुत्तिष्ठेच्च गतक्लमः
”)घोषकलता कांस्यम् मेघशब्दः इतिमेदिनी षे ११
मशकः इति त्रिकाण्ड-शेषः
(वर्णोच्चारणवाह्यप्रयत्नविशेषः यदुक्तंशिक्षायाम् २० ।“संवृतं मात्रिकं ज्ञेयं विवृतं तु द्बिमात्रिकम् ।घोषा वा संवृताः सर्व्वे अघोषा विवृताः स्मृताः
”)कायस्थादीनां पद्धतिविशेषः (यथा, कुलदीपि-कायाम् ।“वसुवंशे मुख्यौ द्वौ नाम्ना लक्षणपूषणौ ।घोषेषु समाख्यातश्चतुर्भुजमहाकृती
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“घुषिर् अविशब्दने”@} 2 विशब्दनं = प्रतिज्ञानम्।
तच्च शब्देन स्वाभिप्रायाविष्करणम्।
ततोऽन्यस्मिन्नर्थे अस्य धातोः प्रयोगः।
‘घुषिर् शब्दे’ इत्यन्ये पेठुः।
‘घुषेर्विशब्दनादौ णौ घोषयत्यविशब्दने।।
घोषतीतीदितो घुंषेद् घुंषते कान्तिकर्मणि।’ 3 इति देवः।
घोषकः-षिका, घोषकः-षिका, 4 जुघुषिषकः-जुघोषिषकः-षिका, जोघुषकः-षिका
घोषिता-त्री, घोषयिता-त्री, जुघुषिषिता-जुघोषिषिता-त्री, जोघुषिता-त्री
5 घोषन्-न्ती, घोषयन्-न्ती, जुघुषिषन्-जुघोषिषन्-न्ती
-- घोषिष्यन्-न्ती-ती, घोषयिष्यन्-न्ती-ती, जुघुषिषिष्यन्-जुघोषिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 6 -- घोषयमाणः, घोषयिष्यमाणः -- जोघुष्यमाणः, जोघुषिष्यमाणः
7 सङ्घुट्-सङ्घुड्-सङ्घुषौ-सङ्घुषः
-- -- 8 घुष्टम्-घुष्टः- 9 सङ्घुष्टम्-घुष्टा, 10 सङ्घुषितम् 11, घोषितः, जुघुषिषितः-जुघोषिषितः, जोघुषितः-तवान्
घुषः, 12 घोषणः, घोषः, जुघुषिषुः-जुघोषिषुः, जोघुषः
घोषितव्यम्, घोषयितव्यम्, जुघुषिषितव्यम्-जुघोषिषितव्यम्, जोघुषितव्यम्
घोषणीयम्, घोषणीयम्, जुघुषिषणीयम्-जुघोषिषणीयम्, जोघुषणीयम्
घोष्यम्, घोष्यम्, जुघुषिष्यम्-जुघोषिष्यम्, जोघुष्यम्
ईषद्घोषः-दुर्घोषः-सुघोषः
-- -- घुष्यमाणः, घोष्यमाणः, जुघुषिष्यमाणः-जुघोषिष्यमाणः, जोघुष्यमाणः
घोषः, घोषः, जुघुषिषः-जुघोषिषः, जोघुषः
घोषितुम्, घोषयितुम्, जुघुषिषितुम्-जुघोषिषितुम्, जोघुषितुम्
13 घुष्टिः, घोषणा, जुघुषिषा-जुघोषिषा, जोघुषा
घोषणम्, घोषणम्, जुघुषिषणम्-जुघोषिषणम्, जोघुषणम्
घुषित्वा-घोषित्वा, घोषयित्वा, जुघुषिषित्वा-जुघोषिषित्वा, जोघुषित्वा
विघुष्य, विघोष्य, विजुघुषिष्य-विजुघोषिष्य, विजोघुष्य
घोषम् २, घुषित्वा २, घोषित्वा २, घोषम् २, घोषयित्वा २, जुघुषिषम् २-जुघोषिषम् २, जुघुसिषित्वा २-जुर्घोषिषित्वा २, जोघुषम्
जोघुषित्वा २। 14
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४७०)
02
=>
(१-भ्वादिः-६५३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १६९-७०)
04
=>
[[३। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति क्त्वासनोः सेटोः कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र क्त्वायां ज्ञेयम्।]]
05
=>
[[आ। ‘घोषद्भूषः पङ्कजाक्षस्तमूचे पापश्रेणीतक्षणे त्वष्टृधर्मा। उक्षन् एनं मन्दहासेन रक्षन् विश्वन् निक्षन् वल्लवीस्तृक्षिताघाः।।’ धा। का। १-८३।]]
06
=>
[पृष्ठम्०४५८+ २२]
07
=>
[[१। ‘बाऽवसाने’ (८-४-५६) इति अवसाने चर्त्वविकल्पः।]]
08
=>
[[२। ‘घुषिरविशब्दने’ (७-२-२३) इत्यनेन निष्ठाया इण्णिषेधः। विशब्दने तु ‘रुष्यमत्वरसंघुषाऽऽस्वनाम्’ (७-२-२८) इत्यनेन इड् भवत्येव। सङ्घुषितम् = वाक्यम्।]]
09
=>
[[आ। ‘तेषां निहन्यमानानां सङ्घुष्टैः कर्णभेदिभिः। अभूदभ्यमितत्रासमास्वान्ताशेषदिग् जगत्।।’ भ। का। ९-२१।]]
10
=>
[[B। ‘रामसङ्घुषितं नैतन्मृगस्यैव विवञ्चिषोः।’ भ। का। ५। ५५।]]
11
=>
(वाक्यम्)
12
=>
[[३। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति तच्छीलादिषु युच्।]]
13
=>
[[४। ‘तितुत्रतथसिसुसरकसेषु च’ (७-२-९) इति इण्णिषेधः।]]
14
=>
[पृष्ठम्०४५९+ २७]
1 {@“घुषिर् विशब्दने”@} 2 इत्यत्र अविशब्दनाल्लिङ्गात् णिचो वैकल्पि- कत्वं बोधितम्।
इरित्करणं प्रामाणिकं चेत् तत एव णिचो बैकल्पिकत्वं बोध्येत, तथा तु कृतम्।
एवं ‘घुषिः विशब्दने’ इति इका निर्देश एव उचितः।]] ‘घुषेर्विशब्दनादौ णौ घोषयत्यविशब्दने।।
घोषतीतीदितो घुंषेद् घुंषते कान्तिकर्मणि।’ 3 इति देवः।
अस्य धातोः णिच् वैकल्पिकः।
अत एव ‘घुषिरविशब्दने’ 4 इति सूत्रे अस्य धातोः निष्ठायां इण्णिषेधवारणाय क्रियमाणम् अविशब्दने इति पदं सार्थकम्, अस्य घातोः नित्यणिजन्तत्वे निष्ठायाः, धातोः अव्यवहितपरत्वाभावेन निषेधाभावे सिद्धे अविशब्दने इति पदं व्यर्थं भवेत्।
अतः णिच् वैकल्पिकः।
एवं णिजभावपक्षे इण्णिषेधवारणाय तत् सार्थकमिति स्वांशे चारितार्थ्यम्।
णिचो वैकल्पिकत्वेन शुद्वाद्धातोः, सन्नन्तात्-यङन्ताच्च पूर्वोक्तभौवादिक- ‘घुषि’ धातुवत् 5 सर्वाणि रूपाणि बोध्यानि।
निष्ठाप्रत्यये परं, संघुषितं वाक्यमित्येव साधु।
ण्यन्तात्, ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्ताच्च इमानि रूपाणि लिख्यन्ते।
घोषकः-षिका, जुघोषयिषकः-षिका
घोषयिता-त्री, जुघोषयिषिता-त्री
घोषयन्-न्ती, जुघोषयिषन्-न्ती
घोषयिष्यन्-न्ती-ती, जुघोषयिषिष्यन्-न्ती-ती
घोषयमाणः, जुघोषयिषमाणः
घोषयिष्यमाणः, जुघोषयिषिष्यमाणः
सङ्घोट्-संघोड्-संघोषौ-संघोषः
-- संघोषितः-तम्, जुघोषयिषितः-तवान्
घोषः, जुघोषयिषुः
घोषयितव्यम्, जुघोषयिषितव्यम्
घोषणीयम्, जुघोषयिषणीयम्
घोष्यम्, जुघोषयिष्यम्
ईषद्घोषः-दुर्घोषः-सुघोषः
घोष्यमाणः, जुघोषयिष्यमाणः
घोषः, जुघोषयिषः
घोषयितुम्, जुघोषयिषितुम्
घोषणा, जुघोषयिषा
6 घोषणम्, जुघोषयिषणम्, घोषयित्वा, जुघोषयिषित्वा
संघोष्य, सञ्जुघोषयिष्य
घोषम् २, घोषयित्वा २, जुघोषयिषम्
जुघोषयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४७१)
02
=>
(१०-चुरादिः-१७२७। अक। सेट्। उभ। [[[अ] यद्यपि धातुपाठे ‘घुषिर् विशब्दने’ इति इरित्त्वेन निर्देशः क्रियते, तथापि पर्यालोच्यमाने इरित्करणं प्रामाणिकमिति प्रतिभाति। अत एव भाष्य- कृता--‘घुषिरविशब्दने’ (७-२-२३)
03
=>
(श्लो। १६९। १७०)
04
=>
(७-२-२३)
05
=>
(४७०)
06
=>
[पृष्ठम्०४६०+ २५]