| YouTube Channel

घूर्ण (ghUrNa)

 
शब्दसागरः
English
घूर्ण r. and 6th cls. (घूर्णते, घूर्णति) To roll, to whirl, to turn round.
भ्रमणे अक-तु-उभ-सेट्.
घूर्ण
m.
(-र्णः)
1. A kind of potherb, (Chironia centauroides:) see
ग्रीष्मसुन्दरक 2. Turning round, whirling, rolling, &c.
E.
घूर्ण to roll,
affix अच्.
Capeller Eng
English
घूर्ण
a.
moving to and fro, trembling, whirling.
Yates
English
घूर्ण (शञ) घुर्णति, ते 6.
a. To roll,
to whirl, to turn round.
घूर्ण (र्णः) 1.
m.
A kind of potherb
a turning, whirling, rolling.
Spoken Sanskrit
English
घूर्ण ghUrNa
adj.
whirling
घूर्णायमान ghUrNAyamAna
adj.
whirling
निवेष्य niveSya
adj.
whirling
भ्रमिन् bhramin
adj.
whirling
भ्रान्त bhrAnta
adj.
whirling
मथ्र mathra
adj.
whirling
विभ्रान्ति vibhrAnti
f.
whirling
विवृत्ति vivRtti
f.
whirling
उद्भ्रम udbhrama
m.
whirling
मन्थर manthara
m.
whirling
ककाट kakATa
adj.
whirling up
भ्रामरिन् bhrAmarin
adj.
whirling round
आघूर्ण AghUrNa
adj.
whirling round
भृमि bhRmi
adj.
whirling round
वलयित valayita
adj.
whirling round
विवृत्त vivRtta
adj.
whirling round
व्याविद्ध vyAviddha
adj.
whirling round
परिमण्डलता parimaNDalatA
f.
whirling about
भ्रम bhrama
m.
whirling flame
सम्भ्रम sambhrama
m.
whirling round
रेणुककाट reNukakATa
adj.
whirling up dust
उद्भ्रान्तक udbhrAntaka
n.
whirling upwards
विभ्रम vibhrama
m.
rolling or whirling about
परिवर्तन parivartana
n.
turning or whirling round
मथन mathana
n.
stirring or whirling round
चक्रावर्त cakrAvarta
m.
whirling or rotatory motion
आवर्तिन् Avartin
adj.
whirling or turning upon itself
उद्भ्रमण udbhramaNa
n.
act of moving or whirling upwards
घूर्ण ghUrNa
adj.
whirling
घूर्ण ghUrNa
adj.
moving to and fro
घूर्ण ghUrNa
adj.
rolling
घूर्ण ghUrNa
adj.
shaking
घूर्ण ghUrNa
adj.
turning round
घूर्ण ghUrNa
m.
common centaury [ Centaurium erythraea - Bot. ]
Wilson
English
घूर्ण r. 1st and 6th cls. (घूर्णते, घूर्णति) To roll, to whirl, to
turn round.
घूर्ण
m.
(-र्णः)
1 A kind of potherb, (Chironia centauroides:) see ग्रीष्मसुन्दरक.
2 Turning round, whirling, rolling, &c.
E.
घूर्ण to roll, affix अच्.
Apte
English
घूर्ण [ghūrṇa], (also घूर्णायमान)
a.
Shaking, moving to and fro
तस्य हृदे विहरतो भुजदण्डघूर्णवार्घोषमङ्ग वरवारणविक्रमस्य
Bhāg.*
1.16.8. -र्णः Whirling, rolling.
Comp.
-वायुः a whirlwind.
Apte 1890
English
घूर्ण a. Shaking, moving to and fro.
र्णः Whirling, rolling.
Comp.
वायुः a whirlwind.
Monier Williams Cologne
English
घूर्ण mf(आ)n. moving to and fro, shaking,
MBh.
viii, 4712
BhP.
vii, ix
Caurap.
turning round, whirling, rolling,
W.
घूर्ण
m.
Erythraea centaureoides,
L.
Monier Williams 1872
English
घूर्ण, अस्, आ, अम्, shaking, moving to and fro
(अस्), m. a kind of pot-herb, Chironia Centauroides
turning round, whirling, rolling, &c.
—घूर्ण-
वायु, उस्, m. a whirlwind.
Macdonell
English
घूर्ण ghūrṇ-a,
a.
swaying
vacillating
-ana, 🞄n. , ā,
f.
swaying waving, oscillation.
Benfey
English
घूर्ण घूर्ण् + अ,
adj.
,
f.
णा, Vacillat-
ing, Bhāg. P. 7, 2, 2.
2. Shaken,
Bhāg. P. 9, 10, 17.
--
Comp.
तिमिर-
(corr. perhaps तिमिरे-),
adj.
staggering
in dimness, Cāṇ. 70, Berl. Monatsb.
1864, 411.
महा-,
f.
णा, Spirituous
liquor.
Apte Hindi
Hindi
घूर्ण
पुं*
- -
"हिलाना, अटेरना या लपेटना"
घूर्ण
वि* - घूर्ण - अच्
"हिलाने वाला, इधर- उधर चलने- फिरने वाला"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
घूर्ण - भ्रमणे (भ्वा० आत्म० अक० से०) घूर्णते
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸುತ್ತು /ತಿರುಗು /ಅಲೆದಾಡು
घूर्ण - भ्रमणे (तुदा० पर० अक० से०) घूर्णति
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸುತ್ತು /ತಿರುಗು /ಅಲೆದಾಡು
घूर्ण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುತ್ತಾಟ /ಅಲೆದಾಟ /ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಡಾಟ
निष्पत्तिः - > घूर्ण (भ्रमणे) - भावे "घञ्" (३-३-१८)
घूर्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿರುಗುವ /ಸುತ್ತುವ
निष्पत्तिः - > घूर्ण -कर्त० "क्तः" (३-४-७२)
घूर्ण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿರುಗಿಸುವ /ಸುತ್ತಿಸುವ
निष्पत्तिः - > घूर्ण + णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
L R Vaidya
English
GUrRa {% a. (f. र्णा) %} Shaking, moving to and fro.
Bopp
Latin
घूर्ण (r. घूर्ण् s. अ) se movens, se volvens. ĆAUR. 45.: घूर्ण-
नेत्र.
Kridanta Forms
Sanskrit
घूर् (घू꣡री॒ँ हिंसावयोहन्योः - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = घूरणम्
अनीयर् = घूरणीयः - घूरणीया
ण्वुल् = घूरकः - घूरिका
तुमुँन् = घूरितुम्
तव्य = घूरितव्यः - घूरितव्या
तृच् = घूरिता - घूरित्री
क्त्वा = घूरित्वा
ल्यप् = प्रघूर्य
क्तवतुँ = घूर्णवान् - घूर्णवती
क्त = घूर्णः - घूर्णा
शानच् = घूर्यमाणः - घूर्यमाणा
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
घूर्ण्
मूलधातुः:
घूर्ण
धात्वर्थः:
भ्रमणे
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
घूर्णते
धातुः:
घूर्ण्
मूलधातुः:
घूर्ण
धात्वर्थः:
भ्रमणे
गणः:
तुदादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
घूर्णति
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khyams pa
१) अट्या २) घूर्ण ३) घूर्णत् ४) भ्रमयन्त ५) भ्रमित ६) विगाह ६) संभिन्नप्रलाप
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
घूर्ण, भ्रमणे इति कविकल्पद्रुमः
(तुदां-उभं-अकं-सेट् ।) ञ, घूर्णति घूर्णते श, घूर्णती घूर्णन्ती इति दुर्गादासः
(यथा, गोःरामायणे १५ २५ ।“स तु वाली रणगतः सालताडनविह्वलः ।गुरुभारसमाक्रान्तश्चचाल जुघूर्ण
”)
घूर्णः,
पुं,
(घूर्णति स्वोत्पत्तिभूमौ घूर्ण्याकारेणसम्भवतीति घूर्ण + अच् घूर्ण्याकारेण जाय-मानत्वात् तथात्वम् ।) ग्रीष्मसुन्दरकः इतिशब्दचन्द्रिका
गीमा इति भाषा
(घूर्ण +भावे अच् ।) भ्रमणञ्च
(विघूर्णिते, त्रि ।यथा, भागवते ।“आह चेदं रुषा घूर्णः संदष्टदशनच्छदः
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
घूर्ण्ण भ्रमणे अक० तु०
उभ०
सेट् घूर्णति ते अचू-र्णीत् अघूर्णिष्ट जुषूर्ण जुघूर्णे “गुरुभारसमाक्रा-न्तश्चचाल जुवूर्ण्ण च” रामा० कि० “केचिदा-सिषते स्तब्धा भयात् केचिदवूर्णिषु” “अघूर्णिष्टांक्षतौ क्ष्माञ्च तावशिश्रियतामुभौ” इति भट्टिः ।घूर्णितः घूर्णितवान् “ततोरथो घूर्णितबान् न-रेन्द्र!” भा० क० ९० अ० “कादम्बरीमदविघूर्णितलोचनस्ययुक्तं हि लाङ्गलभृतः पतनं पृथिव्याम्” उद्भटः ।“भो वृक्षाः पर्वतस्थाः बहुकुसुमयुता वायुना घूर्ण-माना” महाना० वायुनेति हतौ तृतीया सयकारपठेण्यन्ताव् कर्मणि शानच् कर्त्तरि तृतीयेति भेदः णिचिघूर्णयन्नि ते अजुघूर्णत् “नयनान्यरुणानि घूर्णयन्”कुमा० “घूर्णयन् मदिरास्वादमदपाटलितद्युती”माघः कर्म्मणि घूर्ण्यते अघूर्णि घूर्ण्यमानः ।“वायुना घूर्ण्यमानाः” महाना० पाठान्तरम्
घूर्ण्ण
पु०
घूर्णयति अच् (गिमा) शाकभेदे ग्रीष्मसुन्दरकेशब्दच० भ्रान्ते
त्रि०
भावे घञ् भ्रमणे ।घूर्ण--णिच्--अच् घूर्णकारके रोगभेदे
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“घूर्ण भ्रमणे”@} 2 ‘भूवाद्योर्घुणिघूर्ण्योः स्तां घोणते घूर्णते शपि।
भ्रमणेऽत्र तुदाद्योः शे स्यातां घुणति घूर्णति।।’ 3 इति देवः।
घूर्णकः-र्णिका, घूर्णकः-र्णिका, जुघूर्णिषकः-षिका, जोघूर्णकः-र्णिका
घूर्णिता-त्री, घूर्णयिता-त्री, जुघूर्णिषिता-त्री, जोघूर्णिता-त्री
-- घूर्णयन्-न्ती, घूर्णयिष्यन्-न्ती-ती
-- घूर्णमानः, घूर्णयमानः, जुघूर्णिषमाणः, जोघूर्ण्यमानः
घूर्णिष्यमाणः, घूर्णयिष्यमाणः, जुघूर्णिषिष्यमाणः, जोघूर्णिष्यमाणः
4 घूर्ण्-घूर्णौ-घूर्णः
-- -- -- घूर्णितम्-तः, घूर्णितः, जुघूर्णिषितः, जोघूर्णितः-तवान्
घूर्णः, 5 घूर्णनः, घूर्णः, 6 धा।
का।
१-५७।]] घोणापुटघूर्णी, जुघूर्णिषुः, जोघूर्णः
घूर्णितव्यम्, घूर्णयितव्यम्, जुघूर्णिषितव्यम्, जोघूर्णितव्यम्
घूर्णनीयम्, घूर्णनीयम्, जुघूर्णिषणीयम्, जोघूर्णनीयम्
7 घूर्ण्यम्, घूर्ण्यम्, जुघूर्णिष्यम्, जोघूर्ण्यम्
ईषद्घूर्णः-दुर्घूर्णः-सुघूर्णः
-- -- -- घूर्ण्यमानः, घूर्ण्यमानः, जुघूर्णिष्यमाणः, जोघूर्ण्यमानः
घूर्णः, घूर्णः, जुघूर्णिषः, जोघूर्णः
घूर्णितुम्, घूर्णयितुम्, जुघूर्णिषितुम्, जोघूर्णितुम्
8 घूर्णा, घूर्णना, जुघूर्णिषा, जोघूर्णा
घूर्णनम्, घूर्णनम्, जुघूर्णिषणम्, जोघूर्णनम्
घूर्णित्वा, घूर्णयित्वा, जुघूर्णिषित्वा, जोघूर्णित्वा
संघूर्ण्य, संघूर्ण्य, सञ्जुघूर्णिष्य, सञ्जोघूर्ण्य
घूर्णम् २, घूर्णित्वा २, घूर्णम् २, घूर्णयित्वा २, जुघूर्णिषम् २, जुघूर्णिषित्वा २, जोघूर्णम्
जोघूर्णित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४७३)
02
=>
(१-भ्वादिः-४३८। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
(श्लो। ९१)
04
=>
[[१। ‘रात् सस्य’ (८-२-२४) इति नियमात् णकारस्य संयोगान्तलोपो न।]]
05
=>
[[२। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिको युच्।]]
06
=>
[[B। ‘प्रघिण्य भूषाः परिघुण्य मालिकाः प्रघृण्य घोणापुटघूर्णिचन्दनम्।’ [घोणापुटं घूर्णयतीति घोणापुटघूर्णि ण्यन्तात् णिनिः।]
07
=>
[पृष्ठम्०४६१+ २४]
08
=>
[[१। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्ययः।]]
1 {@“घूर्ण भ्रमणे”@} 2 ‘भूवाद्योः घुणिघूर्ण्योः स्तां घोणते घूर्णते शपि।
भ्रमणेऽत्र तुदाद्योः शे स्यातां घुणति घूर्णति।।’ 3 इति देवः।
अस्य धातोः परस्मैपदित्वात् शतरि-- 4 घूर्णन्-घूर्णयन्, घूर्णिष्यन्, घूर्णयिष्यन्, जुघूर्णिषन्-न्ती, जुघूर्णिषिष्यन्-न्ती-ती, इति इमानि रूपाणि भवन्तीति विशेषः।
अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि पूर्वोक्तभौवादिकघूर्णतिवत् 5 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४७४)
02
=>
(६-तुदादिः-१३३९। अक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १९)
04
=>
[[आ। ‘विद्रोणनेष्वघुणिता मदघूर्णदक्षा युद्धे सुरानपि खरोत्कुरिताः खुरन्तः।।’ धा। का। २-७६।]]
05
=>
(४७३)
Burnouf
French
घूर्ण घूर्ण
m.
tournoiement
tourbillon.
Agitation
morale.
Chironia centauroïdes, bot.
घूर्ण घूर्ण a. tournoyant, tourbillonnant.
Fortement
ému.
Stchoupak
French
घूर्ण-
a. qui remue, agite
-न- nt. contorsion, oscillation.