धातुः: घृ
मूलधातुः: घृ
धात्वर्थः: प्रस्रवणे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: घारयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः


धातुः: घृ
मूलधातुः: घृ
धात्वर्थः: क्षरण-दीप्त्योः
गणः: जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं: क्षरणे सकर्मकः दीप्तावाकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: जिघर्ति
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः,छान्दसः


धातुः: घृ
मूलधातुः: घृ
धात्वर्थः: सेचने
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: घरति
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

घृ  (अर्थः)  सम्प्रस्रवणे
घारयति अत्र क्षीरस्वामी स्रावणइति पठित्त्वाऽभिधारयतीत्युदाजहार, घरतीति शपि जघर्तीति श्लौ छान्दसौ चैतावित्युक्तम् 115

घृ (अर्थः)  क्षरण,दीप्त्योः
गणान्ते छन्दसीति वक्ष्यते तदेतदादीनां सर्वेषां शेषः यदाह न्यासकारः "ये निजादिभ्यः परे पठ्यन्ते ते सर्वे छान्दसाः, तथा हि तान्पठित्वा छन्दसीत्युक्तम्' इति स्वामिकाश्यपाभ्यामपि छान्दसत्वमेवोक्तम् अर्त्तेश्छान्दसत्वादियर्तीत्यादौ "बहुलं छन्दसि'' इतीत्वे सिद्धे पुनः "अर्तिपिपर्त्योश्च'' इति इत्वविधानं भाषायामप्यस्य प्रयोगोऽस्तीति ज्ञापनार्थमिति वदता भाष्यकारेणाप्ययमर्थः स्फोरितः अत एव भाष्यविरोधात्कातन्त्रोक्तमेषां भाषाविषयत्वमुपेक्ष्यम् अत एव पुरुषकारेऽपि "घृप्रभूतयोऽपि छान्दसा इति केचिदिति मैत्रेयग्रन्थमुपादाय केचिच्छब्दो भाष्यानुसारिण इति व्याख्येयम्'' इत्युक्तम् ( जिघर्ति ) "जिघर्म्यग्निं मनसा घृतेन' इत्यादि भृञ्वत् "बहुलं छन्दसि'' इतीत्वम् घरतीति सेचने शपि 14

घृ  संप्रस्रवणे 
- घारयति  घारयामास  111

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“घृ प्रस्रवणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> स्रावणे इत्येके। </li> <li>संप्रस्रवणे इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तौ। </li> <li>‘यद्दीप्तौ क्षरणे जिघर्त्ति तदिदं केचिद्विदुश्छान्दसम्।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>घारकः-रिका, घारयिता-त्री, घारयन्-न्ती, <a href="#foot_krm04">4</a> धारितम्, इत्यादीनि रूपाणि सेचनार्थकगृधातुवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li>ण्यन्तात् सनि तु इमानि रूपाणि--जिघारयिषकः-षिका, जिघारयिषिता-त्री;</li> <li> जिघारयिषन्-न्ती, जिघारयिषिष्यन्-न्ती-ती, जिघारयिषमाणः, जिघारयि- षिष्यमाणः, जिघारयिट् - जिघारयिषौ - जिघारयिषः, जिघारयिषितः- तवान्, जिघारयिषः, जिघारयिषितव्यम्, जिघारयिषणीयम्, जिघारयिष्यम्, ईषद्जिघारयिषः-दुर्जिघारयिषः-सुजिघारयिषः, जिघारयिष्यमाणः, जिघारयिषः, जिघारयिषितुम्, जिघारयिषा, जिघारयिषणम्, जिघारयिषित्वा, प्रजिघारयिष्य, जिघारयिषम् २, जिघारयिषित्वा २। इति। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४७७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१६५१। सक। अनि। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[B। ‘इत्थं सुगाजितमृदङ्गविमार्जनानि संवार्य मर्चयति घारितशङ्कमस्मिन्।’ धा। का। ३। २८।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (४२०)</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०४६३+ २६]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“घृ क्षरणदीप्त्योः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘यद्दीप्तौ क्षरणे जिघर्ति तदिदं केचिद्विदुश्छान्दसम्।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>क्षरणं = स्रवणम् इति क्षीरस्वामी। </li> <li>अस्य धातोः जुहोत्यादिपाठात् शतरि -- जिघ्रत् <a href="#foot_krm04">4</a> इति पुंसि रूपम्। </li> <li>स्त्रियां तु जिघ्रती इत्येकमेव। </li> <li>अन्यानि शुद्धात्-णिजन्तात्-सन्नन्तात्-यङन्ताच्च जायमानानि रूपाणि भौवादिकसेचनार्थकगृधातुवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> इति सूत्रेणास्माद्धातोः मक्प्रत्यये, निपातनात् गुणः। </li> <li>घर्मः = निदाघः।]] घर्मः <a href="#foot_krm07">7</a>।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४७६)</li> <li id="foot_krm02">02 => (३-जुहोत्यादिः-१०९६। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्वित्वम्। उत्तरखण्डे यण्। ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (४२०)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[२। ‘घर्मः’ [द। उ। ७-३६]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘घर्मोष्मभिस्तत्र समारताग्रे नभस्तुरैस्तैः प्रधने प्रवीणैः।।’ धा। का। २-५५।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“घृ सेचने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> ‘अविशेषविहिताः शब्दा नियतविषया दृश्यन्ते। </li> <li>घरतिरस्मायविशेषेणोपदिष्टः। </li> <li>स ‘घृतं घृणा घर्म’ इत्येवंविषयः।’ इति, ‘तृज्वत् क्रोष्टुः’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति सूत्रस्थभाष्यात् नियतविषयोऽयं धातुरिति पुरुषकारव्याख्यानात् <a href="#foot_krm05">5</a> अवगम्यते।]] ‘-- घरेद् घारयेद्, यद्दीप्तौ क्षरणे जिघर्त्ति तदिंद केचिद् विदुः छान्दसम्।।’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a> घारकः-रिका-घारकः-रिका, जिघीर्षकः-र्षिका, जेघ्रीयकः-यिका, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकसेचनार्थकगृधातुवत् <a href="#foot_krm08">8</a> बोध्यानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४७५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-९३८। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (७-१-९५)</li> <li id="foot_krm05">05 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm06">06 => (श्लो। ३३)</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्०४६२+ २६]</li> <li id="foot_krm08">08 => (४२०)</li></ul>

घृ (घृ꣡ प्रस्रवणे स्रावण इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = घारणम्
अनीयर् = घारणीयः - घारणीया
ण्वुल् = घारकः - घारिका
तुमुँन् = घारयितुम्
तव्य = घारयितव्यः - घारयितव्या
तृच् = घारयिता - घारयित्री
क्त्वा = घारयित्वा
ल्यप् = प्रघार्य
क्तवतुँ = घारितवान् - घारितवती
क्त = घारितः - घारिता
शतृँ = घारयन् - घारयन्ती
शानच् = घारयमाणः - घारयमाणा

घृ (घृ॒ क्षरणदीप्त्योः - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = घरणम्
अनीयर् = घरणीयः - घरणीया
ण्वुल् = घारकः - घारिका
तुमुँन् = घर्तुम्
तव्य = घर्तव्यः - घर्तव्या
तृच् = घर्ता - घर्त्री
क्त्वा = घृत्वा
ल्यप् = प्रघृत्य
क्तवतुँ = घृतवान् - घृतवती
क्त = घृतः - घृता
शतृँ = जिघ्रन् - जिघ्रती

घृ (घृ॒ सेचने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = घरणम्
अनीयर् = घरणीयः - घरणीया
ण्वुल् = घारकः - घारिका
तुमुँन् = घर्तुम्
तव्य = घर्तव्यः - घर्तव्या
तृच् = घर्ता - घर्त्री
क्त्वा = घृत्वा
ल्यप् = प्रघृत्य
क्तवतुँ = घृतवान् - घृतवती
क्त = घृतः - घृता
शतृँ = घरन् - घरन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

घृ  स्रावणे
- घारयति  भ्वादौ (1669) घरति  ह्वादौ (315) जिघर्ति  घृ सु आवरणे इति पूर्वे पेठुः, घर स्रवणे इति दुर्गः 109

घृ क्षरण,दीप्त्योः
- (अर्थविवरणम्) क्षरणं स्रवणम् 
बहुलं छन्दसि (7478) इतीत्त्वम् जिघर्ति  मन्-घर्मः (द्र0 उ0 1149)  अञ्जिघृसिभ्यः क्तः (उ0 389)-घृतम्  घृणा  घृणिपृश्नि (उ0 452) इति घृणिः  भ्वादौ (1669) घरति, चुरादौ (198) घारयति  14

BEGINNER, Sanskrit to English, 1890 Apte edition

ghara, nt. (and m.? = Pali nt., and acc. to Childers m.; AMg. m. and nt.; Skt. gṛha), house: gharo, mss. (n. pl.; Senart em. gharā) Mv 〔i.24.13〕; ghara-vāsa-rakṣito 〔285.22〕; gharaṃ, acc. sg. 〔iii.289.8〕 (em.); gharam, n. sg. Mvy 〔5518〕.


khang khyim
१) गृह २) घर ३) निलय ४) परिगण ५) भवन

घर पु० हम्यते गम्यतेऽतिथिभिः हन-- “हन्तेरन् घश्च”उणा० नलोपश्च । गृहे दशपादीवृत्तिः ।

घर (ghara)

Apte

Apte 1890

Edgerton Buddhist Hybrid

Sanskrit Tibetan

वाचस्पत्यम्