घन (ghana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishघन (-नः-ना-नं)
1. Material, solid.
2. Coarse, gross.
3. Compact.
4.
Hard, firm.
5. Full, plum.
6. Impenetrable.
7. Vicid, thick, inspis-
sated.
8. Deep, (as sound)
9. Very, much.
10. Auspicious, fortu-
nate.
11. Permanent, eternal.
(-नः)
1. A cloud.
2. An iron club.
3. The body.
4. A fragrant grass, (Cyperus rotundus.)
5. A num-
ber, an assemblage or quantity.
6. Extension, diffusion.
7. Hard-
ness.
8. Solidity, substance. matter.
9. The cube of a number, (in
arithmetic.)
10. A solid, (in geometry.)
11. Phlegm.
12. Talc.
(-नं)
1. A cymbal, a bell, a Gong, &c. any brazen or composite
metallic instrument, which is struck as a clock, &c.
2. A mode of
dancing, neither quick nor slow.
3. Iron.
4. Skin, rind, bark, &c.
हन् to strike or be struck, affix अप् and ह changed to घ.
Capeller Eng
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishघन - ghana - - solid
पिण्ड - piNDa - - solid
कठोर - kaThora - - solid
खर - khara - - solid
संहत - saMhata - - solid
स्थविर - sthavira - - solid
बहल - bahala - - solid
दृढ - dRDha - - solid
सघन - saghana - - solid
स्थिर - sthira - - solid
सुभर - subhara - - solid
अतृदिल - atRdila - - solid
अच्युत - acyuta - - solid
कक्खट - kakkhaTa - - solid
खक्खट - khakkhaTa - - solid
क्रूर - krUra - - solid
क्षोदक्षम - kSodakSama - - solid
ग्रावन् - grAvan - - solid
जरठ - jaraTha - - solid
द्रवेतर - dravetara - - solid
घन - ghana - - solid
घन - ghana - - lump
घन - ghana - - mass
घन - ghana - - deep [ as sound or color ]
घन - ghana - - inspissated
घन - ghana - - thick
घन - ghana - - hard
घन - ghana - - fortunate
घन - ghana - - profound
घन - ghana - - dark
घन - ghana - - gross
घन - ghana - - destroyer
घन - ghana - - auspicious
घन - ghana - - uninterrupted
घन - ghana - - viscous
घन - ghana - - clammy
घन - ghana - - killer
घन - ghana - - all
घन - ghana - - densely filled with
घन - ghana - - dense
घन - ghana - - lump
लोष्ट - loSTa - - lump
गण्डका - gaNDakA - - lump
छटा - chaTA - - lump
पिण्डी - piNDI - - lump
कन्दी - kandI - - lump
चय - caya - - lump
क्षोद - kSoda - - lump
खिल्य - khilya - - lump
ग्रास - grAsa - - lump
पिण्ड - piNDa - - lump
कन्द - kanda - - lump
पिण्डक - piNDaka - - lump
पिण्डीभूत - piNDIbhUta - - lumped
लोहितपिण्ड - lohitapiNDa - - red lump
वडा - vaDA - - small lump
सितजा - sitajA - - lump-sugar
सितशर्करा - sitazarkarA - - lump-sugar
क्षुद्रगुड - kSudraguDa - - lump-sugar
ग्लौ - glau - - round lump
घन - ghana - - inspissated
घनीभूत - ghanIbhUta - - inspissated
फाणितीभूत - phANitIbhUta - - inspissated
क्षीरोत्तरा - kSIrottarA - - inspissated milk
कूर्चिका - kUrcikA - - inspissated milk
किलाट - kilATa - - inspissated milk
तक्रकुर्चिका - takrakurcikA - - inspissated buttermilk
आम्रातक - AmrAtaka - - inspissated mango juice
आम्रावर्त - AmrAvarta - - inspissated mango juice
घनधातु - ghanadhAtu - - inspissated element of the body
मत्स्यण्डिका - matsyaNDikA - - inspissated juice of the sugar-cane
फाणित - phANita - - inspissated juice of the sugar cane and other plants
घन ghana striker
आघात AghAta striker
बाहुप्रहरण bAhupraharaNa striker
लोहघातक lohaghAtaka iron-striker
क्रयविक्रयिन् krayavikrayin striker of bargain
घन- ghana- cubic
घनाकार ghanAkAra cubical
घनाकार ghanAkAra cubicform
घन घ. ghana gha. cubic cu. [ cubic measure ]
घन (घ्.) ghana (gh.) cubic (cu.)
घन-परमाणु ghana-paramANu cubical atom
घनाकार ghanAkAra cubical form
घन-विस्तरण ghana-vistaraNa cubical expansion
अधिच्छद adhicchada cubical epithelium
घ्. शि. मा. (घन शतिमान) gh. zi. mA. (ghana zatimAna) cubic centimeter c.c.
घनफल ghanaphala solid or cubical contents of a body
चितिव्यवहार citivyavahAra calculation of the cubic measure of a pile
Wilson
Englishघन
(-नः-ना-नं)
1 Material, solid.
2 Coarse, gross.
3 Compact.
4 Hard, firm.
5 Full, plump.
6 Impenetrable.
7 Viscid, thick, inspissated.
8 Deep, (as sound.)
9 Very, much.
10 Auspicious, fortunate.
11 A Permanent, eternal.
(-नः)
1 A cloud.
2 An iron club.
3 The body.
4 A fragrant grass, (Cyperus rotundus.)
5 A number, an assemblage or quantity.
6 Extension, diffusion.
7 Hardness.
8 Solidity, substance, matter.
9 The cube of a number, (in arithmetic.)
10 A solid, (in geometry.)
11 Phlegm.
12 Talc.
(-नं)
1 A cymbal, a bell, a Gong, &c. any brazen or composite metallic
instrument, which is struck as a clock, &c.
2 A mode of dancing, neither quick nor slow.
3 Iron.
4 Skin, rind, bark, &c.
हन to strike or be struck, affix अप्, and ह changed to
घ.
Apte
Englishघन [ghana], [इन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च Tv.]
Compact, firm, hard, solid
संजातश्च घनाघनः 9.39.
नासा घनास्थिका 3.89
11.18.
Thick, close, dense
घनविरलभावः 2.27
8.91
59.
Thick-set, full, fully developed (as breasts)
घटयति सुघने कुचयुगगगने मृगमदरुचि रूषिते 7
अगुरु-चतुष्कं भवति गुरू द्वौ घनकुचयुग्मे शशिवदना$सौ Śrut.8
1.8
31.
Deep (as sound)
दधानः सौधानामलघुषु निकुञ्जेषु घनताम् 2.12
1.21.
Uninterrupted, permanent.
Impenetrable.
Great, excessive, violent.
Complete
अभ्यङ्गभङ्ग्या पापस्य न्यस्तं घनमपश्यतः 4.53.
Auspicious, fortunate.
Coarse, gross.
Engrossed by, full or replete with
मा ते मलीमसविकारघना मतिर्भूत् 1.32
निर्वृति˚ 6.11. -नः A cloud
घनोदयः प्राक् तदनन्तरं पयः 7.3
घनरुचिरकलापो निःसपत्नो$स्य जातः 4.22.
An iron club, a mace
प्रतिजघान घनैरिव मुष्टिभिः 18.1.
The body.
The cube of a number (in math.).
Extension, diffusion.
A collection, multitude, quantity, mass, assemblage.
Talc.
Phlegm.
Any compact mass or substance.
Hardness, firmness.
A particular manner of reciting Vedic texts: thus the padas नमः रुद्रेभ्यः ये repeated in this manner would stand thus: नमो रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यो नमो नमो रुद्रेभ्यो ये ये रुद्रेभ्यो नमो नमो रुद्रेभ्यो ये.
नम् A cymbal, a bell, a gong.
Iron.
Tin.
Skin, rind, bark.
A mode of dancing
(neither quick nor slow). closely
घटयति घनं कण्ठा- श्लेषे रसान्न पयोधरौ 3.9. -अत्ययः, -अन्तः 'disappearance of the cloud', the season succeeding the rains, autumn (शरद्)
घनव्यपायेन गभस्तिमानिव 3.37. -अज्ञानी of Durgā. -अम्बु rain
घनाम्बुभिर्भूरि विलम्बिनो घनाः Subhās. -आकरः the rainy season. -आगमः, -उदयः 'the approach of clouds', the rainy season
घनागमः कामिजनप्रियः प्रिये 2.1.-आमयः the date-tree. -आश्रयः the atmosphere, firmament. -उत्तमः the face. -उदधिः a particular sea (hell ?). -उपलः hail. -ऊरू a woman having thick thighs
कुरु घनोरु पदानि शनैः शनैः 2.2. -ओघः gathering of clouds. -कफः hail. -कालः the rainy season. -क्षम what may be hammered
Bhāvapr. 5.26.53.
गर्जितम् thunder, peal or thundering noise of clouds, roar of thunder.
a deep loud roar.-गोलकः alloy of gold and silver. -घनः the cube of a cube. -जम्बाल thick mire. -ज्वाला lightning. -तालः a kind of bird (सारंग). -तोलः the Chātaka bird.-धातुः lymph. -ध्वनि roaring.
(निः) a deep or low tone.
the muttering of thunder clouds
अनुहुंकुरुते घनध्वनिं न हि गोमायुरुतानि केशरी 16.25. -नाभिः smoke (being supposed to be a principal ingredient in clouds
5). -नीहारः thick hoar-frost or mist.-पदम् the cube root. -पदवी 'the path of clouds', firmament, sky
क्रामद्भिर्घनपदवीमनेकसंख्यैः 5.34.-पाषण्डः a peacock. -फलम् (in geom. ) the solid or cubical contents of a body or of an excavation. -मानम् the measurement by the exterior of a structure
Māna. 39-64. -मूलम् cube root (in math.)
रसः thick juice.
extract, decoction.
camphor.
water (m. orn. ). -रूपा candied sugar. -वरम् the face. -वर्गः the square of a cube, the sixth power (in math). -वर्त्मन्n. the sky
घनवर्त्म सहस्रधेव कुर्वन् 5.17. -वल्लिका, -वल्ली lightning. -वाच् a raven.
वातः a thick oppressive breeze or air.
of a hell
Jaina. -वीथिः the sky
घनवीथिवीथिमवतीर्णवतः 9.32. -शब्दः thunder, peal of thunder. -वासः a kind of pumpkin gourd.
वाहनः Śiva.
Indra. -श्याम 'dark like a cloud', deep-black, dark. (-मः) an epithet (1) of Rain (2) of Kṛiṣṇa. -संवृत्तिः profound secrecy. -समयः the rainy season.
सारः camphor
घनसारनीहारहार 1 (mentioned among white substances).
mercury.
water.
a big cloud
घनसारस्तु कर्पूरे महामेघे च चन्दने Nm. -स्वनः, -शब्दः, -रवः the roaring of clouds. -हस्त- संख्या the contents of an excavation or of a solid in math.).
Apte 1890
Englishघन a. [हन् मूर्तौ अप् घनदेशश्च Tv]. 1 Compact, firm, hard, solid: संजात श्च घनाघनः Māl. 9. 39
नासा घनास्थिका Y. 3. 89
R. 11. 18.
2 Thick, close, dense
घनाविरलभावः U. 2. 27
R. 8. 91
Amaru. 57.
3 Thick-set, full, fully developed (as breasts)
घटयति सुघने कुचयुगगगने मृगमदरुचिरूषिते Gīt. 7
अगुरुचतुष्क्रं भवति गुरू द्वौ घनकुचयुग्मे शशिवदनाऽसौ Śrut. 8
Bh. 1. 8
Amaru. 28.
4 Deep (as sound)
Māl. 2. 12
Mu. 1. 21.
5 Uninterrupted, permanent.
6 Impenetrable.
7 Great, excessive, violent.
8 Complete.
9 Auspicious, fortunate.
10 Coarse, gross.
11 Engrossed by, full or replete with
Māl. 1. 32
निर्वृति° U. 6. 11.
नः 1 A cloud
घनोदयः प्राक् तदनन्तरं पयः Ś. 7. 30
घनरुचिरकलापो निःसपत्नोऽस्य जातः V. 4. 10.
2 An iron club, a mace.
3 The body.
4 The cube of a number (in math.).
5 Extension, diffusion.
6 A collection, multitude, quantity, mass, assemblage.
7 Talc
8 Phlegm.
9 Any compact mass or substance.
10 Hardness, firmness.
11 A particular manner of reciting Vedic texts
thus the padas नमः रुद्रेभ्यः ये repeated in this manner would stand thus:
नमो रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यो नमो नमो रुद्रेभ्यो ये ये रुद्रेभ्यो नमो नमो रुद्रेभ्यो ये.
नं 1 A cymbal, a bell, a gong.
2 Iron.
3 Tin.
4 Skin, rind, bark.
5 A mode of dancing.
Comp.
अत्ययः,
अंतः ‘disappearance of the clouds’, the season succeeding the rains, autumn
(शरद्)
R. 3. 37.
अज्ञानी N. of Durgā.
अंबु n. rain.
आकरः the rainy season.
आगमः,
उदयः ‘the approach of clouds’, the rainy season
घनागमः कामिजनप्रियः प्रिये Rs. 2. 1.
आमयः the date-tree.
आश्रयः the atmosphere, firmament.
उत्तमः the face.
उपलः hail.
ओघः gathering of clouds.
कफः hail.
कालः the rainy season.
गर्जितं {1} thunder, peal or thundering noise of clouds, roar of thunder. {2} a deep loud roar.
गोलकः alloy of gold and silver.
घतः the cube of a cube.
जंबाल, thick mire.
ज्वाला lightning.
तालः a kind of bird (सारंग).
तोलः the Cātaka bird.
धातुः lymph.
ध्वनि a. roaring. (
निः) {1} a deep or low tone. {2} the muttering of thunder clouds
Śi. 16. 25.
नाभिः smoke (being supposed to be a principal ingredient in clouds
Me. 5).
नीहारः thick hoar-frost or mist.
पदं the cube root.
पदवी ‘the path of clouds’, firmament, sky
क्रामद्भिर्घनपदवीमनेकसंख्यैः Ki. 5. 34.
पाषंडः a peacock.
फलं (in geom.) the solid or cubical contents of a body or of an excavation.
मूलं cube root (in math.).
रसः {1} a thick juice. {2} extract, decoction. {3} camphor. {4} water (m. or n.).
वरं the face.
वर्गः the square of a cube, the sixth power (in math.).
वर्त्मन् n. the sky
घनवर्त्म सहस्रधेव कुर्वन् Ki. 5. 17.
वल्लिका,
वल्ली lightning.
वातः a thick oppressive breeze or air.
वीथिः the sky.
शब्दः thunder, peal of thunder.
वासः a kind of pumpkin gourd.
वाहनः {1} Śiva. {2} Indra.
श्याम a. ‘dark like a cloud’, deep-black, dark. (
मः) an epithet (1) of Rāma, (2) of Kṛṣṇa.
समयः the rainy season.
सारः {1} camphor
घनसारनीहारहार &c. Dk. {1} (mentioned among white substances). {2} mercury. {3} water.
स्वनः,
शब्दः,
स्वः the roaring of clouds.
हस्तसंख्या the contents of an excavation or of a solid (in math).
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishघन घन, अस्, आ, अम् (fr. rt. हन्), who or
what slays or strikes or crushes (in these senses Ved.)
compact, solid, material, hard, firm
coarse, gross
viscid, thick, inspissated
full, densely packed
fol-
lowing closely or in uninterrupted series, uninter-
rupted, permanent, eternal
impenetrable
dark
deep (as sound)
taken in the mass, collective, com-
plete, all
very, much
auspicious, fortunate
(अस्), m.
slaying
an iron club, mace, weapon shaped like a
hammer (in these senses Ved.)
any compact mass or
substance
a cloud
talc
the bulbous root of the
plant Cyperus Hexastychus Communis
phlegm [cf.
कफ]
the body
the cube of a number (in
arithmetic), a solid body or cube (in geometry)
extension, diffusion
a collection, multitude, as-
semblage, mass, quantity
a method of reciting the
Ṛg and Yajur-veda
(आ), f., N. of two plants, =
माष-पर्णी and रुद्र-जटा
(अम्), n. a cymbal,
a bell, a gong, &c.
any brazen or metallic instru-
ment or plate which is struck as a clock &c.
iron
tin
skin, rind, bark, the fragrant bark of
Laurus Cassia
a mode of dancing, neither quick
nor slow.
—घन-कफ, अस्, m. hail
[cf.
घनोपल।]
—घन-काल, अस्, m. the rainy sea-
son.
—घन-गर्जित, अम्, n. the roar of thunder,
a deep loud roar.
—घन-गोलक, अस्, m. an alloy
of gold and silver.
—घन-घन, अस्, m. the cube
of a cube.
—घन-घनौघ (°न-ओघ्°), अस्, m.
a gathering of dark clouds.
—घन-चय, अस्, m. a
collection of clouds, cumulus.
—घन-च्छद, अस्,
आ, अम्, involved in clouds.
—घन-जम्बाल, अस्,
m. a quantity of mire, a slough.
—घन-जाल, अम्,
n. a gathering of clouds.
—घन-ज्वाला, f. lightning,
a flash of lightning.
—घन-ता, f. compactness.
—घन-ताल, अस्, m. a kind of bird, = सारङ्ग
[cf. also घन-तोल।]
—घन-तिमिर, अम्, n. the
darkness of clouds, great darkness.
—घन-तोय,
अस्, m. a particular sea having thick water
[cf.
घनोद।]
—घन-तोल, अस्, m. the bird Cātaka.
—घन-त्व, अम्, n. or घन-ता, f. compactness,
firmness
thickness, coarseness, solidity.
—घन-
द्रुम, अस्, m., N. of a plant
[cf. वि-कण्टक।]
—घन-धातु, उस्, m. lymph.
—घन-ध्वनि,
इस्, इस्, इ, roaring, who or what makes a roaring
(इस्),
m. a deep and low tone, a roar
the muttering of
thunder clouds.
—घन-नाभि, इस्, m. smoke
(being supposed to be a principal ingredient in
clouds).
—घन-नीहार, अस्, m. thick hoar-frost or
mist.
—घन-पत्त्र, अस्, m., N. of a plant, =
पुनर्-नवा.
—घन-पद, अम्, n. the cube root.
—घन-पदवी, f. the path of the clouds, the
sky.
—घन-पयोधर, अस्, m. a firm breast.
—घन-पल्लव, अस्, m. the plant Guilandina
Moringa
[cf. शोभाञ्जन।]
—घन-पाषण्ड,
अस्, m. a peacock, (this bird being supposed to de-
light in cloudy and rainy weather.)
—घन-फल,
अम्, n. (in geom.) the solid or cubical contents of a
body or of an excavation compared to a cube
(अस्), m., N. of a plant
[cf. वि-कण्टक।]
—घन-
मल, अम्, n. deep (thunder) and sin.
—घन-
मूल, अम्, n. (in arithm.) cube root
(अस्), m., N. of
a plant
[cf. मोरट।]
—घन-रव, अस्, m. the
roaring of clouds, thunder.
—घन-रस, अस्, m.
a thick juice
extract, decoction
camphor
N. of
two plants, = मोरट and पीलु-पर्णी
(अस् or अम्),
m. n. the fluid of the clouds, water.
—घन-रुच्,
क्, क्, क्, shining like a cloud (with lightning), cloud-
like.
—घन-रुचिर-कलाप, अस्, m. (a peacock)
having a tail glistening like a cloud.
—घन-वर,
अम्, n. the face
[cf. घनोत्तम।]
—घन-वर्ग,
अस्, m. the square of a cube
the sixth power.
—घन-
वर्त्मन्, अ, n. the path of the clouds, the sky, air.
—घन-रल्लिका, f. lightning
(the creeper of the
clouds.)
—घन-वल्ली, f. lightning
N. of a plant,
= अमृत-सवा.
—घन-वात, अस्, m. a thick op-
pressive atmosphere or air (constituting a kind of hell)
one of the regions of hell (?).
—घन-वास, अस्, m. a
kind of pumpkin-gourd
[cf. कुष्माण्ड।]
—घन-
वाहन, अस्, m. an epithet of Śiva, and also of Indra
(who rides on the clouds).
—घन-वीथि, इस्, f. the
path of the clouds, the air
a line of clouds.
—घन-
व्यपाय, अस्, m. the disappearance of the clouds
autumn.
—घन-व्यूह, अस्, m., N. of a Sūtra work.
—घन-शब्द, अस्, m. the noise of clouds, thun-
der.
—घन-श्याम, अस्, आ, अम्, deep black, dark
(as heavy clouds)
(अस्), m. an epithet of Rāma,
and also of Kṛṣṇa
N. of a copyist of the last
century, with the epithet Tripāṭhin.
—घन-सं-
वृत्ति, इस्, f. profound secrecy.
—घन-समय, अस्,
m. the rainy season.
—घन-सार, अस्, m. camphor
mercury, or some peculiar form of it (?)
water
a
kind of tree.
—घन-स्कन्ध, अस्, m., N. of a
plant
[cf. कोशाम्र।]
—घन-स्वन, अस्, m. low
thunder, the muttering of clouds
the plant Ama-
ranthus Polygamus.
—घन-हस्त-सङ्ख्या, f. (in
geom.) the contents of an excavation
or of a solid
alike in figure.
—घनाकर (°न-आक्°), अस्, m. the
rainy season.
—घनागम (°न-आग्°), अस्, m. the
approach of the clouds, the rainy season.
—घना-
घन, अस्, आ, अम्, fond of slaughter, easily striking
down, fond of strife, mischievous, cruel
even, uni-
form, without spaces or interstices, compact
(अस्),
m. an epithet of Indra
a vicious elephant, or one
in rut
a thick or rainy cloud
mutual collision or
contact
(आ), f. Solanum Indicum
[cf. काक-माची।]
—घनाज्ञान (°न-अज्°), अम्, n. gross ignorance.
—घनाञ्जनी (°न-अञ्ज्°), f. an epithet of Durgā.
—घनात्यय (°न-अत्य्°), अस्, m. the disappearance
or departure of the clouds, the season succeeding
the rains, autumn.
—घनान्त (°न-अन्त), अस्, m.
the end of the rains, autumn.
—घनामय (°न-
आम्°), अस्, m. the date tree, Phœnix Sylvestris
[cf.
खर्जूर।]
—घनामल (°न-अम्°), अस्, m. a kind
of pot-herb, Chenopodium Album
[cf. वास्तूक।]
—घनाम्बु (°न-अम्°), n. rain.
—घनारुण
(°न-अर्°), अस्, आ, अम्, deep red.
—घनारुद्ध
(°न-आर्°), अस्, आ, अम्, overspread with clouds.
—घ-
नावरुद्ध (°न-अव्°), अस्, आ, अम्, ‘the abode
of clouds, overspread with clouds.
—घनाश्रय
(°न-आश्°), अस्, m. ether, the atmosphere, the heavens,
the firmament.
—घनोत्तम (°न-उत्°), अम्, n. the
face (the best part of the घन or body)
[cf.
घन-वर।]
—घनोद (°न-उद), अस्, m. a par-
ticular sea having thick or viscid water
[cf. घन-
तोय।]
—घनोदधि (°न-उद्°), इस्, m. the viscid
sea (constituting a kind of hell)
a division of hell (?).
—घनोपरद्ध (°न-उप्°), अस्, आ, अम्, clouded,
overcast.
—घनोपल (°न-उप्°), अस्, m. hail
[cf.
घन-कफ।]
—घनौघ (°न-ओघ), अस्, m.
a gathering of clouds.
Macdonell
EnglishBenfey
Englishघन घन, i. e. हन् + अ,
I. ,
ना,
1. Firm, hard, Bhartṛ. 1, 17.
2.
Without interstices, Suśr. 1, 29, 8.
3.
Uninterrupted, Pañc. iii. d. 237.
4.
Dense, Pañc. iii. d. 188
129, 8.
5.
As latter part of a compound ,
sometimes Full, Ragh. 8, 90.
6. Dusk,
Bhāg. P. 4, 5, 3.
7. Deep (as a sound),
MBh. 1, 6680
Rājat. 5, 377.
8. Whole,
Upak. 24.
II.
1. A solid mass,
substance, Vedāntas. in Chr. 211, 9.
2. A heap, Rām. 5, 16, 55.
3. A cloud,
Megh. 20.
--
स-, dense,
Pañc. 141, 16.
स्तम्ब-, 1. a
small hoe for weeding. 2. A sickle.
3. A basket for the heads of wild rice.
Hindi
Hindiअंधेरे घाना बादल भी मतलब है
Apte Hindi
Hindiघन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
"संहत, दृढ़, कठोर, ठोस"
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
"सघन, घनिष्ठ, घिनका"
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
"गठा हुआ, पूर्ण, पूर्णविकसित"
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
गम्भीर
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
"निरन्तर, स्थायी"
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
अभेद्य
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
"बड़ा, अत्यधिक, प्रचंड"
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
पूर्ण
घन
वि* - हन् मूर्तौ अप् घनादेशश्च- तारा*
"शुभ, भाग्यशाली"
घनः
- -
बादल
घनः
- -
"लोहे का मुद्गर, गदा"
घनः
- -
शरीर
घनः
- -
संख्याद्योतक घन
घनः
- -
"विस्तार, प्रसार"
घनः
- -
"संग्रह, समुच्चय, परिमाण, राशि, जमाव या समवाय"
घनः
- -
अभरक
घनम्
- -
"झांझ, घण्टी, घण्टा"
घनम्
- -
लोहा
घनम्
- -
टीन
घनम्
- -
"चमड़ी, त्वचा, वल्कल"
घन
वि* - "हन् मूर्तौ अप्, घनादेशश्च"
"सघन, दृढ़ ठोस"
घन
वि* - "हन् मूर्तौ अप्, घनादेशश्च"
"मोटा, सटा हुआ"
घन
वि* - "हन् मूर्तौ अप्, घनादेशश्च"
पूर्ण विकसित
घन
वि* - "हन् मूर्तौ अप्, घनादेशश्च"
गहरा
घन
वि* - "हन् मूर्तौ अप्, घनादेशश्च"
निर्बाध
घन
वि* - "हन् मूर्तौ अप्, घनादेशश्च"
स्थायी
घन
वि* - "हन् मूर्तौ अप्, घनादेशश्च"
पूर्ण
घनः
- -
बादल
घनः
- -
लोहे की गदा
घनः
- -
शरीर
घनः
- -
समुच्चय
घनः
- -
वेद का सस्वर पाठविशेष
घनम्
- -
घंटा
घनम्
- -
जंग
घनम्
- -
लोहा
घनम्
- -
"खाल, वल्कल"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaघन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಘ /ಮೋಡ
निष्पत्तिः - > हन (हिंसागत्योः) - "अप्" घनश्चान्तादेशः (३-३-७७)
व्युत्पत्तिः - > हन्यते वायुना
प्रयोगाः - > "तप्तानामुपदधिरे विषाणभिन्नाः प्रह्लादं सुरकरिणां घनाः क्षरन्तः"
उल्लेखाः - > किरा० ७-१३
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೂಹ /ಗುಂಪು
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾರ್ಢ್ಯ /ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವಿಕೆ
विस्तारः - > "घनाः कठिनसङ्घातमेघकाठिन्यमुद्गराः" - वैज० ।
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಸ್ತಾರ /ವಿಸ್ತರಣ
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೊನ್ನಾರಿ ಗೆಡ್ಡೆ
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದೆ
प्रयोगाः - > "धनुरपास्य सबाणधि शङ्करः प्रतिजघान घनैरिव मुष्टिभिः"
उल्लेखाः - > किरा० १८-१
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಫ /ಶ್ಲೇಷ್ಮ
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹ /ಶರೀರ /ಮೈ
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಗೆ ಬಂಗಾರ
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದಪಠನದ ಒಂದು ಕ್ರಮ
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೂರಾವೃತ್ತಿ ಗುಣಿಸುವುದರಿಂದ ಬಂದ ಲಬ್ಧ
घन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆ ತಾಳ ಜಾಗಟೆ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯ
घन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಮ ನೃತ್ಯ /ವೇಗವೂ ನಿಧಾನವೂ ಅಲ್ಲದ ಮದ್ಯಮಕಾಲದ ನರ್ತನ
घन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲವಂಗಪಟ್ಟೆ
घन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಬ್ಬಿಣ
घन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚರ್ಮ /ತೊಗಲು
घन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತವರ
घन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕತ್ತಲೆ /ಅಂಧಕಾರ
घन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಾಂದ್ರವಾದ /ನಿಬಿಡವಾದ /ದಟ್ಟವಾದ
प्रयोगाः - > "घनानि कामं कुसुमानि बिभ्रतः करप्रचेयान्यपहाय शाखिनः"
उल्लेखाः - > किरा० ८-४
घन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅತಿಶಯವಾದ /ಪೂರ್ಣವಾದ /ತುಂಬಿದ
प्रयोगाः - > "घनरसभावितघर्मबिन्दुभाजाम्"
उल्लेखाः - > याद० २४-७४
घन
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೃಢವಾದ /ಕಠಿನವಾದ /ಗಟ್ಟಿಯಾದ
प्रयोगाः - > "घनपोत्रविदीर्णशालमूलो निबिडस्कन्धनिकाषरुग्णवप्रः"
उल्लेखाः - > किरा० १३-३
घन
पदविभागः - > क्रियाविशेषणम्
कन्नडार्थः - > ನಿಬಿಡವಾಗಿ /ದಟ್ಟವಾಗಿ /ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಂತೆ
प्रयोगाः - > "घटयति घनं कण्ठाश्लेषे रसान्न पयोधरौ"
उल्लेखाः - > रत्ना० ३-९
विस्तारः - > "घनं स्यात् कांस्यतालादिवाद्यमध्यमनृत्ययोः । ना मुस्ताब्दौघदार्ढ्येषु विस्तारे लोहमुद्गरे । त्रिषु सान्द्रे दृढे च" - मेदि० । "लोहं कालायसं शस्त्रं पिण्डं पारशवं वनम्" - अभि० चि० ।
L R Vaidya
EnglishGana {% (I) a. (f. ना) %} 1. Compact, solid, hard, शिलाघनं ताडकोरसि R.xi.18
2. thick, close, R.viii.91, Am.S.57
3. full, fully developed, तस्याः स्तनौ यदि घनौ Bhartr.i.18, कृता जघने Am.S.28
4. uninterrupted, permanent
5. deep
6. excessive, great
7. auspicious, fortunate.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit१७, अत्यष्टि, घटा, घन, जीमूत, तोयद, बलाह, बलाहक, मेघ, मैत्र, वलाह, वलाहक, विधृति
Bopp
Latinघन (ut videtur, a हन् s. अ, mutato ह् in घ्, v. gr. 357.)
1) crassus, pinguis, turgidus. Lass. 6. 8.: घनैर् वृक्षैः
ĆAUR. 15.: घनेरुदेशे
GITA GOV. 10. 6.: घनजघन-
मण्डले.
2) impervius, impenetrabilis. RAGH. 8. 90.: व-
चः…अलब्धपदं हृदि शोकघने प्रतियातम् (Schol.
निविडे)
11. 18.: चकार विवरं शिलाघने ताडकोर-
सि स रामसायकः (Schol. निविडे).
3) Subst. m. nu-
bes. RAM. I. 29. 14.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskritवाह
पु
वाह, युग्म, घन, वाहन, मानविशेष, बाहु
वाहो युग्मं घनो वाहो वाहो वाहनमित्यपि ।
वाहो मानविशेषः स्याद् वाहो बाहुरिति स्मृतः ॥ १२ ॥
verse 1.1.1.12
page 0001
घन
पु
घन, मेघ, लोहमुद्गर
घनो मेघो घनं सान्द्रं कांस्यतालादिकं घनम् ।
घनं सङ्घो घनं नित्यं घनः स्याल्लोहमुद्गरः ॥ ५९ ॥
verse 1.1.1.59
page 0004
घन
क्ली
घन, सान्द्र, कांस्यतालादि, सङ्घ, नित्य
घनो मेघो घनं सान्द्रं कांस्यतालादिकं घनम् ।
घनं सङ्घो घनं नित्यं घनः स्याल्लोहमुद्गरः ॥ ५९ ॥
verse 1.1.1.59
page 0004
घन
पु
घन, दर्भ, गह्वर, गहन
मृगपर्वतदुर्गेषु निकृष्टेऽपि च शम्बरः ।
घनो घने च दर्भे च गह्वरे गहनेऽपि च ॥ ९ ॥
verse 2.1.1.9
page 0008
Lanman
EnglishAbhyankara Grammar
Englishघन a variety of the क्रमपाठ or recital of the Vedic hymns to show the serial order of words there
one of the eight vikrtis of the padapātha.
Wordnet
Sanskrit घन, स्थूल, असूक्ष्म, सघन, पीवर, बहल, बहलित, मेदुर
सर्वत्रं समानरूपेण स्थविमत्।
"पर्वतशिखरेषु घना हिमसंहतिः।"
निबिड, घन
यः विरलः नास्ति।
"सः निबिडे नगरे वसति।"
घन, पिण्ड, सघन, स्थविर, खर, संहत, बहल
यस्य आकारः सुनिश्चितः तथा च यः द्रवरूपो वायुरूपो वा नास्ति।
"शिला घना अस्ति।"
निबिड, व्यूढ, घन, दृढ, सान्द्र, संहत, सुसंहत, निःसन्धि, अविरल, अनन्तर
यद् विरलं नास्ति।
"मृगः निबिडे वने गतः।"
Sanskrit Tibetan
Tibetangar po
घन
gar mo
घन
gor gor po
घन
g+ha ni
घन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritनभ्राट्तडित्वान्मुदिरो घनाघनोऽभ्रं धूमयोनिस्तनयित्नुमेघाः ।
जीमूतपर्जन्यबलाहका घनो धाराधरो वाहदमुग्धरा जलात् ॥ १६४ ॥
नभ्राज् (पुं), तडित्वत् (पुं), मुदिर (पुं), घनाघन (पुं), अभ्र (क्ली), धूमयोनि (पुं), स्तनयित्नु (पुं), मेघ (पुं), जीमूत (पुं), पर्जन्य (पुं), बलाहक (पुं), घन (पुं), धाराधर (पुं), जलवाह (पुं), जलद (पुं), जलमुच् (पुं), जलधर (पुं)
ततं वीणाप्रभृतिकं तालप्रभृतिकं घनम् ॥ २८६ ॥
तत (क्ली), घन (क्ली)
द्रुतं विलम्बितं मध्यमोघस्तत्त्वं घनं क्रमात् ॥ २९२ ॥
द्रुत (क्ली), ओघ (क्ली), विलम्बित (क्ली), तत्त्व (क्ली), मध्य (क्ली), घन (क्ली)
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।
मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥
घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।
कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥
मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
इन्द्रियायतन (क्ली), अङ्ग (क्ली), विग्रह (पुं), क्षेत्र (क्ली), गात्र (क्ली), तनु (स्त्री), भूघन (पुं), तनू (स्त्री), मूर्तिमत् (पुं), करण (क्ली), काय (पुं), मूर्ति (स्त्री), वेर (पुंक्ली), संहनन (क्ली), देह (पुंक्ली), सञ्चर (पुं), घन (पुं), बन्ध (पुं), पुर (क्ली), पिण्ड (पुंक्ली), वपुस् (क्ली), पुद्गल (पुं), वर्ष्मन् (क्ली), कलेवर (क्ली), शरीर (पुंक्ली), कुणप (क्ली), शव (पुं), मृतक (क्ली), रुण्ड (पुं), कबन्ध (पुंक्ली)
भिन्दिपाले सृगः कुन्ते प्रासोऽथ द्रुघणो घनः ॥ ७८५ ॥
मुद्गरः स्यात्कुठारस्तु परशुः पर्शुपर्श्वधौ ।
परश्वधः स्वधितिश्च परिघः परिघातनः ॥ ७८६ ॥
भिन्दिपाल (पुं), सृग (पुं), कुन्त (पुं), प्रास (पुं), द्रुघण (पुं), घन (पुं), मुद्गर (पुंस्त्री), कुठार (पुंस्त्री), परशु (पुं), पर्शु (पुं), पर्श्वध (पुं), परश्वध (पुं), स्वधिति (पुं), परिघ (पुं), परिघातन (पुं)
लोहं कालायसं शस्त्रं पिण्डं पारशवं घनम् ॥ १०३७ ॥
गिरिसारं शिलासारं तीक्ष्णकृष्णामिषे अयः ।
लोह (पुंक्ली), कालायस (क्ली), शस्त्र (क्ली), पिण्ड (क्ली), पारशव (पुंक्ली), घन (क्ली), गिरिसार (क्ली), शिलासार (क्ली), तीक्ष्ण (क्ली), कृष्णामिष (क्ली), अयस् (क्ली)
व्युष्टिः फलमसारं तु फल्गु शून्यं तु रिक्तकम् ।
शुन्यं तुच्छं वशिकं च निबिडं तु निरन्तरम् ॥ १४४६ ॥
निबिरीसं घनं सान्द्रं नीरन्ध्रं बहलं दृढम् ।
गाढमविरलं चाथ विरलं तनु पेलवम् ॥ १४४७ ॥
व्युष्टि (स्त्री), फल (क्ली), असार (क्ली), फल्गु (क्ली), शून्य (क्ली), रिक्त (क्ली), शुन्य (क्ली), तुच्छ (क्ली), वशिक (क्ली), निबिड (क्ली), निरन्तर (क्ली), निबिरीस (क्ली), घन (क्ली), सान्द्र (क्ली), नीरन्ध्र (क्ली), बहल (क्ली), दृढ (क्ली), गाढ (क्ली), अविरल (क्ली), विरल (क्ली), तनु (क्ली), पेलव (क्ली)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritमुखे दन्तालयं स्योनं घनं चरं घनोत्तमम् ॥ ११८ ॥
दन्तालय (क्ली), स्योन (क्ली), घन (क्ली), चर (क्ली), घनोत्तम (क्ली)
त्रपुणि श्वेतरूप्यं स्यात्सठं सलवणं रजः ।
परासं मधुकं ज्येष्ठं घनं च मुखभूषणम् ॥ १५८ ॥
श्वेतरूप्य (क्ली), शठ (क्ली), सलवण (क्ली), रजस् (क्ली), परास (क्ली), मधुक (क्ली), ज्येष्ठ (क्ली), घन (क्ली), मुखभूषण (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअभ्र
अभ्र, अब्द, घन, मेघ, स्तनयित्नु, पयोधर, धाराधर, धूमयोनि, जीमूत, बलाहक
अभ्रमब्दो घनो मेघः स्तनयित्नुः पयोधरः ।
धाराधरो धूमयोनिर्जीमूतश्च बलाहकः ॥ ५८ ॥
verse 1.1.1.58
page 0008
तनु
तनु, तनू, संहनन, शरीर, कलेवर, विग्रह, देह, काय, अङ्ग, वपुस्, वर्ष्मन्, पुर, पिण्ड, क्षेत्र, गात्र, घन, मूर्ति
तनुस्तनूः संहननं शरीरं,
कलेवरं विग्रहदेहकायाः ।
अङ्गं वपुर्वर्ष्म पुरं च पिण्डं,
क्षेत्रं च गात्रं च घनश्च मूर्तिः ॥ ५१० ॥
verse 2.1.1.510
page 0058
आप्
आप्, तोय, घन, रस, पयस्, पुष्कर, मेघपुष्प, क, पानीय, सलिल, उदक, वारि, वार्, शम्बर, अर्णस्, पाथस्, कुश, जल, वन, क्षीर, अम्भस्, अम्बु, नीर, भुवन, अमृत, जीवनीय, दक
आपस्तोयं घनरसपयः पुष्करं मेघपुष्पं,
कं पानीयं सलिलमुदकं वारि वाः शम्बरं च ।
अर्णः पाथः कुशजलवनं क्षीरमम्भोऽम्बु नीरं,
प्रोक्तं प्राज्ञैर्भुवनममृतं जीवनीयं दकं च ॥ ६४८ ॥
verse 3.1.1.648
page 0074
निकर
निकर, निकाय, निवह, विसर, व्रज, पुञ्ज, समूह, सञ्चय, समुदय, सार्थ, यूथ, निकुरम्ब, कदम्ब, पूग, राशि, चय, समवाय, वृन्द, सन्दोह, समाज, वितान, संहति, प्रकर, घन, ओघ, संघ, संघात, व्रात, कुल, उत्कर, पटल, पेटक, चक्र, चक्रवाल, मण्डल, जाल, जात, व्यूह, वार, स्तोम
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः,
समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।
चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-
प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।
जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
verse 4.1.1.686
page 0079
निरन्तर
निरन्तर, घन, सान्द्र, बहुल, विरलेतर, निबिड, निविरीश, दृढ, गाढ
निरन्तरं घनं सान्द्रं बहुलं विरलेतरम् ॥ ७१७ ॥
निविडं निविरीशं च दृढं गाढं प्रचक्षते ।
verse 4.1.1.717
page 0083
नाममाला
Sanskritवार्प्रद, वारिप्रद, कम्प्रद, पयःप्रद, अम्भःप्रद, अम्बुप्रद, पाथःप्रद, अर्णःप्रद, सलिलप्रद, जलप्रद, सरप्रद, वनप्रद, कुशप्रद, नीरप्रद, तोयप्रद, जीवनप्रद, अप्प्रद, विषप्रद, घन
तत्पर्य्यायचरो मत्स्यस्तत्पर्य्यायप्रदो घनः ।
तत्पर्य्यायोद्भवं पद्मं तत्पर्य्यायधिरम्बुधिः ॥ १६ ॥
verse 0.1.1.16
page 0008
घनाघन, घन, मेघ, जीमूत, अभ्र, बलाहक, पर्जन्य, मिहिर, नभ्राट्
अम्बुद
verse 0.1.1.18
page 0008
प्रस्तर, उपल, पाषाण, दृषत्, धातु, शिला, घन
प्रस्तरोपलपाषाणदृषद्धातुः शिला घनः ।
तत्र जातमयो लोहं शातकुम्भं नयेत्परम् ॥ १७० ॥
verse 0.1.1.170
page 0082
Tamil
Tamilக4ன : கச்சிதமான, திடமான, கெட்டியான, கனமான, அடர்ந்த, ஆழ்ந்த, பெரிய, சுபமான.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritघनं, (हन्यते ताड्यते यत् इति । हन् +“मूर्त्तौ घनः ।” ३ । ३ । ७७ । इति अप् घना-देशश्च ।) कांस्यतालादिकं वाद्यम् । इत्य-मरः । १ । ७ । ४ ॥
कांस्यतालः करताल इतिख्यातः आदिना काहलादयः । इति सार-सुन्दरी ॥
मध्यमनृत्यम् । इति मेदिनी । ने । ३ ॥
लोहः । इति हेमचन्द्रः ॥
त्वचम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
घनः, (घनति दीप्यते इति । घन दीप्तौ + अच् ।)मेघः । (यथा, महाभारते । १ । १३७ । २४ ।“ततः स्नेहाद्धरिहयं दृष्ट्वा रङ्गावलोकिनम् ।भास्करोऽप्यनयन्नाश समीपोपगतान् घनान् ॥
”)मुस्ता । ओघः । दार्ढ्यं । विस्तारः । (हन्यतेवध्यतेऽनेन । हन् + “मूर्त्तौ घनः ।” ३ । ३ ।७७ । इति अप् घनादेशश्च ।) लौहमुद्गरः ।इति मेदिनी । ने । ३ ॥
(यथा, भारविः । १८ । १ ।“धनुरपास्य सबाणधिशङ्करःप्रतिजघान घनैरिव मुष्टिभिः ॥
”)शरीरम् । कफः । अभ्रकम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
सजातीयाङ्कत्रयस्य पूरणम् । यथा, “समस्त्रिघातश्च घनः प्रदिष्टःस्थाप्यो घनोऽन्त्यस्य ततोऽन्त्यवर्गः ।आदित्रिनिघ्नस्तत आदिवर्ग-स्त्र्यन्त्याहतोऽथादिघनश्च सर्व्वे ॥
”इति लीलावती ॥
(वेदपाठविशेषः । यथा, --“जटामुक्तां विपर्य्यस्य घनमाहुर्मनीषिणः ॥
”)
घनः, त्रि, (हन्यते इति । हन् + अप् घना-देशश्च ।) निविडः । तत्पर्य्यायः । निरन्तरः २सान्द्रः ३ । इत्यमरः । ३ । १ । ६६ ॥
(यथा, रघुः । ८ । ९१ ।“स तथेति विनेतुरुदारमतेःप्रतिगृह्य वचो विससर्ज्ज मुनिम् ।तदलब्धपदं हृदिं शोकघनेप्रतियातमिवान्तिकमस्य गुरोः ॥
”)दृढः । इति मेदिनी । ने । ४ ॥
(यथा, रघुः ।११ । ११८ ।“यच्चकार विवरं शिलाघनेताडकोरसि स रामसायकः ॥
”)पूर्णः । (यथा, महाभारते । १ । १३६ । २८ ।“किंस्विदापूर्य्यते व्योम जलधारावनैर्घनैः ॥
”)सम्पुटः । इति शब्दरत्नावली ॥
(निरवकाशः ।यथा, पञ्चतन्त्रे । ३ । २३६ ।“किं गाण्डीवस्फुरगुरुघनास्फालनक्ररपाणि-र्नासील्लीलानटनविलसन् मेखली सव्यसाची ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritघन हन--मूर्त्तौ अप् घनादेशश्च । १ मेघे २ मुस्तके ३ समूहे४ दार्द्ये ५ विस्तारे च ६ लौहमुद्गरे मेदि० ७ शरीरे ८ कफे९ अभ्रके राजनि० । “समत्रिघातश्च घनः प्रदिष्टः” इति१० सीलावत्युक्ते समाद्धत्रयबधे । ११ निविडे सान्द्रेत्रि० अमरः १२ वृढे मेदि० । १३ पूर्णे १४ सस्पुटेत्रि० शब्दर० । १५ करतालादिकांस्यवाद्यमेदे १६ मध्यमनृत्ये च अमरः । १७ लौहे हेमच० १८ त्वचेन० राजनि० । तत्र मेघस्योत्पत्तिभेदादिकं पुराणमर्वस्वेब्रह्माण्डपु० उक्तं यथा“सूर्य्यः किरणजालेन वायुयुक्तेन सर्व्वतः । जगतोजलमाटत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः! । आदित्यभूतं भूतेभ्यःसोमं संक्रमते जलम् । नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकाधारःप्रवर्त्तते । यत् सोमाच्च्यवते सूक्ष्मं तदब्भ्रेष्ववतिष्ठते ।मेघावाव्वभिवातेन विसृजन्ति जलं भुवि । एवं प्रकरणे-नैव पतते चासकृज्जलम् । न नाशमुदकस्यास्ति तदेवपरिवर्त्तते । मन्धारणार्थं भूतानां मायैषा विष्णुनिर्मिता ।अनया मायया व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । विश्रशोलोककृद्देवः सहभ्रांशुः प्रजापतिः । धाता कृत्स्नस्यलोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः । सार्व्वलौकिकमम्भोयत्तत् सोमो नभसोरसः । एवं भूतं जगत् सर्व्वमेतत्तथ्यंप्रकीर्त्तितम् । सूर्य्यादुष्णं निस्रवति सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते ।शीतोष्णवीर्य्यौ द्वावेतौ युक्त्या पालयतो जगत् । सोमा-मृतोद्भवा गङ्गा पवित्रा विमलोदका । भद्रासोमपुरो-गाश्च महानद्यो द्विजोत्तमाः! । सर्व्वभूतशरीरेषु या-स्त्वापोऽपसृताभुवि । तेषु सन्दह्यमामेषु जङ्गमस्थावरेषुच । पूर्य्यन्ते सर्वभूतेभ्यो निष्क्रामन्तीह सर्वशः । तेन चा-ब्भ्राणि जायन्ते स्थानमब्भ्रमयं स्मृतम् । तेजोऽर्कः सर्वभू-तेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम् । समुद्राद्वायुसंयोगाद्रश्मयःप्रवहन्त्यपः । ततस्त्वृतुगते काले परिवृत्तो दिवाकरः ।नियच्छत्यपोमेघेभ्यः शुक्लकृष्णैर्गभस्तिभिः । अब्भ्रस्थाःप्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः । सर्वभूतहितार्थायरस्यभूताः समन्ततः । ततो वर्षति षण्मासान् सर्वभूतविवृद्धये । वायव्यं स्तनितञ्चैव विद्युदग्निसमुद्भर्वा ।मेहनाच्च मिहेर्धातोर्मेघत्वं व्यञ्जयन्त्युत । न भ्रश्यन्तियतश्चापस्तदभ्रं कवयो विदुः । मेघानां पुनरुत्पत्तौत्रिविधा योनिरुच्यते । अग्निजा ब्रह्मजा चैव पक्षजा चपृथग्विधाः । त्रिधा घनाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामिसम्भवम् । आग्नेयाः सूक्ष्मजाः प्रोक्तास्तेषां धूमात् प्रव-र्त्तनम् । शीतदुर्दिनवाता ये स्वगुणास्ते व्यवस्थिताः ।महिपाश्च वराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः । भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ति विचरन्ति च । जीमूता नाम ते मेघा येतेभ्यो वीजसम्भवाः । विद्यद्गुणविहीनाश्च जलधारा-वलम्विनः । सका मेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः ।क्रोशमात्राच्च वर्षन्ति क्रोशार्द्धादपि वा पुनः । पर्वताग्रनितत्वेषु वर्षन्ति गह्वरेषु च । वलाकागर्भदाश्चैव वालाकागर्भधारिणः । ब्रह्मजाश्चैव ये मेघा ब्रह्मनिश्वाससम्भवाः ।ते ह विद्युद्गणापेताः स्तनयित्नुप्रियस्वनाः । तेषुशब्दप्रणादेन भूमेःस्वाङ्गरुहोद्भवैः । वायुवाह्याभिषिक्तेषुवायुर्यौवनमश्नुते । तेष्विय प्रावृडासक्ता भूतानां जीवि-तोद्भवा । जीमूता नाम ते मेघा ये तेभ्यो जीवसम्भवाः ।द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः । इतो योज-नमात्राच्च सार्द्धार्द्धादपि वा च ते । वृष्टिधर्मो द्वधा तेषांधाराऽऽसारः प्रकीर्त्तितः । पुष्करावर्त्तका नाम ये मेवाःपक्षमम्भताः । संयोगाद्वायुनोच्छिन्नाः पर्वतानां महौ-जसाम् । कामगानां च लोकानां सर्व्वेपां शित-मिच्छताम् । पुस्करा नाम ते मेघा वृहत्तोयाः समत्-सराः । पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः ।नानारूपधरांश्चैव महाघोरस्वनाश्च ये । कल्पान्तवृष्टेःस्रष्टारः संवर्त्ताग्नेर्नियामकाः । वर्षन्ति ते युगान्तेषुतुतीयास्ते प्रकीर्त्तिताः । अनेकरूपसंस्थानाः पूर-यन्तो महीतलम् । वायुं परिवहं ते स्युः श्रिताःकल्पान्तसाधकाः । योऽण्डस्य च विभिन्नस्य प्राकृतस्या-भवत्तदा । यस्मात् ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वक्त्रः स्वयम्भुवः ।तस्यैवाण्डकपालानि सर्वमेघाः प्रवर्त्तिताः । तेषामाप्या-यनं धूमः सर्वेषामविशेषतः । तेषां श्रेष्ठस्तु पर्जन्यश्चत्त्वारश्चैव दिग्गजाः । गजानां पर्वतानाञ्च मेघानांभोगिभिः सह । कुलमेकं पृथक् भूतं योनिस्त्वेकं जलंस्मृतम् । पर्जन्यो दिग्गजाश्चैव हेमन्ते शीतसम्भवाः ।तुषारवृष्टिं वर्षन्ति हिमं सस्यविवृद्धये” ।वायुविशेषकृतएव घनभेदो भा० शा० ३३० अ० दर्शितो यथा“प्रेरयत्यभ्रसंघातान् धूमजांश्चोष्मजांश्च यः । प्रथमःप्रथमे मार्गे प्रवहो नाम योऽनिलः । अम्बरे स्नेह-मभ्येत्य तडिद्भ्यश्चोतमद्युतिः । आवहो नाम संभातिद्वितीयः श्वसनोनदन् । उदयं ज्योतिषां शश्वत् सोमादोनांकरोति यः । अन्तर्देहेषु चोदानं यं वदन्ति मनीषिणः ।यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्धारयते जलम् । उद्धृत्याददतेचापो जीमूतेभ्योऽम्बरेऽनिलः । योऽद्भिः संयोज्य जीमू-तान् पर्ज्जन्याय प्रयच्छति । उद्वहो नाम वंहिष्ठस्तृतीयः स सदागतिः । समुह्यमाना बहुधा येन नीताःपृथग्घनाः । वर्षमोक्षकृतारम्भास्ते भवन्ति घनाघनाः ।संहता येन चाविद्धा भवन्ति नदता नदाः । रक्षणार्थायसम्भूताः मेघत्वमुपयान्ति च । योऽसौ वहति भूतानांविमानानि विहायसा । चतुर्थः संवहो नाम वायुःस गिरिमर्द्दनः । येन वेगवता रुगणा रूक्षेणारुजतानगान् । वायुना सहिता मेघा स्ते भवन्ति वलाहकाः ।ष्टारुणोत्पातसञ्चारो नभसः स्तनयित्नुमान् । पञ्चमः समहावेगो विवहो नाम मारुतः । यस्मिन् पारिप्लवादिव्या वहन्त्यापोविहायसा । पुण्यञ्चाकाशगङ्गायास्तोयं विष्टभ्य तिष्ठति” ।समत्रिघातश्चेत्यादेरयमयः समसंख्यानां त्रयाणां घातःयद्यप्यत्र समयोर्द्वयोर्घातेन वर्गरूपेण तन्मूलस्य समत्वंनास्ति तथापि समशब्देन सदृशघातद्विथातत्वेन समत्वंतोध्यं यथा १ घनः? । द्वाभ्यो द्वयोर्गुणने ४ चत्वारःतेषां द्वाभ्यां गुणने ८ । एवं त्रयाणां त्रिभिर्गुणने ९ नवतेषां पुनस्त्रिभिर्गुणने २७ । एवं क्रमेण वारद्वयं सम-समद्विघातरूपवर्गगुणनात् घनरूपत्वं जायते तत्रैकादीनांदशपर्य्युन्तानां घनसंख्याः सुवोधाय प्रदर्श्यन्ते यथा१ । २ । ३ । ४ । ५ । ६ । ७ । ८ । ९ । १०१ । ८ । २७ । ६४ । १२५ । २१६ । ३४३ । ५१२ ७२९ । १०००अस्य प्रकारान्तरं स्थाप्योघनोत्यस्येत्यादि लीलावत्यांदृश्यं विस्तरभयान्नोक्तम् ।“जटामुक्तां विपर्य्यस्य घनमाहुर्मनीषिणः” इत्युक्ते१९ वेदपाठभेदे ऋग्वेदशब्दे १४०९ । ११ । १२ पृ० विवृतिःतत्र सान्द्रे प्रचण्डघनगर्जितप्रतिरुतानुकारी (रवः)मुहुः” वेणी० । “जघनेन घनेन सा” “लौहोद्घनघनस्कन्धाः”भट्टिः । लौहमुद्गरे “प्रतिजघान घनैरिव मुष्टिभिः”किरा० । मेघे “प्रावृषमिव घनकेशजालाम्” काद० ।“रजनीतिमिरावगुण्ठिते पुरमार्गे घनशब्दविह्वलाः”कुमा० “असम्भवद्घनरसा शतालीपरिषेविता” उद्भटः ।घनश्यमः । मूर्त्तौ--काठिन्थे “द्वारं तमोघनप्रख्यम्” भट्टिः ।“तमसोघनो मूर्त्तिः काठिन्यम् तेन मूर्त्तिमत्तमःसमम्”जयम० ।
Capeller
GermanGrassman
Germanghaná, m. [von han], 1〉 Zermalmer, Vernichter, gewöhnlich mit vṛtrā́ṇām ({4, 8}
{705, 18}
{283, 1})
2〉 Keule
3〉 das Erschlagen, mit vṛtrā́ṇām. — Adj.: abhíbhūti, ugrá, taviṣá.
-ás 1〉 {4, 8}
{705, 18}.
-ám 1〉 {283, 1}
{334, 1}.
-éna 2〉 {33, 4}
auch in {36, 16}
{63, 5}
{809, 16} wird ghanéna statt ghanéva zulesen sein.
-é 3〉 {467, 8}.
-ā́s 1〉 {8, 3} (Pada liest ghanā́).
Burnouf
Frenchघन घन a. massif, plein, solide
immuable, permanent
épais, impénétrable: घन वृक्ष arbre touffu.
Au fig. de
bon augure. -- S. masse, solidité [d'un corps sans vide].
Quantité, nombre, étendue [d'un objet composé de parties
inséparables].
Le corps.
Nuage.
Massue de fer. -- S. cuir,
écorce
fer
métal de cloche
cloche, cymbale [le गोन्ग्
des Orientaux]
manière de danser en mesure.
घनकफ grêle.
घनकाल la saison des nuages.
घनगोलक titre de l'or ou de l'argent.
घनजम्बाल bourbier.
घनज्वाला la flamme du nuage, l'éclair.
घनतोल ou घनताल cuculus melanoleucus, esp. de
coucou, oiseau.
घननाभि fumée [essence du nuage].
घनपल्लव moringa hyperanthera, bot.
घनपाषण्ड paon [ami des nuages].
घनरस [रस suc] eau.
Décoction, extrait.
Camphre.
Lait épaissi par évaporation.
Aletris hyacinthoïdes,
bot.
घनवल्लिका éclair.
घनवात un des enfers [le cercle des ouragans].
घनवास citrouille.
घनवाहन a. (वह्) porté sur un nuage.
Ép. de
plusieurs grands dieux.
घनश्याम a. noir comme un nuage.
घनसार (सार essence) eau.
Camphre.
Mercure.
Esp. d'arbre.
घनाकर (आ
कृ) la saison des nuages.
घनाघन a. (घन
आ
घना) plein, sans vides ni
interstices.
Impénétrable.
Au fig. intraitable, cruel. -- S.
nuage pluvieux.
Surn. d'Indra, roi des nuages.
Eléphant
ombrageux ou en rut.
(हन्) choc mutuel. -- F. घनाघना
solanum indicum, bot.
घनात्यय (अति
इ) le départ des nuages, c-à-d.
l'automne.
घनामय elate sylvestris, esp. de dattier.
घनामल chenopodium album, bot.
घनाश्रय (आश्रय séjour) atmosphère.
घनोदधि (उदधि) l'océan de nuages, c-à-d. un des
enfers.
घनोपल (उपल opale) grêle.
Stchoupak
Frenchघन-
a. compact, dense, épais, touffu, massif, continu, entier
ifc.
rempli de, consistant uniquement de
masse
nuage
-अम् densément,
étroitement
-ई-भू- épaissir, se condenser
-ता- densité.
°तोय- nt. d'une mer à eau très dense.
°पदवी- °वर्त्मन्- nt. °वीथि- route des nuages, ciel.
°रुच्- a. ayant l'éclat, l'aspect d'un nuage.
°वारि- nt. eau de pluie.
°व्यपाय- (disparition des nuages) saison qui suit celle des pluies.
°समय- saison des pluies.
°सार- camphre.
घनागम- = °समय-।
घनोद- nt. = °तोय-।
1घना-घन- a. compact, épais
gros nuage.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
