| YouTube Channel

घटोत्कच (ghaTotkaca)

 
शब्दसागरः
English
घटोत्कच
m.
 (-चः) The son of BHIMA by the Rakshasi, named HIDIMBA.
Capeller Eng
English
घटोत्कच
m.
N.
 of a myth. giant.
Yates
English
घटो-त्कच (चः) 1.
m.
 Son of
Bhīma.
Wilson
English
घटोत्कच
m.
 (-चः) The son of BHĪMA by the Rākṣasī, named
HIḌIMBĀ.
Apte
English
घटोत्कचः [ghaṭōtkacḥ],
N.
 of a son of Bhīma by a female demon named हिडिम्बा
Bhāg.*
 9.22.3-31. He was a very powerful person and fought valiantly in the great war between the Pāṇḍavas and Kauravas on the side of the former, but was slain by Karṇa with the Śakti or missile he had received from Indra
cf.
Mu.*
 2.15. The derivation of the name is given in the आदिपर्व of महाभारत as follows: घटो हास्योत्कच इति माता तं प्रत्यभाषत । अब्रवीत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह ॥
Mb.
 * 1.155.38.
Apte 1890
English
घटोत्कचः N. of a son of Bhīma by a female demon named हिडिंबा. He was a very powerful person and fought valiantly in the great war between the Pāṇḍavas and Kauravas on the side of the former, but was slain by Karṇa with the Śakti or missile he had received from Indra
cf. Mu. 2. 15..
Monier Williams Cologne
English
घटोत्कच
m.
N.
 of a son of Bhīma-sena by the Rākṣasī Hiḍimbā,
MBh.
 i, iii
BhP.
 ix, 22, 29
N.
 of a Gupta king,
Inscr.
Monier Williams 1872
English
घटोत्कच means ‘bald as a jar.’
Macdonell
English
घटोत्कच ghaṭa‿utkaca,
m.
 N. of a Rākṣasa
🞄-ūdhnī,
f.
 having a jar-shaped udder (cow).
Apte Hindi
Hindi
घटोत्कचः
पुं*
 - -
हिडिंबा नाम की राक्षसी से उत्पन्न भीम का एक पुत्र
Shabdartha Kaustubha
Kannada
घटोत्कच
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೀಮನಿಂದ ಹಿಡಿಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
Mahabharata
English
Ghaṭotkaca, a Rākshasa, son of Hiḍimbā and Bhīmasena Pāṇḍava. § 4 (Anukram.): I, 1, †197 (Devarājena dattāṃ divyāṃ śaktiṃ vyaṃsitāṃ Mādhavena Gºe Rākshase, all. to § 600), †198.--§ 11 (Parvasaṅgr.): I, 2, 381, 536.--§ 71 (Ādivaṃśāvatāraṇap.): I, 61, 2255 (son of Hiḍimbā and Bhīmasena).--§ 84 (do.): I, 64, 2452 (do.).--§ 159 (Pūruvaṃś.): I, 95, ††3833 (do.).--§ 214 (Hiḍimbavadhap.): I, 155, 6079 (born to Bhīmasena by Hiḍimbā, etymology of his name), 6080, 6082.--§ 317 (Arjunābhigamanap.): III, 12, 570 (Hiḍimbām agrataḥ yasyāṃ jāto Gºaḥ, all. to § 214).--§ 423 (Gandhamādanapr.): III, 144, 11009, 11010
145, 11016, (11019), 11021 (carried Draupadī).--§ 433 (Saugandhikāh.): III, 155, 11412 (do.).--§ 435 (Jaṭāsuravadhap.): III, 157, 11457.--§ 437 (Yakshayuddhap.): III, 160, 11671.--§ 448 (Ājagarap.): III, 176, †12336 (G. and his followers carried the Pāṇḍavas, Kṛshṇā, and the brahmans). --§ 449 (do.): III, 177, †12353 (sānucaraṃ).--§ 569 (Bhagavadyānap.): V, 141, 4798 (śāmitraṃ karishyati, sc. in the battle represented as a sacrifice).--§ 571 (Ulūkadūtāgamanap.): V, 162, 5591 (Rākshasaḥ, in the army of Yudhishṭhira).--§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 45^11, 1711 (fights with Alambusha).--§ 580 (do.): VI, 57, 2454 (Rākshasaḥ), 2458
58^6, 2475 (fights with Duryodhana).-§ 581 (do.): VI, 64^16, 2863, 2868 (creating illusions he fights with Bhagadatta), 2887, 2889, 2892.--§ 582 (do.): VI, 72, 3170 (Rākshasaḥ).--§ 583 (do.): VI, 75, 3283 (do.).--§ 584 (do.): VI, 83, 3670 (fights with Bhagadatta).-§ 585 (do.): VII, 87, 3867 (Rākshasaḥ)
91, 4065 (Bhaimaseniḥ), 4072 (fights with Duryodhana, etc.)
92, 4105, 4111 (fights with the Vaṅga king, etc.)
93, 4154 (Rākshasendraṃ), 4157 (rescued by Bhīmasena, etc.)
94, 4187, 4218, 4222 (fights with Aśvatthāman), 4228 (ºprayuktā, sc. māyā), 4230
95, 4233, 4237, (), 4254 (Rākshasaḥ), 4294, 4316 (pitāputrau…Bhīmasena-Ghºau).--§ 586 (do.): VI, 99, 4510 (Rākshasaḥ)
101, 4586.--§ 587 (do.): VI, 109, 5075
111, 5176 (fights with Durmukha)
118, 5554
119, 5587.--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 8, 227
10, 377 (sadyo Vṛkodarāj jātaḥ…māyāvī Rākshasaḥ).--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 23, 1022 (proceeded against Droṇa, description of his horses), (), 1037 (on his standard there was a vulture), (), 1040 (possessed the bow Paulastya)
25, 1123 (fights with Alambusha).--§ 593 (Abhimanyuvadhap.): VII, 35, 1509.--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 95, 3536 (Rākshasaṃ, attacked by Alāyudha)
96, 3568 (fights with Alāyudha)
109, 4099 (encounter with Alambusha), 4100, 4104, 4120 (Haiḍimbaḥ), 4127 (slew Alambusha), 4132
111, 4283
114, 4502 (pierced Kṛtavarman).--§ 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 153, 6629 (pierced by Duryodhana)
154, 6652 (Rākshasaḥ)
156, 6794 (Rākshasendraṃ), 6796, 6800 (māyāṃ Ghº vinirmitāṃ), 6801, 6804, 6807, (6821), 6829, 6833, 6840, 6857, 6859, 6866, 6867, 6882, 6915 G.'s son Añjanaparvan is slain by Aśvatthāman, and G. himself is defeated by the same)
158, 7013 (Rākshasaḥ)
166, 7411, 7414, 7417 (Rākshasendraṃ), 7426, 7432, 7436 (Rākshasendraṃ, defeated by Aśvatthāman)
173, 7810 (Rākshasāt), 7813, 7814, 7820, 7829, 7834, 7835, (7838) (Kṛshṇa urged Gh. to proceed against Karṇa)
174, 7844, 7853, 7855, 7858, 7860, 7863, 7866, 7869, 7871, 7872, 7875, 7878, 7880, 7882 (encounter with Alambusha, whom Gh. slew)
175, 7890 (Rākshasaḥ), 7923, 7924 (prāduś cakre tato māyāṃ Rākshasīṃ Rākshaseśvaraḥ), 7927, 7931 (māyāṃ Ghº vinirmitāṃ), 7932, 7934, 7935, 7938, 7939, 7940, 7945, 7959, 7961, 7967, 7969, 7971, 7972, 7974, 7980 (encounter with Karṇa)
176, 8017 (yādṛśena), 8021 (yathā), †8022
177, 8037, 8038, 8042, 8044 (encounter with Alāyudha)
178, 8074, 8077, 8085, 8094 (slew Alāyudha)
179, 8115, †8126, 8132, †8145, †8153 (Gh. again proceeded against Karṇa, who slew him, hurling the dart which was given to him by Indra, and with which he had intended to slay Arjuna)
180, 8184 (hataṃ), 8190 (śaktiṃ Ghºenemāṃ vyaṃsayitvā), 8192, 8199, 8212 (mentioned among the slain)
181, 8238 (nihataḥ, has hated the brahmans and the sacrifices)
182, 8252 (sā śaktir Vāsudevena vyaṃsitā ca Ghºe), 8253, †8255, †8256, 8258, (), 8288 (ºe vyaṃsitāṃ, sc. śaktiṃ)
183, 8303 (hatvā), 8311 (ºvadhena), 8312 (hate), 8326 (Rākshasendre).--§ 601 (Droṇavadhap.): VII, 184, 8363 (nihate).--§ 604 (Karṇap.): VIII, 3, 63 (has been slain by Karṇa)
5, 135 (has slain Alambusha)
9, 299 (ºṃ Rākshasendraṃ Śakraśaktyā nijaghnivān, sc. Karṇa). --§ 605 (do.): VIII, 35, 1635 (hataḥ).--§ 608 (do.): VIII, 50, 2406 (hate…Rākshase).--§ 609 (Śalyap.): IX, 2, 79 (Rākshasaṃ).--§ 615 (Gadāyuddhap.): IX, 61, 3421 (vadhārthaṃ Pāṇḍuputrasya yācitāṃ śaktim eva ca|Gºe vyaṃsayaṭaḥ, sc. Kṛshṇa).--§ 620 (Śrāddhap.): XI, 26, 792 (Rākshasendraṃ, his body is cremated).--§ 789 (Putradarśanap.): XV, 32, 875 (Rākshasaḥ, among the dead warriors who, summoned by Vyāsa, arose from the Gaṅgā).-§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 5, 150, 174 (after death Gh., etc., entered the gods and Yakshas), Cf. also the following synonyms:-Bhaimaseni, Bhaimi, Bhīmasenasuta, Bhīmasenātmaja, Bhīmasūnu, Bhīmasuta, q.v. Haiḍimba (“the son of Hiḍimbā”): III, 11009, 11017, 11415
V, 5926 (Bhaimaseniḥ…Rākshaseśvaraḥ), 7599
VI, 2476, 2873, 2883, 3559 (Rākshaseśvaraḥ), 3663 (Rākshasendraḥ), 3665, 3678, 3950, {??}93, 4114, 4149, 4153, 4231, 4248
5177
VII, 540 (Rākshasau raudrakarmāṇau Hºālambushau), 4101, 4113, 4117, 4120 (Ghº), 6841, 7435, 8031, 8034, 8078, 8133, 8178, 8184, 8185, 8236, 8237, †8254, 8305, 8315, 8332. Haidimbi (do.): VII, 4097, 4123 (C. has by error Haiḍamº), 6822 (do.), 6823 (do.), 6898, 6908, 7819, 7822, 7828, 7841, 7856, 7868, 8002, 8012, 8073, 8093, 8105. Rakshas, Rākshasa, Rakshādhipa, Rākshasapuṅgava, Rākshaseśvara, Rākshasendra, q.v.
पुराणम्
English
घटोत्कच / GHAṬOTKACA .1) General. ghaṭotkaca, son of Bhīmasena played a very important part in the story of mahābhārata. He was, from his very birth, a staunch friend and ally of the pāṇḍavas. He courted a hero's death in the great war.2) Birth. On the burning of the ‘lac Palace’ the pāṇḍavas escaped through a tunnel and reached a forest. While they were sleeping on the ground, Hiḍiṁba the rākṣasa chief in the forest saw the pāṇḍavas from the top of a tree, and he deputed his sister hiḍimbī to bring over the pāṇḍavas to him for food.
Hiḍiṁbī approached the pāṇḍavas in the guise of a beautiful woman. She was attracted towards bhīma and she prayed for the return of his love, which bhīma refused. Impatient at the delay Hiḍiṁba rushed towards the pāṇḍavas, and in the duel that ensued between him and bhīma, he was killed by bhīma.
Then Hiḍiṁbī approached kuntī and requested her to ask bhīma to marry her. The pāṇḍavas agreed to the proposal on condition that bhīma and Hiḍiṁbī should enjoy their honeymoon in the forest and on mountains, but bhīma should return to them at dusk everyday. ghaṭotkaca was the son born to bhīma and hiḍimbī, (Ādi Parva, Chapter 155).
indra bestowed on ghaṭotkaca prowess enough to be a suitable opponent to karṇa. (Ādi Parva, Chapter 155, Verse 47).
ghaṭotkaca grew up to become a good friend of the pāṇḍavas. When Hiḍiṁbī and ghaṭotkaca took leave of them kuntī said to ghaṭotkaca: “You are the eldest son to the pāṇḍavas. You should be ever a support to them.” To this ghaṭotkaca answered that he would return to them whenever any need arose for it.3) Carried the pāṇḍavas on shoulders. During their exile in the forest the pāṇḍavas became too tired to walk any further when bhīma remembered ghaṭotkaca, who promptly appeared before the pāṇḍavas, and at the instance of bhīma got down a number of Rākṣasas also. ghaṭotkaca carrying pāñcālī on his shoulders, and the Rākṣasas carrying the Pāṇḍava brothers on their shoulders went by air to badarikāśrama where naranārāyaṇas were doing tapas, landed them there, and then they (ghaṭotkaca and his companions) took leave of the pāṇḍavas. (Vana Parva, Chapter 145).4) ghaṭotkaca in the great war. (1) In the first day's fighting he fought against alambuṣa, duryodhana and bhagadatta. Frightened at the terrible course of the fight the kauravas purposely postponed that day's fighting. (bhīṣma parva, Chapters, 45, 57, 58).(2) He defeated the King of vaṅga and killed his elephant. (bhīṣma parva, Chapter 92, Verse 36).(3) Defeated vikarṇa. (bhīṣma parva, Chapter 29, Verse 36).(4) On receiving blows from the great kaurava heroes, ghaṭotkaca rose up to the sky. (bhīṣma parva, Chapter 93, Verse 6).(5) ghaṭotkaca made the kaurava army take to their heels by the exercise of his magic powers. (bhīṣma Parva, Chapter 94, Verses 41-47).(6) Fought a duel with durmukha. (bhīṣma parva, Chapter 110, Verse 13).(7) dhṛtarāṣṭra praised the prowess of ghaṭotkaca. (droṇa parva, Chapter 10, Verse 62).(8) He fought with alāyudha. (droṇa parva, Chapter 96, Verse 27).(9) Killed alambuṣa. (droṇa parva, Chapter 109, Verse 28).(10) aśvatthāmā, son of droṇa killed añjana Parvā, son of ghaṭotkaca, (droṇa parva, Chapter 156, Verse 56).(11) ghaṭotkaca fought with karṇa. (droṇa parva, Chapter 175).(12) He fought with jaṭāsura. (droṇa parva, Chapter 174).(13) He killed alāyudha. (droṇa parva, Chapter 178, Verse 31).(14) karṇa clashed with ghaṭotkaca and failing to kill him by any means he (karṇa) used vaijayantī śakti as the last resort. This śakti had been given to him by indra in exchange for his head-gear and earrings, and karṇa had been keeping the śakti in reserve to kill arjuna. At any rate karṇa used it against ghaṭotkaca and he was killed. After killing ghaṭotkaca the śakti entered the sphere of the stars. (droṇa Parva, Chapter 180).5) Other information. (1) ghaṭotkaca hated the brahmins and their yajñas. (droṇa parva, Chapter 181, Verse 27).(2) When the souls of the heroes killed in the great war were called upon the banks of gaṅgā by vyāsa, Ghaṭotkaca's soul too had appeared. (Āśramavāsika Parva, Chapter 32, Verse 8).(3) After death he lived with Yakṣadevas. (svargārohaṇa parva, Chapter 5, Verse 37).6) Synonyms of ghaṭotkaca used in mahābhārata. Bhaimaseni, Bhaimi, Bhīmasenasuta, Bhīmasenātmaja, Bhīmasūnu, Bhīmasuta, Haiḍimba, Haiḍimbi, rākṣasa, Rākṣasādhipa, Rākṣasapuṅgava, Rākṣaseśvara and Rākṣasendra.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
घटोत्कचः,
पुं,
 (घट इव उद्गतःकचोऽस्य ।)राक्षसविशेषः । स तु हिडिम्बाराक्षसीगर्भेभीमसेनाज्जातः ॥
इति महाभारतम् ॥
(अस्यनामनिरुक्त्या सह जन्मादिविवरणं यथा, महा-भारते । १ । १५६ । २१--६३ ।“तथेति तत् प्रतिश्रुत्य हिडिम्बा राक्षसी तदा ।भीमसेनमुपादाय सोर्द्ध्वमाचक्रमे ततः ॥
शैलशृङ्गेषु रम्येषु देवतायतनेषु च ।मृगपक्षिविधुष्टेषु रमणीयेषु सर्व्वदा ॥
कृत्वा च रूपं परमं सर्व्वाभरणभूषिता ।सञ्जल्पन्ती सुमधुरं रमयामास पाण्डवम् ॥
तथैव वनदुर्गेषु पुष्पितद्रुमसानुषु ।सरःसु रमणीयेषु पद्मोत्पलयुतेषु च ॥
नदीद्वीपप्रदेशेषु वैदूर्य्यसिकतासु च ।सुतीर्थवनतोयासु तथा गिरिनदीषु च ॥
काननेषु विचित्रेषु पुष्पितद्रुमवल्लिषु ।हिमवद्गिरिकुञ्जेषु गुहासु विविधासु च ॥
प्रफुल्लशतपत्रेषु सरःस्वमलवारिषु ।सागरस्य प्रदेशेषु मणिहेमचितेषु च ॥
पत्तनेषु च रम्येषु तथैवोपवनेषु च ।देवारण्येषु पुण्येषु तथा पर्व्वतसानुषु ॥
गुह्यकानां निवासेषु तापसायतनेषु च ।सर्व्वर्त्तुफलपुष्पेषु मानसेषु सरःसु च ॥
विभ्रती परमं रूपं रमयामास पाण्डवम् ।रमयन्ती तथा भीमं तत्र तत्र मनोजवा ॥
प्रजज्ञे राक्षसीपुत्त्रं भीमसेनात् महाबलम् ।विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम् ॥
भीमनादं सुताम्रौष्ठं तीक्ष्णदंष्ट्रं महारवम् ।महेष्वासं महावीर्य्यं महासत्त्वं महाभुजम् ॥
महाजवं महाकायं महामायमरिन्दमम् ।दीर्घघोणं महोरस्कं विकटोद्बद्धपिण्डिकम् ॥
अमानुषं मानुषजं भीमवेगं महाबलम् ।यः पिशाचानतीवान्यान् बभूवातीव राक्षसान् ॥
बालोऽपि यौवनं प्राप्तो मानुषेषु विशाम्पते ! ।सर्व्वास्त्रेषु परं वीरः प्रकर्षमगमद् बली ॥
सद्यो हि गर्भान् राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति च ।कामरूपधराश्चैव भवन्ति बहुरूपिकाः ॥
प्रणम्य विकचः पादावगृह्णात् स पितुस्तदा ।मातुश्च परमेष्वासस्तौ च नामास्य चक्रतुः ॥
घटो हास्योत्कच इति माता तं प्रत्यभाषत ।अब्रवीत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह ॥
”असौ हि कुरुक्षेत्रयुद्धे कर्णनिक्षिप्तैकपुरुष-घातिन्या वासवदत्तया शक्त्या आहतोमृतश्च । यथा, महाभारते । ७ । १७७ ।४८--६३ ।“ततोऽब्रुवन् कुरवः सर्व्व एवकर्णं दृष्ट्वा घोररूपाञ्च मायाम् ।शक्त्या रक्षो जहि कर्णाद्य तूर्णंनश्यन्त्येते कुरवो धार्त्तराष्ट्राः ॥
करिष्यतः किञ्च नो भीमपार्थौतपन्तमेनं जहि पापं निशीथे ।यो नः संग्रामाद्घोररूपाद्विमुच्येत्स नः पार्थान् सबलान् योधयेत ॥
तस्मादेनं राक्षसं घोररूपंजहि शक्त्या वै दत्तया वासवेन ।मा कौरवाः सर्व्व एवेन्द्रकल्पारात्रियुद्धे कर्ण ! नेशुः सयोधाः ॥
स वध्यमानो रक्षसा वै निशीथेदृष्ट्वा रालंस्त्रास्यमानं बलञ्च ।महच्च श्रुत्वा निनदं कौरवाणांमतिं दध्रे शक्तिमोक्षाय कर्णः ॥
स वै क्रद्धः सिंह इवात्यमर्षीनामर्षयत् प्रतिघातं रणे तम् ।शक्तिं श्रेष्ठां वैजयन्तीमसह्यांसमाददे तस्य वधं चिकीर्षन् ॥
याऽसौ राजन् ! निहिता वर्षपूगान्वधायाजौ सत्कृता फाल्गुनस्य ।यां वै प्रादात् सूतपुत्त्राय शक्रःशक्तिं श्रेष्ठां कुण्डलाभ्यां निनाय ॥
तां वै शक्तिं लेलिहानां प्रदीप्तांपाशैर्युक्तामन्तकस्येव रात्रिम् ।मृत्योः स्वसारं ज्वलितामिवोल्कांवैकर्त्तनः प्राहिणोद्राक्षसाय ॥
तामुत्तमां परकायावहन्त्रींदृष्ट्वा सौतेर्ब्बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम् ।भीतं रक्षो विप्रदुद्राव राजन् !कृत्वात्मानं विन्ध्यतुल्यप्रमाणम् ॥
दृष्ट्वा शक्तिं कर्णबाह्वन्तरस्थांनेदुर्भू तान्यन्तरीक्षे नरेन्द्र ! ।ववुर्वातास्तुमुलाश्चापि राजन् !सनिर्घाता चाशनिर्गां जगाम ॥
सा तां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्तीभित्वा गाढं हृदयं राक्षसस्य ।ऊर्द्ध्वं ययौ दीप्यमाना निशायांनक्षत्राणामन्तराण्याविशन्ती ॥
युद्ध्वा चित्रैर्विविधैः शस्त्रपूगै-र्दिव्यैर्वीरो मानुषै राक्षसैश्च ।बदन्नादान् विविधान् भैरवांश्चप्राणानिष्टांस्त्याजितः शक्रशक्त्या ॥
इदञ्चान्यच्चित्रमाश्चर्य्यरूपंचकारासौ कर्म्म शत्रुक्षयाय ।तस्मिन् काले शक्तिनिर्भिन्नमर्म्माबभौ राजन् ! शैलमेघप्रकाशः ॥
ततोऽन्तरीक्षादपतद्गतासुःस राक्षसेन्द्रो भुषि भिन्नदेहः ।अवाक् शिरास्तब्धगात्रो विजिह्वोघटोत्कचो महदास्थाय रूपम् ॥
स तद्रूपं भैरवं भीमकर्म्माभीमं कृत्वा भैमसेनिः पपात ।हतोऽप्येवं तव सैन्यैकदेश-मपोथयत् स्वेन देहेन राजन् ! ॥
ततो मिश्राः प्राणदन् सिंहनादै-र्भेर्य्यश्च शङ्खा मुरजाश्चानकाश्च ।दग्धां मायां निहतं राक्षसञ्चदृष्ट्वा हृष्टाः प्राणदन् कौरवेयाः ॥
ततः कर्णः कुरुभिः पूज्यमानोयथा शक्रो वृत्रवधे मरुद्भिः ।अन्वारूढस्तव पुत्त्रं रथस्थंहृष्टश्चापि प्राविशत् स्वं स्वसैन्यम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
घटोत्कच
पु०
 भीमेन हिडिम्बायामुत्पन्ने राक्षसभेदे तदुत्-पत्तिकथा भा० आ० हिडिम्बवधप० १५५ अ० यथा“बिभ्रती परमं रूपं रनयामास पाण्डवम् । रमयन्तीतथा भीमं तत्र तत्र मनोजवा । प्रजज्ञे राक्षसी पुत्रंभीमसेनान्महाबलम् । बिरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णंविभीषणम् । भीमनार्द सुताम्रोष्ठं तीक्ष्णदंष्ट्रं महा-रवम् । महेष्वासं महावीर्य्यं महासत्वं महाभुजम् ।महाजवं महाकायं महामायमरिन्दमम् । दीर्घघाणंमहोरस्कं विकटोद्वद्ध्वपिण्डिकम् । अमानुषं मानुषजंभीमवेगं महाबलम् । यः पिशाचानतीत्यान्यान् बभू-वातीव राक्षसान् । वालोऽपि यौवनं प्राप्तो मानुषेषुविशाम्पते! । सर्व्वास्त्रेषु परं वीरः प्रकर्षमगमद्बली ।सद्यो हि गर्भान् राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति च । काम-रूपधराश्चैब भवन्ति बहुरूपिकाः । प्रणम्य विकचःपादावगृह्णात् स पितुस्तदा । मातुश्च परमेष्वासस्तौ चनामास्य चक्रतुः । घटो हास्योत् कच इति माता तंप्रत्यभाषत । अब्रवीत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह ।अनुरक्तश्च तानासीत् पाण्डवान् स घटोत्कचः । तेषाञ्चदयितो नित्यमात्मभूतो बभूव ह । संवाससमयोजीर्ण इत्याभाष्य ततस्तु तान् । हिडिम्बा समयं कृत्वास्वां गतिं प्रत्यपद्यत । कृत्यकाल उपस्थास्ये पितॄनितिघटोत्कचः । आमन्त्र्य रक्षसां श्रेष्ठः प्रतस्थे चीत्तरांदिशम् । स हि सृष्टो मघवता शक्तिहेतोर्म्महात्मना ।कर्णस्याप्रतिवीर्य्यस्य प्रतियोद्धा महारथः” ।स च द्रोणप० घटोत्कचबधप० इन्द्रदत्तशक्त्या क-र्णेन निहतः । तत्कथा तत्र १८० अ० दृश्या यथा“ततोऽब्रुवन् कुरवः सर्व एव कर्णं दृष्ट्वा घोररूपाञ्चमायाम् । शक्त्या रक्षो जहि कर्णाद्य तूर्णं नश्यन्त्येतेकुरवो धार्त्तराष्ट्राः । करिष्यतः किञ्च नो भीमपार्थौतपन्तमेनं जहि पापं निशीथे । यो नः संग्रामाद्घोर-रूपाद्विमुच्येत् स नः पार्थान् सबलान् योधयेत । तस्मा-देनं राक्षसं घोररूपं जहि शक्त्या वै दत्तया वासवेन ।मा कौरवाः सर्व्व एवेन्द्रकल्पा रात्रियुद्धे कर्ण! नेशुःसयोधाः । स बध्यमानो रक्षसा वै निशीथे दृष्ट्वा राजंस्त्रास्यमानं वलञ्च । महच्च श्रुत्वा निनदं कौरवाणांमतिं दध्रे शक्तिमोक्षाय कर्णः । स वै क्रुद्धः सिंहइवात्यमर्षी नामर्षयत् प्रतिघातं रणे तम् । शक्तिं श्रेष्ठांवैजयन्तीमसह्यां समाददे तस्य वर्ध चिकीर्षन् । यासौराजन्! निहिता वर्षपूगान् बधायाजौ सत्कृता फाल्गु-नस्य । यां वै प्रादान् सूतपुत्राय शक्रः शक्तिं श्रेष्ठांकुण्डलाभ्यां निनाय । तां वै शक्तिं लेलिहानां प्रदीप्तांपाशैर्युक्तामन्तकस्यैव रात्रिम् । मृत्योः स्वसारं ज्वलि-तामिवोल्कां वैकर्त्तनः प्राहिणोद्राक्षसाय । तामुत्तमांपरकायावहन्त्रीं दृष्ट्वा सौतेर्ब्बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम् । भीतंरक्षो विप्रदुद्राव राजन्! कृत्वात्मानं विन्ध्यतुल्यप्रमाणम् ।दृष्ट्वा शक्तिं कर्णबाह्वन्तरस्थां नेदुर्भूतान्यन्तरीक्षे नरेन्द्र! ।ववुर्वातास्तुमुलाश्चापि राजन्! सनिर्घाता चाशनिर्गांजगाम । सा तां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्ती भित्त्वागाढं हृदयं राक्षसस्य । ऊर्द्ध्वं ययौ दीप्यमाना निशायांनक्षत्राणामन्तराण्याविशन्ती । युद्ध्वा चित्रैर्विविधैःशस्त्रपूगैर्दिव्यैर्वीरो मानुषैराक्षसैश्च । नदन्नादान् विविधान्भैरवांश्च प्राणानिष्टांस्त्याजितः शक्रशक्त्या । इदञ्चान्य-ज्ञित्रमाश्चर्य्यरूपं चकारासौ कर्म्म शत्रुक्षयाय । तस्विन्काले शक्तिनिर्भिन्नमर्म्मा बभौ राजन्! शैलमेघप्रकाशः ।ततोऽन्तरीक्षादपतद्गतासुः स राक्षसेन्द्रो भुवि भिन्न-देहः । अवाक्शिरास्तब्धगात्रो विजिह्वो घटोत्कचोमहदास्थाय रूपम् । स तद्रूपं भैरवं भीमकर्म्मा भीमंकृत्वा भैमसेनिः पपात । हतोऽप्येवं तव सैन्यैकदेशम-पोथयत् खेन देहेन राजन्!” ।
Capeller
German
घटोत्कच
m.
 N. eines mythischen Riesen.