| YouTube Channel

घटकः (ghaTakaH)

 
Apte Hindi
Hindi
घटकः
पुं*
 - -
वह वृक्ष जिसके फूल दिखाई न देकर फल ही लगे
घटकः
पुं*
 - -
"सगाई, विवाह तय कराने वाला, एक अभिकर्ता जो वंशावली मिला कर विवाह- सम्बन्ध तय कराये"
घटकः
पुं*
 - -
वंशावली को जानने वाला
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अङ्गम्, शाखा, घटकः, अवयवः
noun
कस्यापि तत्त्वस्य विषयस्य वा अवयवस्य तदीयप्रधानफलजनकव्यापारजनकत्वे सति तदीयप्रधानफलाजनकत्वम्।
"वेदस्य षट् अङ्गानि सन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
घटकः,
पुं,
 (घटयति परस्परसम्बन्धादिकमिति ।घट् + णिच् + ण्वुल् ।) कुलाचार्य्यः । तस्या-स्पृश्यत्वम् । यथा, --“वरं चाण्डालसंस्पर्शं कुर्य्यात्तु साधकोत्तमः ।तथाप्यस्पृश्यगणकं सर्व्वदा तं परित्यजेत् ॥
दूषिताः कलिकालेषु भारते विविधाः प्रजाः ।अतएव महेशानि ! सर्व्वे संसर्गदूषिताः ॥
घटकं ब्राह्मणं देवि ! संस्पर्शे यत्नतस्त्यजेत् ॥
”इति शाक्तानन्दतरङ्गिण्यां षोडशोल्लासे महिषमर्द्दिनीतन्त्रवचनम् ॥
* ॥
योजकः । तत्पर्य्यायः ।त्र्यक्षरः २ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
तस्य लक्षणंयथा, कुलदीपिकायाम् ।“धावको भावकश्चैव योजकश्चांशकस्तथा ।दूषकस्तावकश्चैव षडेते घटकाः स्मृताः ॥
”अन्यच्च ।“के नो विदन्ति पुरुषा पुरुषानुपूर्व्वी-मुर्व्वीतले कुलभृतां परिवर्त्तनं वा ।अत्यन्तसूक्ष्ममपि ये कुलतारतम्यंजानन्ति ते हि घटका न तु योजकाद्याः ॥
”वनस्पतिः । पुष्पेण विना यः फलति सः । इतिभूरिप्रयोगः ॥
(घटयति योजयति परार्थहिता-दिकं साधयतीत्यर्थः । योजके, त्रि । यथाहभर्त्तृहरिः । २ । ६६ ।“ते ते सत्पुरुषाः परार्थघटकाः स्वार्थस्यवाधेन येमध्यस्थाः परकीयकार्य्यकुशलाः स्वार्थाविरोधेनये ।ते वै मानुषराक्षसाः परहितं यैः स्वार्थतो हन्यतेये च घ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानी-महे ॥
”)