| YouTube Channel

घ (gha)

 
शब्दसागरः
English
घ The fourth consonant of the Sanskrit alphabet, being the aspirate
of the preceding letter, and corresponding to Gh.
घ
m.
 (-घः)
1. A bell.
2. A rattling or gurgling sound.
f.
 (-घा)
1. A tin-
kling ornament worn by women round the waist.
2. Strikling, kill-
ing.
3. Wetting, sprinkling,
E.
 हन् to kill, affix ड, and घ substi-
tuted for the radical letter, or the same affix, with घृ to sprinkle,
&c.
Capeller Eng
English
1 घ घा (encl. ) surely, indeed, even, at least
lays
stress upon a
prec.
 particle, pronoun, or preposition
is often followed
by इ॑द् or ईम्.
2 घ (—°) striking, killing.
Yates
English
घ
gha. The fourth consonant of the
alphabet and aspirate of the
preceding, ग
g.
घ (घः) 1.
m.
 A bell, a rattling sound.
1.
f.
 घा A tinkling ornament
round the waist
striking.
Wilson
English
घ The fourth consonant of the Sanskrit alphabet, being the aspirate
of the preceding letter, and corresponding to Gh.
घ
m.
 (-घः)
1 A bell.
2 A rattling or gurgling sound.
f.
 (घा)
1 A tinkling ornament worn by women round the waist.
2 Striking, killing.
3 Wetting, sprinkling.
E.
 हन to kill, affix ड, and घ substituted for the radical
letter, or the same affix, with घृ to sprinkle, &c.
Apte
English
घ [gh],
n.
 (Used only as the last member of
comp.
 ) Striking, killing, destroying
as in पाणिघ, राजघ
&c.
घः A bell.
Rattling, gurgling or tinkling noise
'घः सूनुर्वह्निः पूषा नृपो गजः ।' Enm. -घम् Sin
घं पापमुच्यतेibid. The एकार्थनाममाला of राघव says: मेघे निदाघे किंकिण्यां घण्टायां घट्टने च घः । घं वाद्यामृतयोर्घा भूवार्ताघोरेषु च त्रिषु । -घा
f.
A blow.
A tinkling ornament worn by women round the waist.
Apte 1890
English
घ a. (Used only as the last member of comp.) Striking, killing, destroying
as in पाणिघ, राजघ &c.
घः 1 A bell.
2 Rattling, gurgling or tinkling noise.
Monier Williams Cologne
English
1. घ the 4th consonant of the Sanskṛt alphabet (aspirate of the preceding).
2. घ
ind.
 (used to lay stress on a word) at least, surely, verily, indeed, especially (= Gk. γε),
RV.
AV.
 v, 13, 10 & 11
vi, 1, 3. In the Saṃhitā the final vowel is generally lengthened (घा
cf.
Pāṇ.
 vi, 3, 133)
as a rule it is preceded by other particles (उत॑, उतो॑, उत॑ वा, चिद्, न॑, वा) or by a pronoun or a preposition
it is also found between इव and इ॑द्
or between इव and इ॑द् अह, or between वा and इ॑द्
sometimes it occurs in the clause which depends on a conditional or relative sentence (e.g. आ॑ घा गमद् य॑दि श्र॑वत्, ‘he will surely come when he hears’,
RV.
 i, 30, 8), i, 161, 8
viii, 46, 4.
3. घ
mfn.
 (√ हन्) ifc. ‘striking, killing’
cf.
 जीव-, ताड-, पाणि-, राज-,
&c.
 (cf. also परिघ)
4. घ
m.
 a rattling or gurgling or tinkling sound,
L.
a bell,
L.
Monier Williams 1872
English
घ 1. घ, the fourth consonant of the
Sanskrit alphabet, being the aspirate of the preceding
letter, and having the sound of gh in loghouse.
—घ-कार, अस्, m. the letter or sound घ।
घ 2. घ, ind. (a particle used to lay stress
on a word), at least, surely, verily, indeed, (cor-
responding to the Gr. γε.) This word occurs often
in the Ṛg-veda, elsewhere rarely
the final vowel is
generally lengthened in the Saṃhitā, but the original
form given in the Pada-pāṭha is always घ
it is
connected with other particles (as चिद्, उत, इद्), and
appears often after pronouns at the beginning of a
Pāda, after prepositions, and after the negative
particle न। Frequently this particle occurs in the
clause which depends on a conditional or relative
sentence (e. g. आ घा गमद् यदि श्रवत्, he will
surely come when he hears).
घ 3. घ, अस्, आ, अम् (fr. rt. हन्), striking,
killing [cf. जीव-घ, ताड-घ, पाणि-घ, राज-
घ]
(अस्), m. a rattling, gurgling, or tinkling
sound
a bell
(आ), f. striking, killing, a stroke
a
tinkling ornament worn by women round the waist.
घ 4. घ, अस्, आ, अम् (fr. rt. घृ), wetting,
sprinkling (?).
Macdonell
English
घ 1. gha, घा ghā, V. enc. pcl. (almost entirely 🞄limited to the RV.), just, indeed, certainly: 🞄gnly. to be rendered by stress only
used after 🞄other pcls., prns., & prps. & before īm & íd.
घ 2. gha,
a.
 striking, killing (—°).
Benfey
English
घ घ, usually घा (old instr. of a
pronomin. base = Lat. ho, in ho-c, etc.),
part., ved. Indeed, Chr. 287, 5 = Rigv.
i. 48, 5
Chr. 297, 19 = Rigv. i. 112, 19.
-- Cf. γέ, ह।
Apte Hindi
Hindi
घ
वि* - "हन् - टक्, टिलोपः, घत्वं च"
"प्रहार करने वाला, मारने वाला, नाश करने वाला"
घः
पुं*
 - -
घण्टी
घः
पुं*
 - -
"खड़खड़ाना, गरगराहट, टिनटिनाना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
घ
कन्नडार्थः - > ಘಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಕವರ್ಗದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮತ್ತು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಆಭ್ಯಂತರಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಅಕ್ಷರ "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्" - सि० कौ० ।
घ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಂಟೆ
घ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಲಗಲ ಶಬ್ದ
निष्पत्तिः - > घट (चेष्टायाम्) - "डः" बाहु० ।
L R Vaidya
English
Ga {% (I) a. (f. घा) (used only as the last member of compounds) %} Killing, striking, destroying (as in जीवघ).
Ga {% (II) m. %} 1. A pitcher
2. rattling, gurgling or tinkling noise.
Lanman
English
gha, form of ghan, i. e. han, in cpds. [1143c,
333.]
Abhyankara Grammar
English
घ (l) consonant घ्, अ being added at the end for facility of pronuncia- tion
cf.Tai. Pr.I.21
(2) technical term for the tad. affixes तरप् and तमप्, cf. P.I.1.22, causing the short- ening of ई at the end of bases before it, under certain conditions, cf. P. VI. 3.43-45, and liable to be changed into तराम् and तमाम् after किम्, verbs ending in ए, and indeclinables
cf. P.V.4.11
(3) tad. affix घ ( इय) in the sense of 'a descendant' applied to क्षत्र, and in the sense of 'having that as a deity' applied to अपोनप्तृ अपांनप्तृ and also to महेन्द्र and to the words राष्ट्र etc., e.g. क्षत्रियः, अपोनाप्त्रिय:, अपांनप्त्रियः, महेन्द्रियम्, राष्ट्रियः etc.
cf. P. IV.1.138, IV.2.27, 29, 93
(4) tad. affix घ, applied to अग्र, समुद्र and अभ्र in the sense of 'present there', to सहस्र in the sense of 'possession', to, नक्षत्र without any change of sense, and to यज्ञ and ऋत्विज् in the sense of 'deserving'
cf. P.IV.4.117, 118, 135, 136, 141, V.1.71
(5) krt affix अ when the word to which it has been applied becomes a proper noun i.e.a noun in a specific sense or a technical term
cf. III.3. 118, 119, 125.
घ a technical term in the Jainen- dra Vyakarana for the term सर्व- नामस्थान of Panini used for the first five case affixes सु, औ, अस्, अम्, ओ and इ (nom. and acc. pl. neuter gender)
cf P. I. I. 42, 43.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
घ, घकारः । स तु व्यञ्जनचतुर्थवर्णः । अस्यो-च्चारणस्थानं कण्ठः । इति व्याकरणम् ॥
(एतत्तुमुग्धबोधमतम् । यथा, “अ आ ह क ख गघ ङाः कण्ठ्याः ।” पाणिनीये तु एष कण्ठ्योजिह्वामूलीयश्च । यथा, “अकुहविसर्ज्जनीयानांकण्ठः ॥
” इत्युक्त्वा पुनः शिक्षायाम् ।“जिह्वामूले तु कुः प्रोक्तो दन्त्योष्ठ्यो वः स्मृतोबुधैः ॥
”)अस्य स्वरूपं यथा, कामधेनुतन्त्रे ।“घकारं चञ्चलापाङ्गि ! चतुष्कोणात्मकं सदा ।पञ्चदेवमयं वर्णमरुणादित्यसन्निभम् ॥
निर्गुणं त्रिगुणोपेतं सदा त्रिगुणसंयुतम् ।सर्व्वगं सर्व्वदं शान्तं घकारं प्रणमाम्यहम् ॥
”अस्योत्पत्तिर्गवर्णे द्रष्टव्या ॥
वङ्गाक्षरैस्तस्यलेखनप्रकारादिर्यथा, --“सृष्टिरूपा वामरेखा किञ्चिदाकुञ्चिता ततः ।कुण्डलीरूपमास्थाय ततोऽधोगत्य दक्षतः ॥
अत ऊर्द्ध्वं गता रेखा शम्भुर्नारायणस्तयोः ।ब्रह्मस्वरूपिणी देवि ! मात्राशक्तिः प्रकीर्त्तिता ॥
”अस्य ध्यानं यथा, --“मालतीपुष्पवर्णाभां षड्भुजां रक्तलोचनाम् ।शुक्लाम्बरपरीधानां शुक्लमाल्यविभूषिताम् ॥
सदा स्मेरमुखीं रम्यां लोचनत्रयराजिताम् ।एवं ध्यात्वा घकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”तत्प्रणाममन्त्रो यथा, वर्णोद्धारतन्त्रे ।“निर्गुंणं त्रिगुणोपेतं सदा त्रिगोलसंयुतम् ।सर्व्वगं सर्व्वदा शान्तं घकारं प्रणमाम्यहम् ॥
”तस्य नामानि यथा, नानातन्त्रेषु ।“षः खड्गी घुर्घुरो घण्टी घण्टीशस्त्रिपुरान्तकः ।वायुः शिवोत्तमः सत्या किङ्किणी घोरनायकः ॥
मरीचिर्व्वरुणो मेधा कालरूपी च दाम्भिकः ।लम्बोदरा ज्वालमूलं नन्देशो हननं ध्वनिः ॥
त्रैलोक्यविद्या संहर्त्ता कामाख्यमनघामयः ॥
”
घः,
पुं,
 (घण्टयति शब्देन शोभते घटयति घर्घ-रादिशब्दं वा । घटि द्युतौ घट चेष्टायां च+ बाहुलकात् डः ।) घण्टा । घर्घरशब्दः । इतिमेदिनी । घे । १ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
घ घकारस्योच्चारणं स्थानं जिह्वामूलं “जिह्वामूले तु कुःप्रोक्तः” शिक्षोक्तेः “अकुहविसर्जनीयानां कण्ठः” इत्यु-क्तिस्तु जिह्वामूलरूपकण्ठपरा । अस्योच्चारणे आभ्यन्तरःप्रयत्नः स्पर्शः जिह्वामूलस्पर्शनेन तदुच्चारणात् अतएवास्यस्पर्शवर्णत्वम् । बाह्यप्रयत्नास्तु घोषनादसंवार महाप्राणाःसि० कौ० मूलं दृश्यम् । तस्य तन्त्रे वाचकशब्दा उक्ता यथा“घः खड्गी घुर्घुरा मण्डी मुण्डीशस्त्रिपुरान्तकः ।वायुः शिवोत्तमः सत्यकिङ्किणी घोरनादकः । मरी-चिर्वरुणो मेधा कालरूपी च दाम्भिकः । लम्बोदरीज्वालमाला नंन्देशो हननं ध्वनिः । त्रैलीक्यविद्यासंहर्त्ता कामाख्या मनघा मघा” वर्ण्णोद्धारतन्त्रम्अस्य ध्येयरूपं यथा “मालतीपुष्पवर्ण्णाभां षड्भुजांरक्त लोचनाम् । शुक्लाम्बरपरीधानां शुक्लमाल्यविभूषि-ताम् । सदा स्मेरमुखीं रम्यां लोचनत्रयराजिताम् । एवंध्यात्वा घकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” । अस्य मातृ-कान्यासे दक्षिणकराङ्गुलीषु न्यस्यता ।
घ
पु०
 घट--बा० ड । १ घटायां २ घर्घरशब्दे च मेदि० ।
Capeller
German
1. घ (encl.) eben, gerade, ja, quidem
(hervorhebend, meist nach Pron. , Praep.
o.Partikeln
oft verstärkt durch ईम् o.
इअ॑द्).
2. घ (—°) schlagend, tötend.
Grassman
German
gha (mit Verlängerung des a nach den bekannten metrischen Gesetzen) hebt ähnlich wie íd und das mit ihm wesentlich gleiche ha und das griechische γε das zunächst vorhergehende betonte Wort (von dem es aber durch ein unbetontes, wie cid, vā, getrennt sein kann) hervor, und zwar in dem Sinne, dass die Aussage von dem durch jenes Wort dargestellten Begriffe in besonderm Masse oder mit Ausschluss anderer Begriffe gelte.
I. Ohne andere Verstärkungswörter oder anknüpfende Partikeln. In diesem Falle nur zweimal ({161, 8}
{666, 4}) nach einem Nomen [tṛtī́ye, sunīthás], und einmal ({836, 3}) nach einem Verb [uśánti], sonst immer entweder nach ná oder nach Pronomen oder nach [Page420] Richtungswörtern
1〉 nach ná stets so, dass dem verneinten Satze ein paralleler bejahender (der also durch „sondern, vielmehr“ angeknüpft werden könnte) folgt: {178, 2}
{323, 2}
{869, 2}
{486, 23} (mit eigenthümlicher Constructionswendung), oder ein solcher vorhergeht: {622, 22}
2〉 nach sá mit folgendem Relativsatze: „gerade (besonders) der ‥, welcher“ {18, 4}
{54, 7}
{82, 4}
{244, 3}
so nach tā́s {347, 7}
in gleichem Sinne steht es {666, 4} zwischen sunīthás und sá (mit folgendem Relativsatze)
3〉 in ähnlichem Sinne nach Demonstrativen ohne ausdrücklich folgenden Relativsatz: nach sá {5, 3}
{27, 2}
{132, 3}
{561, 3}
té {919, 4}
eté {621, 30}
ayám {851, 10}
ásya {311, 5}
imám {643, 19}
4〉 ebenso nach persönlichen Pronomen: táva {270, 3}
vayám {652, 7}
{653, 1}
{675, 11}. _{675, 13}
5〉 nach dem Verb ({836, 3}), oder wenn das Verb mit einem Richtungswort verbunden ist, hinter diesem, steht gha, um das Eintreten der Handlung hervorzuheben, so nach ā́ {30, 8}. _{30, 14}
{48, 5}
{622, 26}
{665, 1}
{836, 10}
prá {206, 1}
ví {189, 6}
6〉 wenigstens (hinter einem verneinenden Satze mit yádi) nach: tṛtī́ye {161, 8}.
II. In einfacher Verbindung 1〉 mit íd stets zu ghéd, d. h. gha‿íd, zusammengezogen, in welcher Verbindung die einander verwandten Bedeutungen von gha und íd noch verstärkt hervortreten, nach Demonstrativen mit zugehörigem Relativsatze: sá {252, 5}
tám {684, 14}
té {639, 17}
und ohne Relativsätze nach té {663, 30}
túbhyam {663, 29}
nach Richtungswörtern ánu {622, 33}
úd {702, 1}
úpa {53, 7}
{225, 14}
nach Nomen (vgl. íd) bhū́ri {328, 20}
víśvasya {667, 4}
2〉 mit īm zu ghem, d. h. gha‿īm, zusammengezogen, wobei gha und īm ihre besondern Bedeutungen beibehalten, nach ná {622, 17} (mit folgendem bejahenden Satze s. o.)
3〉 cid gha, auch, sogar, selbst nach tyám {37, 11}
divás {326, 9}
gā́vas {640, 21}
índras {653, 17}
fürwahr bhṛ́mis {328, 2}
sáptī {653, 18}
4〉 vā gha, oder auch, bei parallelen Sätzen, und zwar gewöhnlich im zweiten: nach idám {161, 8}
yád {162, 8}
ā́ {112, 19}
tuám {664, 23}
asyá {887, 18}
seltener im ersten Satze: nach niṣkám {667, 15}
nach yád mit folgendem verneinenden Satze (mit utá yád) {965, 5}
{439, 8}
5〉 utá gha, und gerade (besonders) mit folgendem némas {415, 8}
mit folgendem sá und zugehörigem Relativsatze {497, 2}.
III. In gehäufter Verbindung 1〉 gha‿íd utá nach etád mit folgendem Relativsatze {326, 8}, nach sá {326, 22}
2〉 vā gha‿íd nach índras im ersten der parallelen Sätze {641, 17}
3〉 iva gha‿íd, recht wie añjaspā́s {920, 13}
4〉 iva gha‿íd áha nach ārokā́s {663, 3}
5〉 gha‿īm itthā́, wo gha‿īm das vorige. itthā́ aber das folgende Wort hervorhebt: tám ghem itthā́ namasvínas {36, 7}
{678, 17}
6〉 utá‿u gha, und gerade (besonders) mit folgendem té {545, 4}
7〉 utá vā gha, oder auch mit folgendem siālā́t {109, 2}.
gha
II. 4〉 yád {632, 16}
túbhyam {262, 2}.
Burnouf
French
घ घ 18ᵉ lettre et 4ᵉ gutturale de l'alphabet
sanscrit
c'est le ग् aspiré
il provient souvent d'une des autres
gutturales ou de ग्र् ou de ह्। Le घ् répond, dans les langues
âriennes au ग्, au θ [= ध्], qqf. au व् ou même à
l'esprit rude des Grecs.
घ घ
m.
 son murmurant
cloche. -- F. घा ornement de
clochettes ou de grelots que les femmes portent autour de la taille.
घ घ (de हन्) qui frappe, qui tue [à la fin des
composés]. -- (de घृ) qui mouille, qui arrose.