धातुः: ग्लै
मूलधातुः: ग्लाय्
धात्वर्थः: हर्षक्षये
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: ग्लायति
अनुबन्धादिविशेषः: ऐकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

ग्लै

मानकरूपान्तरम् - म्लै
म्लै (अर्थः)  हर्षक्षये
(अर्थविवरणम्) हर्षक्षयो धातुक्षयः
( ग्लास्यति जग्लौ जग्लतुः जग्लाथ जग्लिथ जग्लौ जग्लिव जग्लिम ग्लाता ग्लास्यति ग्लायतु अग्लायत् ग्लायेत् ) आशिषि ( ग्लायात् ग्लायेत् )  ( सूत्रम्) वान्यस्य संयोगादेः (इति सूत्रम्) इति घुमास्थादेरन्यस्य संयोगादेरार्द्धधातुके क्ङिति लिङि वा एत्वम् ( अग्लासयीत् ) सगिटौ ( जिग्लासति जाग्लायते गाग्लेति जाग्लीतः )  ( सूत्रम्) ई इल्यघोः (इति सूत्रम्) इति क्ङिति सार्वधातुके श्नाप्रत्यस्य चाघोरभ्यस्तस्य चकारस्य ईकारविधानादीत्वं लोटि हेरपित्त्वात् ङित्वादीत्वं, ( जाग्लीहि अजिग्लपत्प्रग्लापयति )  ( सूत्रम्) ग्लास्त्रावनुवमां च (इति सूत्रम्) इति अनुपसर्गस्य वा मित्वादीत्वं, ( जाग्लीहि अजिग्लपत्प्रग्लापयति )  ( सूत्रम्) ग्लास्त्रावनुवमां च (इति सूत्रम्) इति अनुपसर्गस्य वा मित्त्वमुक्तम् सुग्लायतीति ( सुग्लः ) "आदेच'' इत्यात्वं प्रागेव प्रत्ययोत्पत्तेरनैमित्तिकमिति "आतश्चोपसर्गे'' इति उपसृष्टादाकारान्तात् विहितः को भवति ( ग्लानः ) "संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः''इति निष्ठानत्वम् ( ग्लास्नुः )"ग्लाजिस्थश्च क्स्नुः'' ( सुग्लानं भवता )  ( सूत्रम्) आतो युच (इति सूत्रम्) इति ईषदादिषु कृच्छ्राकृच्छ्रार्थेषूपपदेषु युच् स्त्रियां ( ग्लानिः ) "ग्लाज्याहात्वरिभ्यो निः'' ( ग्लौः)  "ग्लानुदीभ्यां डौः, डित्त्वात् टिलोपः "च्विरव्यम्'' एषां च्वयन्तानामेवाव्ययत्वमिति नियमात् "कृन्मेजन्तः'' इत्यव्ययत्वाभावत् ( ग्लावौ ग्लावः ) इत्यादि यथासम्भवं नेयम् ग्लै गात्रविमान इति क्क चित्पठ्यते, गात्रविमानः कानिहानिः 888

ग्लै  हर्षक्षये 
- ग्लायति । ग्लाता । ग्लायात्। ग्लेयात् । ग्लानिः । सुग्लः । ग्लानः ।। 907 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“ग्लै हर्षक्षये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> हर्षक्षयः = धातुक्षयः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> ग्लायकः-यिका, <a href="#foot_krm04">4</a> ग्लपकः-ग्लापकः-प्रग्लापकः-पिका, <a href="#foot_krm05">5</a> जिग्लासकः-सिका, जाग्लायक-यिका;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> ग्लाता-त्री, ग्लपयिता-ग्लापयिता-त्री, जिग्लासिता-त्री, जाग्लायिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> ग्लायन् <a href="#foot_krm08">8</a> -न्ती, ग्लपयन्-ग्लापयन्-न्ती, जिग्लासन्-न्ती;</li> <li> -- ग्लास्यन्-न्ती-ती, ग्लपयिष्यन्-ग्लापयिष्यन्-न्ती-ती, जिग्लासिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- ग्लपयमानः-ग्लापयमानः, -- जाग्लायमानः;</li> <li> -- ग्लपयिष्यमाणः-ग्लापयिष्यमाणः, -- जाग्लायिष्यमाणः;</li> <li> सुग्लाः-सुग्लौ-सुग्लाः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm09">9</a> ग्लानः- <a href="#foot_krm10">10</a> ग्लानम्-ग्लानवान्, <a href="#foot_krm11">11</a> ग्लपितः-ग्लापितः, जिग्लासितः, जाग्लायितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> सुग्लः, प्रग्लः <a href="#foot_krm13">13</a>, <a href="#foot_krm14">14</a> ग्लायः, <a href="#foot_krm15">15</a> ग्लास्नुः <a href="#foot_krm16">16</a> ग्लपः-ग्लापः, जिग्लासुः, <a href="#foot_krm17">17</a> जाग्लः;</li> <li> <a href="#foot_krm18">18</a> ग्लातव्यम्, ग्लपयितव्यम्-ग्लापयितव्यम्, जिग्लासितव्यम्, जाग्लायितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm19">19</a> प्रणिग्लानीयम्-प्रनिग्लानीयम्, ग्लपनीयम्-ग्लापनीयम्, जिग्लासनीयम्, जाग्लायनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm20">20</a> ग्लेयम्, ग्लप्यम्-ग्लाप्यम्, जिग्लास्यम्, जाग्लाय्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm21">21</a> ईषद्ग्लानः-दुर्ग्लानः-सुग्लानः;</li> <li> -- -- ग्लायमानः, ग्लप्यमानः-ग्लाप्यमानः-प्रग्लाप्यमानः, जिग्लास्यमानः, जाग्लाय्यमानः;</li> <li> ग्लायः, ग्लपः-ग्लापः, जिग्लासः, जाग्लायः;</li> <li> ग्लातुम्, ग्लपयितुम्-ग्लापयितुम्, जिग्लासितुम्, जाग्लायितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm22">22</a> ग्लानिः, <a href="#foot_krm23">23</a> प्रग्ला, ग्लपना-ग्लापना, जिग्लासिषा, जाग्लाया;</li> <li> ग्लानम्, ग्लपनम्-ग्लापनम्, जिग्लासनम्, जाग्लायनम्;</li> <li> ग्लात्वा, ग्लपयित्वा-ग्लापयित्वा, जिग्लासित्वा, जाग्लायित्वा;</li> <li> प्राग्लाय, <a href="#foot_krm24">24</a> प्रग्लाप्य, प्रजिग्लास्य, प्रजाग्लाय्य;</li> <li> ग्लायम् २, ग्लात्वा २, <a href="#foot_krm25">25</a> ग्लपम् २ -ग्लापम् २, ग्लपयित्वा २ -ग्लापयित्वा २, जिग्लासम् २, जिग्लासित्वा २, जाग्लायम् २;</li> <li> जाग्लायित्वा २। <a href="#foot_krm26">26</a> ग्लौः। </li> <li><a href="#foot_krm27">27</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४५२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-९०३। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यनेनानैमित्तिके आत्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञि णमुल्यपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। अनैमित्तिके आत्त्वे, ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां--’ (७-३-३६) इति पुगागमे ‘ग्लास्नावनुवमां च’ (गणसूत्रम्-भ्वादिः) इत्यनेनानुपसृष्टस्य ग्लाधातोर्मित्त्वं- वैकल्पिकम्। मित्त्वपक्षे, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाह्रस्वः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र बोध्यम्। उपसर्गसमभिव्याहारे तु मित्त्वं न;\n\n तेन ‘प्रग्लापकः’ इत्येव।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। धातोरस्यानुदात्तत्वात्, ‘एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्’ (७-२-१०) इत्यनेन सनः इडभावे, ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वे, अभ्यासे, ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्त्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०४४६+ २६]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। शित्परकत्वेनात्वाभावे, ‘एचोऽयवायावः’ (६-१-७८) इत्यायादेशः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[आ। ‘ततो रावणमाख्याय द्विषन्तं पततां वरः। व्रणवेदनया ग्लायन् ममार गिरिकन्दरे।।’ भ। का। ६-४३।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। ‘संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः’ (८-२-४३) इति निष्ठातकारस्य नकारः।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[B। ‘धयन् दृशा ग्लानरुचिं स कृष्णं म्लानिं त्यजन् द्यानमले जलान्ते।’ धा। का। २-३०।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[C। ‘आजिघ्रैः पुष्पगन्धानां पतङ्गैर्ग्लपिता वयम्।।’ भ। का। ६-७८।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[३। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[ड्। ‘अज्ञो यो यस्य वा नास्ति प्रियः प्रग्लो भवेन्न सः।।’ भ। का। ६। ७७।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[४। ‘श्याऽऽद्व्यधाश्रु--’ (३-१-१४१) इति कर्तरि णप्रत्यये युगागमः।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[५। ‘ग्लाजिस्थश्च ग्स्नुः’ (३-२-१३९) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु ग्स्नुप्रत्ययः। ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इति इण्णिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[E। ‘तान् विलोक्यासहिष्णुः सन् विललापोन्मदिष्णुवत्। वसन् माल्यवति ग्लास्नू रामो जिष्णुरधृष्णुवत्।।’ भ। का। :७। ४।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[६। ‘न धातुलोप आर्धधातुके’ (१-१-४) इति सूत्रस्य भाष्यकृता प्रत्याख्यानपक्षे, पृथगल्लोपे, ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इत्यनेन यकारस्य लुकि, अकारस्य लुकि, अकारस्य स्थानिवद्भावेन अजाद्यार्धधातुकङित्परकत्वात् ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपे च ‘जाग्लः’ इति रूपम्। साम्भावनिकस्य ङित्त्व- स्यातिदेशलभ्यत्वादेव ‘यातिः’ इत्यत्र यङन्तात् क्तिचि अल्लोपस्य स्थानिवद्भा- वादुत्तरखण्डे आकारलोपो भवतीति बोध्यम्। ‘यङोऽचि च’ (२-४-७२) इत्यनेना- नैमित्तिके लुकि तु आकारलोपाभावे जाग्लाः इत्येव।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [पृष्ठम्०४४७+ १८]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[१। ‘शेषे विभाषाऽकस्वादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति णत्वविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[२। आत्वे, ‘ईद्यति’ (६-४-६५) इत्याकारस्य ईकारे गुणः।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[३। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच्।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[४। ‘ग्लाम्लाज्याहाभ्यो निः (वा। ३-३-९५) इति स्त्र्यधिकारे क्तिनपवादो नि- प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति स्त्रियामङ्।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[६। उपसृष्टस्य धातोः मित्त्वाभावात् ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वो न।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[७। मित्त्वपक्षे, ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[८। ‘ग्लानुदिभ्यां डौः’ (द। उ। २-१२) इति डौप्रत्ययः। ग्लौः = चन्द्रः। ग्लायतीति ग्लौः।]]</li> <li id="foot_krm27">27 => [पृष्ठम्०४४८+ २९]</li></ul>

ग्लै (ग्लै॒ हर्षक्षये मित् अनुपसर्गाद्वा १९४५ - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = ग्लानम्
अनीयर् = ग्लानीयः - ग्लानीया
ण्वुल् = ग्लायकः - ग्लायिका
तुमुँन् = ग्लातुम्
तव्य = ग्लातव्यः - ग्लातव्या
तृच् = ग्लाता - ग्लात्री
क्त्वा = ग्लात्वा
ल्यप् = प्रग्लाय
क्तवतुँ = ग्लानवान् - ग्लानवती
क्त = ग्लानः - ग्लाना
शतृँ = ग्लायन् - ग्लायन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

ग्लै हर्षक्षये
- (अर्थविवरणम्) हर्षक्षयोऽत्र धात्वपचयः 
ग्लायति  वान्यस्य संयोगादेः (6468) इति लिङि एत्वम्-ग्लेयात्, ग्लायात्  ग्लास्नावनुवमां च (1556) इति वा मित्त्वम्- ग्लपयति, ग्लापयति  संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः (8243) निष्ठानत्वम्-ग्लानः  ग्लाजिस्थश्च क्स्नुः (32139) ग्लास्नुः  ग्लानुदिभ्यां डौ (उ0 264) ग्लौश्चन्द्रः  ग्लाज्याहाभ्यो निः (3395 वा0) ग्लानिः  शकधृषज्ञाग्ला (3465) इति तुमुन्-ग्लायति भोक्तुम् 873

ग्लौतृ [glautṛ], a. Exhausted, fatigued.

ग्लौतृ
mfn. (-ता-त्री-तृ) Wearied, exhausted.
E. ग्लै to be weary, तृच् aff.


ग्लौतृ (ता-त्री-तृ)
a. Wearied.


ग्लौतृ (glautR)

Yates

Wilson

Apte