| YouTube Channel

ग्लुन्चु (gluncu)

 
धातुप्रदीपः
Sanskrit
ग्लुन्चुँ ग्लुञ्चु
मानकरूपान्तरम् - षस्जँ
षस्ज गतौ
- ग्लुञ्चति अग्लुचत् अग्लुञ्चीत् अङ्यस्यापि केचिदनुनासिकलोपाभावमिच्छन्ति अग्लुञ्चदिति ग्लुञ्चित्वा ग्लुक्त्वा सज्जति सिसज्जिषति सिषज्जयिषति सज्जः सज्जत इति भाष्यकारवचनादस्यात्मनेपदम् ।। 198, 199 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
ग्लुन्चुँ ग्लुन्चु
मानकरूपान्तरम् - षस्जँ
षस्ज गतौ
- न्यग्लुचत्, न्यग्लुञ्चीत् सज्जति, सिसज्जिषति, सिसज्जयिषति सज्जः सज्जितो हस्ती क्वापि तङानौ - प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु (गीता 329), सज्जमानमकार्येष्विति, (का0 नीति, 441) चान्तोऽयमिति शिवः सश्चति 198, 199
धातुवृत्तिः
Sanskrit
ग्लुन्चुँ ग्लुञ्चु
मानकरूपान्तरम् - षस्जँ
षस्ज (अर्थः) गतौ
ग्लुञ्चति जुग्ल्लञ्च ग्लुञ्चितेत्यादि लुङि "जॄस्तम्भुः'' इत्यादिना वाऽङ्नलोपे ( अग्लुचत् अग्लुञ्चीत् ) अङ्विधौ ग्लुचिग्लुञ्च्योरेकतरोपादानेनापि अग्लुचदग्लोचीदिति सिद्धौ उभयोपादानमर्थभेदादिति केचित् अपरे तूभयोपादानसामर्थ्याद् ग्लुञ्चेर्नलोपो भवतीति अग्लुञ्चदिति चतुर्थमपि रूपमाहुः इदमुद्भाष्यमन्यतरोपादानेनापि रूपत्रयसिद्धेरन्यतरच्छक्यमकर्त्तुमिति प्रतिपादितत्वात् अनेकार्थत्वाद् धातुनामत्र विषये ऽर्थभेदो प्रयोजक इति तत्र कैयटे ( ग्लुचित्वा सज्जति )"धात्वादेः षः सः' इति द्वितीयस्य सकारस्य जश्त्वेन शकारे तस्य "झलां जश् झशिति जश्त्वेन जकारः ( ससज्ज सज्जितेत्यादि सिसज्जिषति ) "स्तौतिण्योरेव'' इति नियमादणावषत्वं, हेतुमति च'' इत्यत्र यदभिप्रायेषु भाष्यप्रयोगादयमात्मनेपद्यपि, अतो ऽस्यात्मनेपदं दूषयन्तो वर्द्धमानक्षीरस्वाम्यादय एव दुष्टाः अत्र सश्चिमपि केचित्पठन्ति "तमजिकोसश्च'इत्यादि दृश्यते200
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ग्लुन्चु गतौ”@} 2 ग्लुञ्चकः-ञ्चिका, ग्लुञ्चकः-ञ्चिका, जुग्लुञ्चिषकः-षिका, 3 जोग्लुचकः-चिका
ग्लुञ्चिता-त्री, ग्लुञ्चयिता-त्री, जुग्लुञ्चिषिता-त्री, जोग्लुचिता-त्री
4 ग्लुञ्चन्-न्ती, ग्लुञ्चयन्-न्ती, जुग्लुञ्चिषन्-न्ती
-- ग्लुञ्चिष्यन्-न्ती-ती ग्लुञ्चयिष्यन्-न्ती-ती, जुग्लुञ्चिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- ग्लुञ्चयमानः, ग्लुञ्चयिष्यमाणः, जोग्लुच्यमानः, जोग्लुचिष्यमाणः
5 ग्लुक्-ग्लुग्-ग्लुचौ-ग्लुचः
-- -- 6 ग्लुक्तम्-तः, ग्लुञ्चितः, जुग्लुञ्चिषितः, जोग्लुचितः-तवान्
ग्लुञ्चः, ग्लुञ्चः, जुग्लुञ्चिषुः, जोग्लुञ्चः
ग्लुञ्चितव्यम्, ग्लुञ्चयितव्यम्, जुग्लुञ्चिषितव्यम्, जोग्लुचितव्यम्
ग्लुञ्चनीयम्, ग्लुञ्चनीयम्, जुग्लुञ्चिषणीयम्, जोग्लुचनीयम्
7 ग्लुङ्क्यम्, ग्लुञ्च्यम्, जुग्लुञ्चिष्यम्, जोग्लुच्यम्
ईषद्ग्लुञ्चः-दुर्ग्लुञ्चः-सुग्लुञ्चः
-- -- 8 ग्लुच्यमानः, 9 ग्लुञ्च्यमानः, जुग्लुञ्चिष्यमाणः, जोग्लुच्यमानः
ग्लुञ्चः, ग्लुञ्चः, जुग्लुञ्चिषः, जोग्लुचः
ग्लुञ्चितुम्, ग्लुञ्चयितुम्, जुग्लुञ्चिषितुम्, जोग्लुचितुम्
10 ग्लुञ्चा, ग्लुञ्चना, जुग्लुञ्चिषा, जोग्लुचा
ग्लुञ्चनम्, ग्लुञ्चनम्, जुग्लुञ्चिषणम्, जोग्लुचनम्
11 ग्लुञ्चित्वा-ग्लुक्त्वा, ग्लुञ्चयित्वा, जुग्लुञ्चिषित्वा, जोग्लुचित्वा
परिग्लुच्य, परिग्लुञ्च्य, परिजुग्लुञ्चिष्य, परिजोग्लुच्य
ग्लुञ्चम् २, ग्लुञ्चित्वा २, ग्लुक्त्वा २, ग्लुञ्चम् २, ग्लुञ्चयित्वा २, जुग्लुञ्चिषम् २, जुग्लुञ्चिषित्वा २, जोग्लुचम्
जोग्लुचित्वा
12
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४४७)
02
=>
(१-भ्वादिः-२०१। अक। सेट्। पर।)
03
=>
[[३। अन्तरङ्गत्वात् यङ्निमित्तकः, ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नलोपो भवति। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
[पृष्ठम्०४४४+ २२]
05
=>
[[१। ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नलोपे चर्त्वविकल्पः।]]
06
=>
[[२। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इती- ण्णिषेधः। उपधानकारलोपः।]]
07
=>
[[३। कुत्वविधायके सूत्रे ‘निष्ठायामनिट इति वक्तव्यम्’ (वा। ७-३-५२) इति वार्तिकात् कुत्वं भवति। एवं घञ्यपि।]]
08
=>
[[४। ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नकारलोपः।]]
09
=>
[[५। णिचा व्यवधानात् कित्परकत्वाभावात् नलोपो न।]]
10
=>
[[६। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्ययः।]]
11
=>
[[७। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। कित्त्वपक्षे नलोपः। कित्त्वा- भावपक्षे नलोपाभावः।]]
12
=>
[पृष्ठम्०४४५+ २७]