धातुः: ग्लै
मूलधातुः: ग्लाय्
धात्वर्थः: हर्षक्षये
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: ग्लायति
अनुबन्धादिविशेषः: ऐकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

ग्लै

मानकरूपान्तरम् - म्लै
म्लै (अर्थः)  हर्षक्षये
(अर्थविवरणम्) हर्षक्षयो धातुक्षयः
( ग्लास्यति जग्लौ जग्लतुः जग्लाथ जग्लिथ जग्लौ जग्लिव जग्लिम ग्लाता ग्लास्यति ग्लायतु अग्लायत् ग्लायेत् ) आशिषि ( ग्लायात् ग्लायेत् )  ( सूत्रम्) वान्यस्य संयोगादेः (इति सूत्रम्) इति घुमास्थादेरन्यस्य संयोगादेरार्द्धधातुके क्ङिति लिङि वा एत्वम् ( अग्लासयीत् ) सगिटौ ( जिग्लासति जाग्लायते गाग्लेति जाग्लीतः )  ( सूत्रम्) ई इल्यघोः (इति सूत्रम्) इति क्ङिति सार्वधातुके श्नाप्रत्यस्य चाघोरभ्यस्तस्य चकारस्य ईकारविधानादीत्वं लोटि हेरपित्त्वात् ङित्वादीत्वं, ( जाग्लीहि अजिग्लपत्प्रग्लापयति )  ( सूत्रम्) ग्लास्त्रावनुवमां च (इति सूत्रम्) इति अनुपसर्गस्य वा मित्वादीत्वं, ( जाग्लीहि अजिग्लपत्प्रग्लापयति )  ( सूत्रम्) ग्लास्त्रावनुवमां च (इति सूत्रम्) इति अनुपसर्गस्य वा मित्त्वमुक्तम् सुग्लायतीति ( सुग्लः ) "आदेच'' इत्यात्वं प्रागेव प्रत्ययोत्पत्तेरनैमित्तिकमिति "आतश्चोपसर्गे'' इति उपसृष्टादाकारान्तात् विहितः को भवति ( ग्लानः ) "संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः''इति निष्ठानत्वम् ( ग्लास्नुः )"ग्लाजिस्थश्च क्स्नुः'' ( सुग्लानं भवता )  ( सूत्रम्) आतो युच (इति सूत्रम्) इति ईषदादिषु कृच्छ्राकृच्छ्रार्थेषूपपदेषु युच् स्त्रियां ( ग्लानिः ) "ग्लाज्याहात्वरिभ्यो निः'' ( ग्लौः)  "ग्लानुदीभ्यां डौः, डित्त्वात् टिलोपः "च्विरव्यम्'' एषां च्वयन्तानामेवाव्ययत्वमिति नियमात् "कृन्मेजन्तः'' इत्यव्ययत्वाभावत् ( ग्लावौ ग्लावः ) इत्यादि यथासम्भवं नेयम् ग्लै गात्रविमान इति क्क चित्पठ्यते, गात्रविमानः कानिहानिः 888

ग्लै  हर्षक्षये 
- ग्लायति । ग्लाता । ग्लायात्। ग्लेयात् । ग्लानिः । सुग्लः । ग्लानः ।। 907 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“ग्लै हर्षक्षये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> हर्षक्षयः = धातुक्षयः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> ग्लायकः-यिका, <a href="#foot_krm04">4</a> ग्लपकः-ग्लापकः-प्रग्लापकः-पिका, <a href="#foot_krm05">5</a> जिग्लासकः-सिका, जाग्लायक-यिका;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> ग्लाता-त्री, ग्लपयिता-ग्लापयिता-त्री, जिग्लासिता-त्री, जाग्लायिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> ग्लायन् <a href="#foot_krm08">8</a> -न्ती, ग्लपयन्-ग्लापयन्-न्ती, जिग्लासन्-न्ती;</li> <li> -- ग्लास्यन्-न्ती-ती, ग्लपयिष्यन्-ग्लापयिष्यन्-न्ती-ती, जिग्लासिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- ग्लपयमानः-ग्लापयमानः, -- जाग्लायमानः;</li> <li> -- ग्लपयिष्यमाणः-ग्लापयिष्यमाणः, -- जाग्लायिष्यमाणः;</li> <li> सुग्लाः-सुग्लौ-सुग्लाः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm09">9</a> ग्लानः- <a href="#foot_krm10">10</a> ग्लानम्-ग्लानवान्, <a href="#foot_krm11">11</a> ग्लपितः-ग्लापितः, जिग्लासितः, जाग्लायितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> सुग्लः, प्रग्लः <a href="#foot_krm13">13</a>, <a href="#foot_krm14">14</a> ग्लायः, <a href="#foot_krm15">15</a> ग्लास्नुः <a href="#foot_krm16">16</a> ग्लपः-ग्लापः, जिग्लासुः, <a href="#foot_krm17">17</a> जाग्लः;</li> <li> <a href="#foot_krm18">18</a> ग्लातव्यम्, ग्लपयितव्यम्-ग्लापयितव्यम्, जिग्लासितव्यम्, जाग्लायितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm19">19</a> प्रणिग्लानीयम्-प्रनिग्लानीयम्, ग्लपनीयम्-ग्लापनीयम्, जिग्लासनीयम्, जाग्लायनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm20">20</a> ग्लेयम्, ग्लप्यम्-ग्लाप्यम्, जिग्लास्यम्, जाग्लाय्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm21">21</a> ईषद्ग्लानः-दुर्ग्लानः-सुग्लानः;</li> <li> -- -- ग्लायमानः, ग्लप्यमानः-ग्लाप्यमानः-प्रग्लाप्यमानः, जिग्लास्यमानः, जाग्लाय्यमानः;</li> <li> ग्लायः, ग्लपः-ग्लापः, जिग्लासः, जाग्लायः;</li> <li> ग्लातुम्, ग्लपयितुम्-ग्लापयितुम्, जिग्लासितुम्, जाग्लायितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm22">22</a> ग्लानिः, <a href="#foot_krm23">23</a> प्रग्ला, ग्लपना-ग्लापना, जिग्लासिषा, जाग्लाया;</li> <li> ग्लानम्, ग्लपनम्-ग्लापनम्, जिग्लासनम्, जाग्लायनम्;</li> <li> ग्लात्वा, ग्लपयित्वा-ग्लापयित्वा, जिग्लासित्वा, जाग्लायित्वा;</li> <li> प्राग्लाय, <a href="#foot_krm24">24</a> प्रग्लाप्य, प्रजिग्लास्य, प्रजाग्लाय्य;</li> <li> ग्लायम् २, ग्लात्वा २, <a href="#foot_krm25">25</a> ग्लपम् २ -ग्लापम् २, ग्लपयित्वा २ -ग्लापयित्वा २, जिग्लासम् २, जिग्लासित्वा २, जाग्लायम् २;</li> <li> जाग्लायित्वा २। <a href="#foot_krm26">26</a> ग्लौः। </li> <li><a href="#foot_krm27">27</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४५२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-९०३। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यनेनानैमित्तिके आत्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञि णमुल्यपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। अनैमित्तिके आत्त्वे, ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां--’ (७-३-३६) इति पुगागमे ‘ग्लास्नावनुवमां च’ (गणसूत्रम्-भ्वादिः) इत्यनेनानुपसृष्टस्य ग्लाधातोर्मित्त्वं- वैकल्पिकम्। मित्त्वपक्षे, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाह्रस्वः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र बोध्यम्। उपसर्गसमभिव्याहारे तु मित्त्वं न;\n\n तेन ‘प्रग्लापकः’ इत्येव।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। धातोरस्यानुदात्तत्वात्, ‘एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्’ (७-२-१०) इत्यनेन सनः इडभावे, ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वे, अभ्यासे, ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्त्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०४४६+ २६]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। शित्परकत्वेनात्वाभावे, ‘एचोऽयवायावः’ (६-१-७८) इत्यायादेशः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[आ। ‘ततो रावणमाख्याय द्विषन्तं पततां वरः। व्रणवेदनया ग्लायन् ममार गिरिकन्दरे।।’ भ। का। ६-४३।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। ‘संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः’ (८-२-४३) इति निष्ठातकारस्य नकारः।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[B। ‘धयन् दृशा ग्लानरुचिं स कृष्णं म्लानिं त्यजन् द्यानमले जलान्ते।’ धा। का। २-३०।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[C। ‘आजिघ्रैः पुष्पगन्धानां पतङ्गैर्ग्लपिता वयम्।।’ भ। का। ६-७८।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[३। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[ड्। ‘अज्ञो यो यस्य वा नास्ति प्रियः प्रग्लो भवेन्न सः।।’ भ। का। ६। ७७।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[४। ‘श्याऽऽद्व्यधाश्रु--’ (३-१-१४१) इति कर्तरि णप्रत्यये युगागमः।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[५। ‘ग्लाजिस्थश्च ग्स्नुः’ (३-२-१३९) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु ग्स्नुप्रत्ययः। ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इति इण्णिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[E। ‘तान् विलोक्यासहिष्णुः सन् विललापोन्मदिष्णुवत्। वसन् माल्यवति ग्लास्नू रामो जिष्णुरधृष्णुवत्।।’ भ। का। :७। ४।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[६। ‘न धातुलोप आर्धधातुके’ (१-१-४) इति सूत्रस्य भाष्यकृता प्रत्याख्यानपक्षे, पृथगल्लोपे, ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इत्यनेन यकारस्य लुकि, अकारस्य लुकि, अकारस्य स्थानिवद्भावेन अजाद्यार्धधातुकङित्परकत्वात् ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपे च ‘जाग्लः’ इति रूपम्। साम्भावनिकस्य ङित्त्व- स्यातिदेशलभ्यत्वादेव ‘यातिः’ इत्यत्र यङन्तात् क्तिचि अल्लोपस्य स्थानिवद्भा- वादुत्तरखण्डे आकारलोपो भवतीति बोध्यम्। ‘यङोऽचि च’ (२-४-७२) इत्यनेना- नैमित्तिके लुकि तु आकारलोपाभावे जाग्लाः इत्येव।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [पृष्ठम्०४४७+ १८]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[१। ‘शेषे विभाषाऽकस्वादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति णत्वविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[२। आत्वे, ‘ईद्यति’ (६-४-६५) इत्याकारस्य ईकारे गुणः।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[३। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच्।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[४। ‘ग्लाम्लाज्याहाभ्यो निः (वा। ३-३-९५) इति स्त्र्यधिकारे क्तिनपवादो नि- प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति स्त्रियामङ्।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[६। उपसृष्टस्य धातोः मित्त्वाभावात् ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वो न।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[७। मित्त्वपक्षे, ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[८। ‘ग्लानुदिभ्यां डौः’ (द। उ। २-१२) इति डौप्रत्ययः। ग्लौः = चन्द्रः। ग्लायतीति ग्लौः।]]</li> <li id="foot_krm27">27 => [पृष्ठम्०४४८+ २९]</li></ul>

ग्लै (ग्लै॒ हर्षक्षये मित् अनुपसर्गाद्वा १९४५ - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = ग्लानम्
अनीयर् = ग्लानीयः - ग्लानीया
ण्वुल् = ग्लायकः - ग्लायिका
तुमुँन् = ग्लातुम्
तव्य = ग्लातव्यः - ग्लातव्या
तृच् = ग्लाता - ग्लात्री
क्त्वा = ग्लात्वा
ल्यप् = प्रग्लाय
क्तवतुँ = ग्लानवान् - ग्लानवती
क्त = ग्लानः - ग्लाना
शतृँ = ग्लायन् - ग्लायन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

ग्लै हर्षक्षये
- (अर्थविवरणम्) हर्षक्षयोऽत्र धात्वपचयः 
ग्लायति  वान्यस्य संयोगादेः (6468) इति लिङि एत्वम्-ग्लेयात्, ग्लायात्  ग्लास्नावनुवमां च (1556) इति वा मित्त्वम्- ग्लपयति, ग्लापयति  संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः (8243) निष्ठानत्वम्-ग्लानः  ग्लाजिस्थश्च क्स्नुः (32139) ग्लास्नुः  ग्लानुदिभ्यां डौ (उ0 264) ग्लौश्चन्द्रः  ग्लाज्याहाभ्यो निः (3395 वा0) ग्लानिः  शकधृषज्ञाग्ला (3465) इति तुमुन्-ग्लायति भोक्तुम् 873

### 📜 Overview
The term "ग्लायत्" (glāyat) is derived from the Sanskrit root-word that conveys meanings of exhaustion and weariness. It is primarily used as an adjective to describe a state of being tired or faint, reflecting a physical or emotional condition. This word captures the essence of languor and fatigue, often utilized in contexts where one feels depleted or in a state of weakness.

### 🗣️ Pronunciation Guide
Glā-yat (stress on "yat").

### 🧠 Grammatical Profile
- **Word Type:** Adjective (mfn.)
- **Gender:** Masculine and Feminine (mfn. - which can denote masculine and feminine forms).
- **Root (धातु):** The root is "ग्लै" (glai), meaning "to be weary" or "to languish" (Monier-Williams).
- **Compound (समास):** Not specified as a compound word, thus treated as a simple adjective.

### 📖 Meanings
1. **Primary & Core Meanings (from Dictionaries):**
   - Being exhausted or wearied (Monier-Williams, Wilson).
   - Manifesting languor or faintness (Shabdartha Kaustubha, Wilson).

2. **Extended or Figurative Meanings (from Dictionaries):**
   - The term can also imply a state of emotional fatigue or weakness, as suggested by its usage in literary and philosophical contexts. It reflects a deeper emotional state of being drained or lifeless (Monier-Williams).

3. **Additional Meanings:** 
   - In broader Sanskrit literature, "ग्लायत्" may also connote a sense of emotional languor or despondency in the realm of poetry and spiritual teachings.

### 🏗️ Etymology & Word Formation
The word "ग्लायत्" is constructed from the root "ग्लै" (glai), which implies weariness or exhaustion. The addition of the suffix "यत" (yat) forms the adjective, relating to the state of being. The etymological development suggests a transition from a physical state to an emotional or existential experience, capturing the essence of both bodily and mental fatigue (Monier-Williams, Shabdartha Kaustubha).

### 🌐 Comparative Linguistics
- **Hindi:** "ग्लाइये" (glāiye) - conveys a similar meaning of being tired or fatigued.
- **Bengali:** "গ্লানী" (glānī) - means a state of fatigue or depression, derived from the same linguistic root.
- **Tamil:** "களை" (kaḷai) - which can mean to tire or exhaust, illustrates a phonetic parallel to the Sanskrit term.
- **Telugu:** "గ్లయన" (glayana) - meaning weariness, shows phonetic similarities to "ग्लायत्".

### ✍️ Usage Examples
1. **From Dictionary Entries:**
   - Example from Monier-Williams: "ग्लायत्" describes a person in a state of exhaustion: 
   - "ग्लायते विशेष्यनिह्नम्" translates to "One is in a state of weariness" (Shabdartha Kaustubha).

2. **Additional Examples (General Knowledge):**
   - "अहं ग्लायतः अस्मि" - "I am exhausted."
   - "सः ग्लायते यदा कार्यं करोति" - "He becomes exhausted whenever he works." These examples illustrate the common usage of the term in expressions of fatigue.

### 🖼️ Visual or Cultural Context
In the context of spirituality, the term "ग्लायत्" could evoke imagery related to meditation or prolonged prayer sessions where practitioners might experience physical exhaustion due to deep psychological focus or emotional turmoil, showcasing the intertwining of physical and mental states.

### ↔️ Dictionary Variations
Across various sources, "ग्लायत्" consistently conveys meanings related to languor and fatigue. However, some dictionaries highlight the emotional connotation of the term more than others; for instance, while Monier-Williams focuses on physical exhaustion, Shabdartha Kaustubha emphasizes the nuanced emotional aspects of weariness.

### 🔄 Synonyms, Antonyms & Related Words
- **Synonyms:** Exhausted (थिन्न), Wearied (व्यथित).
- **Antonyms:** Energetic (ऊर्जित), Vigorous (शक्तिमान).
- **Related Words:** 
   - "ग्लै" (glai) - to be weary.
   - "अक्षय" (akṣaya) - inexhaustible, which serves as a conceptual opposite to "ग्लायत्".

INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

ग्लायत्, अन्, अन्ती, अत्, being exhausted, wearied,
languid, faint.


ग्लायत्

पदविभागः - >विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - >ಆಯಾಸಪಡುತ್ತಿರುವ

ग्लायत्

पदविभागः - >विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - >ಒಣಗುತ್ತಿರುವ

ग्लायत्

पदविभागः - >विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - >ಬಾಡುತ್ತಿರುವ
निष्पत्तिः - >ग्लै (हर्षक्षये) - "शतृ" (३-२-१०२)

ग्लायत् mfn. (-यन्-यन्ती-यत्) Being exhausted, languid, faint, &c.
 E. ग्लै to
be weary, शतृ aff.


nyams par bya
ग्लाप्यते / ग्लायत्

ग्लायत्
mfn. (-यन्-यन्ती-यत्) Being exhausted, languid, faint, &c.
E. ग्लै to be weary, शतृ aff.


ग्लायत् (glAyat)

शब्दसागरः

Wilson

Monier Williams 1872

Shabdartha Kaustubha

Sanskrit Tibetan