| YouTube Channel

ग्राह (grAha)

 
शब्दसागरः
English
ग्राह
m.
(-हः)
1. Taking, either by seizure or acceptance.
2. A shark
according to some, the Gangetic alligator, (Lacerta Gangetica
)
according to others, the water elephant, (the hippopotamus.)
3.
Any large fish or marine animal.
E.
ग्रह् to take, affix घञ् or ण.
Capeller Eng
English
ग्राह॑
f.
seizing, catching, taking, accepting (—°).
m.
beast of prey, crocodile, shark, serpent
seizure, grasp, hold, attack,
disease
naming, mentioning.
Yates
English
ग्राह (हः) 1.
m.
Taking
a shark.
Spoken Sanskrit
English
ग्राह - grAha -
adj.
- seizing
ग्राह - grAha -
adj.
- holding
ग्राह - grAha -
adj.
- taking
ग्राह - grAha -
adj.
- catching
ग्राह - grAha -
adj.
- receiving
ग्राह - grAha -
m.
- alligator
ग्राह - grAha -
m.
- paralysis
ग्राह - grAha -
m.
- fiction
ग्राह - grAha -
m.
- laying hold of
ग्राह - grAha -
m.
- any large fish or marine animal
ग्राह - grAha -
m.
- prisoner
ग्राह - grAha -
m.
- grasping
ग्राह - grAha -
m.
- whim
ग्राह - grAha -
m.
- see nAmagrAha
ग्राह - grAha -
m.
- rapacious animal living in fresh or sea water
ग्राह - grAha -
m.
- see grAhaka
ग्राह - grAha -
m.
- seizure [ med. ]
ग्राह - grAha -
m.
- morbid affection
ग्राह - grAha -
m.
- conception
ग्राह - grAha -
m.
- handle
ग्राह - grAha -
m.
- rapacious animal living in water [ crocodile , shark , serpent , alligator ]
ग्राह - grAha -
m.
- notion of
ग्राह - grAha -
m.
- disease
ग्राह - grAha -
adj.
- catching
ग्राहिन् - grAhin -
adj.
- catching
बन्धिन् - bandhin -
adj.
- catching
अभित्सार - abhitsAra -
m.
- catching
उपलाभ - upalAbha -
m.
- catching
निग्रह - nigraha -
m.
- catching
ग्रहण - grahaNa -
n.
- catching
बन्धन - bandhana -
n.
- catching
प्रमुख - pramukha -
adj.
- eye-catching
उत्कृष्ट - utkRSTa -
adj.
- eye-catching
अनुपलाभ - anupalAbha -
m.
- not catching
ब्लेष्क - bleSka -
m.
- noose for catching
ग्राहिन् - grAhin -
adj.
- engaged in catching
वैतंसिक - vaitaMsika -
n.
- catching insidiously
प्रसिति - prasiti -
f.
- net for catching birds
क्षारक - kSAraka -
m.
- net for catching birds
कूट - kUTa -
m.
n.
- trap for catching deer
घाति - ghAti -
f.
- catching or killing birds
कुपिनी - kupinI -
f.
- net for catching small fish
मत्स्यघात - matsyaghAta -
m.
- killing or catching of fish
शब्दग्रह - zabdagraha -
m.
- receiving or catching sound
पातिली - pAtilI -
f.
- trap or snare for catching deer
अवतार - avatAra -
m.
- opportunity of catching any one
उद्दाल - uddAla -
m.
- wicker basket for catching fish
नाह - nAha -
m.
- trap or snare for catching deer
अवपात - avapAta -
m.
- hole or pit for catching game in
धीवरी - dhIvarI -
f.
- sort of harpoon for catching fish
मत्स्यजीवत् - matsyajIvat -
adj.
- living by catching fish. a fisherman
मत्स्यजीविन् - matsyajIvin -
adj.
- living by catching fish. a fisherman
वारि - vAri -
f.
- place for tying or catching an elephant
निग्रह - nigraha -
m.
- anything for catching hold of. a handle
पलव - palava -
m.
- basket of wicker-work for catching fish
अन्धचटकन्याय - andhacaTakanyAya -
m.
- rule of the blind man catching a sparrow
द्यूतवैतंसिक - dyUtavaitaMsika -
m.
- men who live by gambling and bird-catching
मत्स्यधानी - matsyadhAnI -
f.
- fish-basket or a kind of snare for catching fish
प्लव - plava -
m.
- snare or basket of wicker-work for catching fish
वागुरावृत्ति - vAgurAvRtti -
f.
- livelihood obtained by snaring or catching animals
वितंस - vitaMsa -
m.
- any net or chain or apparatus for catching and confining beasts and birds
वीतंस - vItaMsa -
m.
- cage or net or any enclosure for catching or confining or keeping birds or beasts
निगड - nigaDa -
m.
- heel chains for an elephant or a noose for catching the feet and throwing an animal down
Wilson
English
ग्राह
m.
(-हः)
1 Taking, either by seizure or acceptance.
2 A shark
according to some, the Gangetic alligator, (Lacerta Gangetica
)
according to others, the water elephant, (the hippopotamus?)
3 Any large fish or marine animal.
E.
ग्रह to take, affix घञ् or ण.
Apte
English
ग्राह [grāha],
a.
(-ही
f.
) [ग्रह् भावे घञ्] Seizing, clutching
taking, holding, receiving
&c.
हः Seizing, grasping
हस्तग्राहं तु तं मत्वा
Rām.*
7.34.2.
A crocodile, shark
रागग्राहवती
Bh.*
3.45.
A prisoner.
Accepting.
Understanding, knowledge.
Persistence, importunity
तव मातुरसद्ग्राहं विद्म पूर्वं यथा श्रुतम्
Rām.*
2.35.18.
Determination, resolve
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः
Bg.*
17.19.
A disease.
Any large fish or marine animal
जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोर्बलात्
Mb.
* 3.178.28
Ki.*
13.24.
Morbid affection, disease.
Beginning, undertaking.
The handle (of a sword
&c.
).
Paralysis. -ही A female crocodile.
ग्राहम् [grāham],
ind.
(At the end of
comp.
) Taking, seizing
बन्दिग्राहं गृहीता
V.*
1.
Apte 1890
English
ग्राह a. (ही f.) [ग्रह् भावे घञ्] Seizing, clutching
taking, holding, receiving &c.
हः 1 Seizing, grasping.
2 A crocodile, shark
रागग्र हवती Bh. 3. 45.
3 A prisoner.
4 Accepting.
5 Understanding, knowledge.
6 Persistence, importunity.
7 Determination, resolve
Bg. 17. 19.
8 A disease.
9 Any large fish or marine animal.
10 Morbid affection, disease.
11 Beginning, undertaking.
ही A female crocodile.
ग्राहं ind. (At the end of comp.) Taking, seizing
बदिग्राह गृहीता V. 1.
Monier Williams Cologne
English
ग्राह॑ a mf(ई)n. (Pāṇ. iii, 1, 143) ifc. seizing, holding, catching, receiving,
Yājñ.
ii, 51
R.
iv, 41, 38
taking (a wife),
Yājñ.
ii, 51 (cf. कर्ण-, गिल-, धनुर्-, पाणि-, पार्ष्णि-, वन्दि-, व्याल-, हस्त-)
ग्राह॑
m.
a rapacious animal living in fresh or sea water, any large fish or marine animal (crocodile, shark, serpent, Gangetic alligator, water elephant, or hippopotamus),
Mn.
vi, 78
MBh.
&c.
(ifc. f(आ)., iv, 2017
xvi
R.
ii)
ग्राह॑
m.
a prisoner,
L.
the handle (of a sword
&c.
),
Gal.
seizure, grasping, laying hold of
Pañcat.
i, 10, 1 (v.l. for ग्रह)
morbid affection, disease,
ŚBr.
iii
paralysis (of the thigh, ऊरु-ग्राह॑,
AV.
xi, 9, 12 [उर्° MSS.]
MBh.
v, 2024 and vi, 5680)
‘mentioning’, see नाम-
fiction, whim,
Bhag.
xvii, 19
conception, notion of (in comp. ),
Vajracch.
6 and 9
ग्राह॑ b, °हक,
&c.
See ग्रह्.
Monier Williams 1872
English
ग्राह, अस्, ई, अम्, seizing, holding, catching,
taking, receiving, acceptance (e. g. ऋक्थ-ग्राह,
receiving inherited property
योषिद्-ग्राह, taking
a wife)
[cf. कर्ण-ग्राह, गिल-ग्°, धनुर्-ग्°,
पाणि-ग्°, पार्ष्णि-ग्°, &c.]
(अस्), m. a rapacious
animal living in fresh or sea water
a crocodile, a
shark, a serpent
(according to some the Gangetic
alligator or Lacerta Gangetica, according to others
the water elephant or hippopotamus)
any large
fish or marine animal
(ई), f. a female crocodile
(अस्), m. a prisoner
seizure, grasping, laying hold of
morbid affection, disease
beginning, undertaking
mentioning
[cf. नाम-ग्राह
cf. also असद्-ग्राह
and स्वयं-ग्राह।]
—ग्राह-वत्, आन्, अती, अत्,
containing or abounding with alligators &c.
ग्राह ग्राह। See under rt. ग्रह्, p. 303.
Macdonell
English
ग्राह grāh-á,
a.
(ī) seizing, holding, taking, 🞄receiving (—°)
m.
id.
mentioning
whim
🞄beast of prey, crocodile, shark, serpent.
Benfey
English
ग्राह ग्राह, i. e. ग्रह् + अ,
I.
adj.
,
f.
ही,
1. Taking, Yājñ. 2, 51.
2. Robbing,
Rām. 4, 41, 38.
II.
m.
1. A shark,
Pañc. i. d. 420.
f.
ही, A female shark,
Rām. 6, 82, 73.
2. Seizing, seizure
e. g.
पाणि-, Taking the hand at mar-
riage.
3. A fit, a disease, MBh. 6,
5680 (read ऊरु-).
4. Enterprise, Bhag.
17, 19.
--
Comp.
जीव-ग्राह + म् (absol.
of ग्रह्), combined with ग्रह्, to take
somebody prisoner alive, MBh. 3, 14918.
धनुस्-,
m.
an archer, MBh. 3, 1430.
पाणि-,
m.
a husband.
पार्ष्णि-,
m.
a
supporting prince (perhaps, rather, a
dangerous prince), Man. 7, 207.
वन्दि-,
m.
a housebreaker.
सूत्र-,
adj.
taking
a thread.
Apte Hindi
Hindi
ग्राह
वि* - ग्रह् - घञ्
"पकड़ने वाला, मुट्ठी से जकड़ने वाला, लेने वाला, थामने वाला, प्राप्त करने वाला"
ग्राहः
पुं*
- -
"पकड़ना, जकड़ना"
ग्राहः
पुं*
- -
"घडियाल, मगरमच्छ"
ग्राहः
पुं*
- -
बन्दी
ग्राहः
पुं*
- -
स्वीकरण
ग्राहः
पुं*
- -
"समझना, ज्ञान"
ग्राहः
पुं*
- -
"हठ, दृढाग्रह"
ग्राहः
पुं*
- -
"निर्धारण, दृढ़ निश्चय"
ग्राहः
पुं*
- -
रोग
ग्राहः
पुं*
- ग्रह्+घञ्
मूठ
ग्राहः
पुं*
- ग्रह्+घञ्
लकवा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ग्राह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಸಳೆ
निष्पत्तिः - > ग्रह (उपादाने) - "णः" (३-१-१४३)
व्युत्पत्तिः - > गृह्णाति
प्रयोगाः - > "ग्राहग्रस्ते गजेन्द्रे रुवति सरभसं तार्क्ष्यमारुह्य धावन्"
उल्लेखाः - > गजेन्द्रमो०
ग्राह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾವನೆ /ಕಲ್ಪನೆ
ग्राह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಗ್ರಹ /ನಿರ್ಬಂಧ
निष्पत्तिः - > ग्रह - भावे "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "मूढग्राहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥"
उल्लेखाः - > गीता० १७-१९
ग्राह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವೀಕಾರ /ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು
ग्राह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಹಣ /ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು
ग्राह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೈದಿ /ಸೆರೆಯಾಳು
ग्राह
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ /ಸ್ವೀಕರಿಸುವ
निष्पत्तिः - > ग्रह - "अण्" (३-२-१) उपपदसमासः
प्रयोगाः - > "रिक्थग्राह ऋणं दाप्यो योषिद्ग्राहस्तथैव पुत्रोऽनन्याश्रितद्रव्यः पुत्रहीनस्य रिक्थनः ॥"
उल्लेखाः - > याज्ञ० २-५१
L R Vaidya
English
grAha {% (I) a. (f. ही) %} Seizing, holding, receiving.
grAha {% (II) m. %} 1. A crocodile, a shark
2. a prisoner
3. seizing, grasping
4. accepting
5. understanding, knowledge
6. importunity
7. determination, belief, Bg.xvii.19.
Bopp
Latin
ग्राह m. (r. ग्रह् s. अ)
1) prehensio.
2) ut videtur, serpens
aquaticus (Wils.: a shark
according to some, the gange-
tic alligator, according to others, the water elephant, the
hippopotamus? AM. 3. any large fish or marine animal.).
N. 11. 21. 22. 23. cf. N. 11. 27.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
-grāha, ifc., m. (= Pali gāha), (heretical, erroneous) belief (in), holding (to) …: asantagrāhātu (from false belief) vimukta bhonti SP 〔92.9〕 (vs)
esp. ātma-grāha (= Pali atta-gāha), clinging to the (false view that there is a) self: Śikṣ 〔198.20〕 (bhayāni …) tāny ātmagrāhata utpadyante
〔21〕 ahaṃ ātmagrāhaṃ parityajeyaṃ
Laṅk 〔177.14〕 ātmagrāhapatitayā saṃtatyā
Vaj 〔23.11—12〕 and 〔25.16〕 ātmagrāho bhavet sattvagrāho jīvagrāhaḥ pudgalagrāho bhavet
similarly Vaj 〔42.12〕
and 〔42.13〕 ātmagrāha iti subhūte agrāha eṣa tathāgatena bhāṣitaḥ
〔45.4〕 sa eva piṇḍagrāho 'bhaviṣyat (5) agrāhaḥ sa tathāgatena bhāṣitaḥ
LV 〔205.8〕 (lokasya …) ātmanīyagrāhānugamānasasya, having minds that follow after the false belief that there is anything peculiar (belonging) to the self.
Lanman
English
grāhá, a. subst. grasping, grasper, in cpds.
[√grah.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
ग्राह 2. d)e) die Vorstellung von etwas (im Komp. vorangehend), Vajracch. 23, 12. 13
25, 16.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
chu srin chen po
कुम्भीर / ग्राह
chu srin sha kra
कुम्भीर / ग्राह
chu srin 'dzin khri
ग्राह
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
ग्राहे तन्तुस्तन्तुनागोऽवहारो नागतन्तुणौ
अन्येऽपि यादोभेदाः स्युर्बहवो मकरादयः १३५१
-wordlist-
ग्राह (पुं), तन्तु (पुं), तन्तुनाग (पुं), अवहार (पुं), नाग (पुं), तन्तुण (पुं), मकर (पुं)
--source--
रक्ष्णस्त्राणे ग्रहो ग्राहे व्यधो वेधे क्षये क्षिया
-wordlist-
रक्ष्ण (पुं), त्राण (क्ली), ग्रह (पुं), ग्राह (पुं), व्यध (पुं), वेध (पुं), क्षय (पुं), क्षिया (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अवहार
अवहार, ग्राह
अवहारः स्मृतो ग्राहः कुम्भीरो नक्र उच्यते
verse 3.1.1.656
page 0075
Vedic Reference
English
Grāha, ‘the seizer, is the name of a disease in the Śatapatha
Brāhmaṇa.^1 In the Atharvaveda^2 it perhaps means ‘paralysis’
of the thigh.^3
1) iii. 5, 3, 25
6, 1, 25.
2) xi. 9, 12.
3) If the reading of the commentary
ūru-grāhaiḥ be adopted
but Whitney,
Translation of the Atharvaveda, 653,
retaining the reading of the text uru-
grāhaiḥ, renders the compound as an
adjective, ‘wide-gripping.’ Cf. Bloom-
field, Hymns of the Atharvaveda, 635.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: ग्राहः
Root: ग्राह
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
whim
handle
taking
seizing
holding
fiction
disease
grasping
prisoner
catching
receiving
alligator
notion of
paralysis
conception
see grAhaka
see nAmagrAha
seizure [med.]
laying hold of
morbid affection
any large fish or marine animal
rapacious animal living in fresh or sea water
rapacious animal living in water [crocodile , shark , serpent , alligator]
Shloka(s):
1|10|21|2 ग्राहोऽवहारो नक्रस्तु कुम्भीरोऽथ महीलता॥ (वारिवर्गः)
Synonym(s):
1|10|21|2 ग्राहः (ग्राह) (पुं) whim, handle, taking, seizing, holding, fiction, disease, grasping, prisoner, catching, receiving, alligator, notion of, paralysis, conception, see grAhaka, see nAmagrAha, seizure [med.], laying hold of, morbid affection, any large fish or marine animal, rapacious animal living in fresh or sea water, rapacious animal living in water [crocodile , shark , serpent , alligator]
1|10|21|2 अवहारः (अवहार) (पुं) tax, duty, thief, truce, rebate, apostasy, inviting, summoning, marine monster, suspension of arms, cessation of playing, abandoning a sect or cast
Related word(s):
जातिः उभयचरः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ग्राहः,
पुं,
(गृह्यते इति ग्रह उपादाने +भावे घञ् ।) ग्रहणम् (गृह्णातीति ग्रह +“विभाषा ग्रहः ।” १४३ इति व्यव-स्थापितविभाषया णः ।) जलजन्तुविशेषः हाङ्गरइति भाषा
जलहस्ती इति केचित्
तत्-पर्य्यायः अवहारः इत्यमरभरतौ
(यथा, महाभारते २१ ।“भीषणैर्विकृतैरन्यैर्घोरै र्ज्जलचरैस्तथा ।उग्रैर्नित्यमनाधृष्यं कूर्म्मग्राहसमाकुलम्
”)शिशुकः इति राजनिर्घण्टः
(आग्रहः ।यथा, गीतायाम् १७ १९ ।“मूढग्राहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः
”“मूढग्राहेणाविवेककृतेन दुराग्रहेण ।” इतिश्रीधरस्वामी
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ग्राह
पु०
ग्रह--जलचरे (हाँगोर) ख्याते जलचरभेदेअमरः “सन्निमज्जज्जगदिदं गम्भीरे कालमागरे जरा-मृत्युमहाग्राहे कश्चिदवबुध्यते” भा० शा० २८ अ० ।“जग्राहाजगरो ग्राहोभुजयोरुभयीर्बलात्” भा० व०१७८ अ० “कृच्छ्राद् ग्राहाद्विमुच्यते” मनुः भावे घञ् ।२ ज्ञाने आग्रहे निर्बन्धेच “मूढग्राहेणात्मनोयत्पीडया क्रियते तपः” गीता “मूढग्राहेण अविवेककृतेनदुराग्राहेण” श्रीधरः आदाने हस्तव्यापारे स्वीकारेजलचरभिन्नेऽपि कर्त्तरि वेदे ग्रहीतरि
त्रि०
“अध्वर्य्युं यजमानं वा ग्राहो विन्दति” शत० ब्रा०३ २५ कस्मिंश्चित् कर्मणि उपपदे अण् तत्तत्कर्मग्राहके “पार्ष्णिग्राहस्तु पृष्ठतः” अमरः “ऋक्थग्राह ऋणं दाय्यः” याज्ञ०
Capeller
German
ग्राह॑
f.
greifend, fassend, nehmend,
empfangend (—°)
m.
Raubtier, Krokodil,
Schlange (eig. Greifer)
das
Greifen, Packen, Nennen, Erwähnen.
Burnouf
French
ग्राह ग्राह
m.
(ग्रह्) action de prendre, cf. ग्रह।
Grand animal aquatique [serpent, poisson ou quadrupède].
ग्राहक a. qui prend, saisit ou reçoit. -- S.
m.
faucon.
Gr.
γρύψ
germ. greif.
Stchoupak
French
ग्राह-
-ई- ag. qui saisit, tient, capture
m.
fait de saisir, de
s'emparer
saisissement, paralysie
lubie
monstre, crocodile, hippopotame
f.
femelle de crocodile, d'hippopotame.