| YouTube Channel

ग्रासः (grAsaH)

 
Apte
English
ग्रासः [grāsḥ], [ग्रस् कर्मणि घञ्]
A mouthful, a quantity of anything equal to a mouthful
Ms.*
 3.133
6.28
Y.*
 3.55.
Food, nourishment
ग्रासाच्छादनमात्रं तु दद्या- दिति निदर्शनम्
Mb.
 * 12.165.63.
The part of the sun or the moon eclipsed.
The morsel bitten.
The act of swallowing.
Slurring, indistinct pronunciation
fault in a pronunciation of the gutturals.
(In geom. ) A piece cut out by the intersection of two circles
An eclipse.
Comp.
 -आच्छादनम् food and clothing
i. e. bare subsistence
see ग्रास (2)
Ms.*
 9.22. -प्रमाणम् the size of a morsel. -शल्यम् any extraneous substance lodged in the throat. -ग्रासीकृ To swallow
ग्रासीकर्तुं प्रवृत्तो$भूदुत्थायाजगरो महान्
Ks.*
 9.57.
Apte 1890
English
ग्रासः [ग्रस् कर्मणि घञ्] 1 A mouthful, a quantity of anything equal to a mouthful
Ms. 3. 133
6. 28
Y. 3. 55.
2 Food, nourishment.
3 The part of the sun or moon eclipsed.
4 The morsel bitten.
5 The act of swallowing.
6 Slurring, indistinct pronunciation
fault in the pronunciation of the gutturals.
7 (In geom.) A piece cut out by the intersection of two circles.
8 An eclipse.
Comp.
आच्छादनं food and clothing
i. e. bare subsistence.
शल्यं any extraneous substance lodged in the throat.
Apte Hindi
Hindi
ग्रासः
पुं*
 - ग्रस् - घञ्
"कौर, कौर के बराबर कोई वस्तु"
ग्रासः
पुं*
 - -
"भोजन, पोषण"
ग्रासः
पुं*
 - -
सूर्य और चन्द्रमा का ग्रहणग्रस्त भाग
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दंशः, ग्रासः, दंशनम्, दंशितम्
noun
ग्रस्तं स्थानं तत् स्थानं वा यत्र केनापि सदंशितेन प्राणिना दन्तेभ्यः आघातः कृतः।
"श्वेता दंशे लेपं निवेशयति।"
Synonyms:
 कवलः, ग्रासः, खण्डः
noun
मुखपुरणान्नादि।
"यावत् मया एकः कवलः गृहीतः तावत् सः आगतः।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: ग्रासः
Root: ग्रास
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ food
⇒ lump
⇒ bite
⇒ eclipse
⇒ erosion
⇒ slurring
⇒ mouthful
⇒ swallowing
⇒ nourishment
⇒ morsel bitten
⇒ act of eclipsing
⇒ quantity eclipsed
⇒ amount of obscuration
⇒ first contact with an eclipsed disk
⇒ inarticulate pronunciation of the gutturals
⇒ piece cut out by the intersection of 2 circles
Shloka(s):
2|9|54|2 ► अशनाया बुभुक्षा क्षुद्ग्रासस्तु कवलः पुमान्॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|54|2 ⇢ ग्रासः (ग्रास) (पुं) ⇒ food, lump, bite, eclipse, erosion, slurring, mouthful, swallowing, nourishment, morsel bitten, act of eclipsing, quantity eclipsed, amount of obscuration, first contact with an eclipsed disk, inarticulate pronunciation of the gutturals, piece cut out by the intersection of 2 circles
➠ 2|9|54|2 ⇢ कवलः (कवल) (पुं) ⇒ bolus, morsel, gargle, kind of fish, mouthful [as of water], wash for cleansing the mouth
Related word(s):
उपाधि ➡ खाद्यम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ग्रासः,
पुं,
 (ग्रस्यते अद्यते इति । ग्रस् + कर्म्मणिघञ् ।) मुखपूरणान्नादि । यथा, --“कुक्कुटाण्डप्रमाणन्तु यावद्वा प्रविशेन्मुखम् ।एतं ग्रासं विजानीयात् शुद्ध्यर्थं कायशोधनम् ॥
”इति प्रायश्चित्तप्रकरणे पराशरः ॥
(तथा च मनुः । ११ । २१३ ।“एकैकं ग्रासमश्नीयात् त्र्यहाणि त्रीणि पूर्व्ववत् ॥
”)तत्पर्य्यायः । कबलः २ । इत्यमरः । २ । ९ । ५४ ॥
गुडेरकः ३ पिण्डः ४ गण्डोलः ५ कवकः ६गुरुः ७ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ८९ ॥
(दशौषध-कालान्तर्गतकालविशेषः । “तत्र निर्भक्तं प्राग्-भक्तमधोभक्तं मध्येभक्तमन्तराभक्तं सभक्तं सामुद्गंमुहुर्मुहुः ग्रासं ग्रासान्तरञ्चेति दशौषधकालाः ॥
”इत्युत्तरतन्त्रे चतुःषष्टितमेऽध्याये सुश्रुतेनोक्तम् ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ग्रस ग्रहणे”@} 2 आस्वदीयः।
ग्रासकः-सिका, जिग्रासयिषकः-षिका
ग्रासयिता-त्री, जिग्रासयिषिता-त्री
3 ग्रासयन्-न्ती, जिग्रासयिषन्-न्ती
ग्रासयिष्यन्-न्ती-ती, जिग्रासयिषिष्यन्-न्ती-ती
ग्रासयमानः, जिग्रासयिषमाणः
ग्रासयिष्यमाणः, जिग्रासयिषिष्यमाणः
4 5 विग्राः-विग्रासौ-विग्रासः
-- ग्रासितम्-तः, जिग्रासयिषितः-तवान्
ग्रासः, जिग्रासयिषुः, ग्रासयितव्यम्, जिग्रासयिषितव्यम्
ग्रासनीयम्, जिग्रासयिषणीयम्
ग्रास्यम्, जिग्रासयिष्यम्
ईषद्ग्रासः-दुर्ग्रासः-सुग्रासः
ग्रास्यमानः, जिग्रासयिष्यमाणः
ग्रासः, जिग्रासयिषः
ग्रासयितुम्, जिग्रासयिषितुम्
ग्रासना, जिग्रासयिषा
ग्रासनम्, जिग्रासयिषणम्
ग्रासयित्वा, जिग्रासयिषित्वा
अनुग्रास्य, अनुजिग्रासयिष्य
ग्रासम् २, ग्रासयित्वा २, जिग्रासयिषम् २
जिग्रासयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४३९)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१७५०। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[आ। ‘दोर्भ्यां ग्रासयतां प्रपोषितरुषां निर्दालनोद्योगिनां तेषां विकमणैरपाटि पटिमा शिक्षाप्यपोटि स्फुटम्।’ धा। का। ३-४३।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०४३४+ २५]
05
=>
 [[१। णिज्निमित्तिका उपधावृद्धिः। रुत्वविसर्गौ।]]
1 {@“ग्रसु अदने”@} 2 ग्रासकः-सिका, ग्रासकः-सिका, जिग्रसिषकः-षिका, जाग्रसकः-सिका
ग्रसिता-त्री, ग्रासयिता-त्री, जिग्रसिषिता-त्री, जाग्रसिता-त्री
-- 3 ग्रासयन्-न्ती, ग्रासयिष्यन्-न्ती-ती
-- ग्रसमानः, -- जिग्रसिषमाणः, जाग्रस्यमानः
ग्रसिष्यमाणः, -- जिग्रसिषिष्यमाणः, जाग्रसिष्यमाणः
4 पिण्डग्रः-पिण्डग्रसौ-पिण्डग्रसः
-- -- 5 ग्रस्तः-तम्, ग्रासितः, जिग्रसिषितः, जाग्रसितः-तवान्
6 ग्रसः, 7 ग्रसनः, 8 ग्रसिष्णुः, 9 ग्रासः, जिग्रसिषुः, जाग्रसः
ग्रसितव्यम्, ग्रासयितव्यम्, जिग्रसिषितव्यम्, जाग्रसितव्यम्
ग्रासनीयम्, ग्रासनीयम्, जिग्रसिषणीयम्, जाग्रसनीयम्
ग्रास्यम्, ग्रास्यम्, जिग्रसिष्यम्, जाग्रस्यम्
ईषद्ग्रसः-दुर्ग्रसः-सुग्रसः
-- -- ग्रस्यमानः, ग्रास्यमानः, जिग्रसिष्यमाणः, जाग्रस्यमानः
ग्रासः, ग्रासः, जिग्रसिषः, जाग्रसः
ग्रसितुम्, ग्रासयितुम्, जिग्रसिषितुम्, जाग्रसितुम्
ग्रस्तिः, ग्रासना, जिग्रसिषा, जाग्रसा
ग्रसनम्, ग्रासनम्, जिग्रसिषणम्, जाग्रसनम्
10 ग्रसित्वा-ग्रस्त्वा, ग्रासयित्वा, जिग्रसिषित्वा, जाग्रसित्वा
संग्रस्य, संग्रास्य, संजिग्रसिष्य, संजाग्रस्य
गासम् २, ग्रसित्वा ग्रस्त्वा २, ग्रासम् २, ग्रासयित्वा २, जिग्रसिषम् २, जिग्रसिषित्वा २, जाग्रसम् २
जाग्रसित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४४०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६३०। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[२। ‘निगरणचलनार्थेभ्यश्च’ (१-३-८७) इति ण्यन्ताच्छतैव।]]
04
=>
 [[३। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति कर्मण्युपपदे क्विप्। ‘अत्वसन्तस्य--’ (६-४-१४) इत्यत्र ‘अधातोः’ इत्युक्तत्वात् असन्तलक्षणः दीर्घो न।]]
05
=>
 [[४। क्त्वायामिड्विकल्पनात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिद् न।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०४३५+ २०]
07
=>
 [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति तच्छीलादिषु युच्।]]
08
=>
 [[२। ‘भुवश्च’ (३-२-१३८) इत्यत्रानुक्तसमुच्चयार्थकचकारात् ताच्छीलिक इष्णुच्प्रत्ययः।]]
09
=>
 [[आ। ‘आशंसिताप्तिमुदितो भुवनग्रसिष्णुं विष्णुं तमेनमसतां ग्लसमानमीहाम्।’ धा। का। १-८०।]]
10
=>
 [[३। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः।]]