| YouTube Channel

ग्रहगोचर (grahagocara)

 
Monier Williams Cologne
English
ग्रह—गोचर
n.
N.
of wk.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ग्रहगोचर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜನ್ಮರಾಶಿಯಿಂದ ಇತರ ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶುಭಸೂಚಕವಾದ ಗ್ರಹಗಳ ಗತಿ
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
ग्रहगोचर jy. by Jayarāma. B. 4, 124.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ग्रहगोचर
पु०
त० ग्रहाणां जन्मराशितःस्थानभेदेनशुभाशुभसूचके गतिभेदे गोचरशब्दे उक्तप्रायोऽपिविशेषोऽत्राभिधीयते यथा वृ० सं० १०४ अ० तत्र ये श्लो-कायच्छन्दस्कास्तन्नामापि तत्र भङ्ग्योक्तं द्रष्टव्यम्“प्रायेण गोचरो व्यवहार्य्योऽतस्तत्फलानि वक्ष्यामि ।नानावृत्तैस्तन्नो मुखचपलत्वं क्षमत्वार्याः माण्डव्यगिरं श्रुत्वा मदीया रोचतेऽथवा नैवम् साध्वीतथा पुंसां प्रिया यथा स्याज्जघनचपला ।सूर्यः षट्त्रिदशस्थितस्यिदशषट्सप्ताद्यगश्चन्द्रमा जीवः सप्त-नवद्विपञ्चमगतो वक्रार्कजौ षट्त्रिगौ सौम्यःपड्द्विचतुर्दशाष्टमगतः सर्वेऽप्युपान्त्ये शुमाः शुक्रःसप्वमषड्दशर्क्षसहितः शार्दूलवत्त्रासकृत् ।रवेः--जन्मत्यायासदोऽकेः क्षप्रयति विभवान् कोष्ठरोगाध्व-दाता वित्तभ्रंशं द्वितीये दिशति सुखं पञ्चनां दृग्रुजंच स्थानप्राप्तिं तृतीये धननिचयमुदाकल्यकृच्चारि-हन्ता रोगीन्धते चतुर्थ जनयति मुहुः स्रग्धराभोगविघ्नम् पोडाः स्युः पञ्चमस्थे सवितरि बहुशारंगारिजनिताः षष्ठेऽर्का हन्ति रोगात् क्षपयति चरिपूञ्छ कांश्च नुदति अध्वानं सप्तवस्थो जठरगद-भय दैन्यं कुरुते रुक्क सौ चाष्टमस्थे भवति सुव-दना स्वापि वनिता रवावापद्दैन्य रुगित० नवमेचित्तचष्टाबिरोधो जयं प्राप्तोत्युत्यं द्रशमाटहगे कर्मसिद्धिंक्रमेण जयं स्थानं मानं विगवमपि चैकादशे रोगनाशं, सुवृतातां चेष्टा भवति सफला द्वादशे नेतरेषाम् ।विधोः--णथी जन्मन्यन्नपवरगयनाच्छादनकरो द्वितीये मा-नार्धौ ग्लायति सविघ्नश्च भयति त्रतीये वस्त्रस्त्रो-धननिचयसौख्यानि लभते चतुर्थेऽविश्वासः शिख-रिणिभुदङ्गेन सदृशः दैत्यं व्याधिं शुचमपि शरीपञ्चमे माग विध्नं षष्ठे वित्तं जनयति सुखं शतुरोगक्षयंच यानं मानं शयनमशनं सप्रने वित्तलाभं मन्दा-क्रान्ते फणिनि हिगगौ चाष्टसे भीर्न कस्य नवभगृ-हगो बन्धोद्वेगश्रमादररोगकृद्दशपभवते चाज्ञाकन सि-द्धिकरः शशी उपचयसुहृत्संयोगार्य मोदषुपात्यगोवृषभचरितान्दषानन्त्ये करोति हि सव्ययान् ।कुजस्य--कजेऽभव तः प्रथमे, द्वितीये नरेन्द्रपीडा कलहा-रिदोपैः भृणं पित्तानलरोगचौरैरुपेन्द्रवज्रप्रतिमोऽपियः स्यात् तृतीयगङ्गौरकुमारकेस्यो भौमः सकाशात्फलमाटधाति प्रदाप्तिमाज्ञां धनमौर्णिकानि धात्वाकराख्यनि किलापराण भवति धरणिजे चतुर्थगेज्वरजठरगदसृपुद्भत्रः कुपुरुषजनिताच्च सङ्गमात् प्रस-भमपि करोति चाशुभम् रिपुगदकोपभयानि पञ्चनेतनयकृताश्च शुचो महीसुते द्युतिरपि नास्य चिरंभवेत् स्थिरा शिरसि कपेरिव मालती कृता रिपु-भयकलहैर्बवजिंतः कनकविद्रुमतामकागमः रिपु-भवनगते महीसुते किमपरवक्त्रविकारमीक्षते फलत्र-कलहाक्षिरुग्जठररोगकृत् सप्तनो क्षरत्क्षतजरू क्षतःक्षयितवित्तमानोऽष्टभे कजे नवमसंस्थिते परिभवार्थ-नाणादि भर्विलम्बितगतिर्भवत्यबलदेहधातुकुमैः दश-मगृहगते सदा महोजे पिविधवनाप्तिरुपान्त्यगे जयश्च ।जनपदमुपरिस्थितश्च भुङ्क्ते वनमिव षट्चरणः सुपु-ष्पिताग्रम् नानाव्ययैर्द्वादशगे महीसुते मस्ताप्यतेऽ-नर्थशतैश्च मानवः स्त्रीकोपपितैश्च नेत्रयेदनैर्योऽ-पीन्द्रवंशामिजनेन गर्वितः ।बुधस्य--दुष्टवाक्यविशुनाहितभेदैर्वन्धनैः सकलहैश्च हृबस्वः ।जन्मगे शशिसुते पथि गच्छन् स्वःगतेऽप्रि कुशल’ नशृणोति परिभवो धनगते धनस्तब्धिः सहजगे शशिसुतेसुहृदाप्तिः नृपतिशत्रुभयशङ्कितचित्तो द्रुतपदं व्रजतिदुश्च रतैः स्वैः चतुर्थपे स्वजनकटुष्ववृद्धषौ धनागभोभवति शीतरश्मिजे सुतस्थिते तनयकलत्रविग्रहोनिषेवते रुचिरामपि स्त्रियम् सौमाग्यं विज-यमथोन्नतिं षष्ठे वैवर्ग्य कलहमतोव सप्तमे ज्ञः ।मृत्युस्थे सुतजयवस्त्रवित्तलाभा नैपुपय भवति भति-प्रहर्षणीयम् विव्नकरो नवमः शणित्रः कर्मगतोरिपुहा धनदर्ब मामदं शयनं विधत्ते तद्गृहदोऽथकुथास्तरणं धनसुखबुतयोषिन्मित्रवाहाप्तितुष्टिस्तुहिनकिरणपुत्रे लाप्रगे मृष्टवाक्यः रिपुपरिभव-रोगैः पीडितो द्वादशस्थे सहति परिभोक्तुमालिनीयोगसौख्यम् ।गुरोः--जीवे जत्मन्यपगतवनधोः स्थानम्रष्टो वहुकलह-युतः प्राप्यार्थऽर्थान् व्यरिरपि कुरुते न्तास्याब्जेभ्रमरविलसितम् स्थानभ्रंशात् कार्यविघाताच्च तृतीये-ऽनेकैः क्लेशेबन्धुजनोत्थैश्च चतुर्थे जीवे शान्तिं पी-डितचित्तश्च विन्देन्नैव ग्रामे नापि वने मत्तमयूरे ।जनयति तनयमवनरपगतः परिजनशुभसुतकरि-तुरगवृपान् सकनकपुरगृहयुवतिगसनकृ मणिगुण-निकरकृदपि विवुधगुरुः सखीवदनं निलकोज्ज्वलन भवनं शिखिकोकिलनादितम् हरिण प्लुतशाव-विचित्रितं रिपुगते मनःमुखदं गुरौ त्रिदशगुरुःशयनं रतिप्रोगं धनमशनं कुसुलान्युपवाह्यम् जन-यति सप्तमराशिमुपेतो ललितपदां गिरंधिपणां बन्ध व्याधिं चाष्टमे शोकमुग्रं मार्ग-क्लशं मृत्युतुल्यांश्च रागान् नैपुण्याज्ञा पुत्रकर्मार्य-सिद्धिं धर्मे जीवः शालिनीनां लाभम् स्थानकल्य-धनहा दशर्क्षगस्तत्प्रदो गवति लाभगा गुरुः द्वःदशे-ऽध्वनि बिलोमठःखमाग् याति यद्यपि नरो रथोद्धतः ।भृगोः--प्रथमगृहोपगो भृगुसुतः स्मरोपकरणैः सुरभिमनो-ज्ञगन्धकसुभाम्बरैरुपचयम् शयनगृहासनाशनयुतस्यचानुकुरूते समदविलासिनीमुस्वसरोजषट चरणतोभ् ।शके द्वितीयग्रहगे प्रसवार्थधात्यभूपालसन्नतिकुटुम्ब-हितान्यवाप्य संसवते कुतुमरत्नविभूषितश्च कामंवसन्ततिलकद्युतमूर्धजाऽपि आज्ञाथमानास्पदभूतिवस्त्रशत्रुक्षयान् दैत्यगुरुस्तृताये धत्त चतुर्थश्च सुहृत्-समाजं रुद्रेन्द्रवज्रपतिमां शक्तिम् जंनयतिशुक्रः पञ्चमसस्थो गुरुपरितोषं बन्धुजनाप्तिम् ।सुतधनलब्धि मित्रसहायान् अनवसतत्वं चारि-बलेषु षष्ठो भृगुः परिभवरोगमापदः स्त्रीहेतुकंजनयति सप्तमोऽशुभम् यातोऽष्टमं भवनपरिच्छदप्रदो लक्ष्मीवतीमुपनयति स्त्रियं सः ।नयमे तु धर्मवनितासुखमाग् भृगुजेर्थवस्त्रनिचयश्चभवेत् दशमेऽवमानकलहान्नियमात् प्रमिताक्षराण्यपिषदन् लभते उपान्त्यगो भृगः सुतः सुहृद्धनान्नग-न्धदः धनाम्बरागमोऽन्त्यगे स्थिरस्तु नाम्बरागमः ।शनेः--प्रथमे रविजे विषवह्निहतः स्वजनेर्विधुतः कृतबन्ध-बधः परेदेशमुर्पत्यसुहृद्भवनो पिमुखार्थसुतोऽटक-दीनमुखः चारवशाद्द्वितीयगृहगे दिनकरतनयेरूपसुखापवर्जिततनुर्विगतमदवलः अन्यगुणैः कृतं व-सुचयं तदपि खलु भववृम्ब्विव वंशपत्रपतित बहुन चिरम् सूर्यसुगे ततीपगृहगे धनानि लभतेदासपरिच्छदीष्ट्रमहिषाश्वकुञ्जरखारान् सद्मविभूति-सौख्यम मतं गदव्युपरमं भीरुरपि प्रशास्त्यधि रिपूंश्चवीरनलितैः चतुयं गृह सूर्यपुत्रेऽभ्युपेते सुहृद्वि-त्तमार्यादभिर्विप्रयुक्तः भवत्यम्य सर्वत्र चासाधुकष्टंभुजङ्गप्रयातानुकारं चित्तम् सुतधनपरिहीणःपञ्चमस्थे प्रचुरकलहयुक्तश्चार्कपुत्रे विनिहतरिपुरोगःषष्ठयाते पिबति वनितास्यं श्रीपुटोष्ठम् गच्छत्य-ध्वानं सप्तमे चाष्टमे हीनः स्त्रीपुत्रैः सूर्यजे दीन-चेष्टः तद्वधर्मस्थे वैरहृद्रोगवन्धैर्धर्मोऽव्युच्छिद्येद्वैश्वदेवी-क्रियाद्यः कर्मप्राप्तिर्दशमेऽर्थक्षयश्च विद्याकीर्त्योःपरिहाणिश्च सौरे० तेक्षुण्यं लाभे परयोषार्थलाभाअन्त्ये प्राप्नोत्यपि शोकोर्मिमालाम् अपि कालमपेक्ष्यच पात्रं शुभकृ द्वदधात्यमुरूषम मधो बहु कंकुडवे विसृजत्यपि मेघपितानः रक्तैः पुष्पैर्गन्धैताम्रः कनकवृषबकुलकुसुमैर्दिवाकरभूसुतौ भक्त्यापूज्याविन्दुर्धेन्वा सितकुमुमरजतमधुरैः सितश्च मदप्रदैः ।कृष्णद्रव्यैः सौरिः सौम्यो मणरजततिलककमुमैर्गुरुःपरिपीतकैः प्रीतैः पीडा स्यादुच्चाद्यदि पतति वि-शति यदि वा भुजङ्गविजृम्भितम् शमयेद्गतामशु-भदृष्टिमपि विबुधविप्रपूजया शान्तिजपनियमदान-दमैः सुजनाभिमाषणसमागमेस्तथा रविभौमौ पू-र्वार्द्ध्वे शशिसौरा कययतोऽन्त्यगौ राशेः सदसल्लक्षणमार्यागात्यु गोत्योर्यथासंख्यम् आदौ यादृक् सौम्यःपश्चादपि तादृशो भवति उपगीतेर्मात्राणां गणवत्स-त्सम्प्रयोगो वा आर्याणामपि कुरुते विनाशमन्तर्गुरु-र्विषमसंस्थः गण इव षष्ठे दृष्टश्च सर्वलघुतां गतोनयति अशुभनिरीक्षितः शुभफलो बलिना बलवान्अशुभफलपदव शुनदृग्विषयोपगतः अशुसशुभावपिस्वफलयोर्व्रजतः समताम् इदमपि गीतकं खलुनर्दटकं यथा नीचेऽरिभेऽस्ते चारिदृष्टस्य र्सांवृथा यत्परिकीर्त्तितम् पुरतोऽन्धस्येव भामित्याःसविलासकटाक्षनिरीक्षणम् सूर्यसुतोऽर्कफलसमश्चन्द्र-सुतश्छन्दतः समनुयाति यथास्कन्धकमार्यागीतिर्वैता-लीयं मागधी गाथार्याम् सौरोऽर्करश्मिरागात्सविकारो लब्धवृद्धिरधिकतरम् पित्तादाचरति नृणांपथ्यकृतां तु तथार्योणाम् यादृशेन ग्रहणेन्दुर्युक्त-स्तादृग्भवेत्सोऽपि मनोवृत्तिसमायोगाद्विकार इववक्त्रस्य पञ्चमं सर्वपादेषु सप्तमं द्विचतुर्थयोः यद्वच्छ्लो-काक्षरं तद्वल्लघुतां याति दुःस्थितैः प्रकृत्यपि लघुर्यश्चवृत्तबाह्ये व्यवस्थितः याति गुरुतां लोके यदास्युः सुस्थिता ग्रहाः प्रारब्धातुस्थिनैर्गहेवत् कर्मा-त्मविवृद्धयेऽवुधैः विनिहन्ति तदेव कर्म तान् वैतालीय-मिवायथाकृतम् सौस्थित्यमवेक्ष्य यो ग्रहभ्यः कालेप्रक्रमणं करोति राजा अणुनापि पौरुषेण वृत्त-स्योपच्छन्दसिकस्य याति पारम्” अत्र ग्रहगोचरफ-लमर्ध्ये राहुत्वोः फलानुत्कीर्त्तनं ग्रहसप्तकाभि-प्रायेणेति बोध्यम् अत्र विशेषः ज्यो० त० उक्तो यथा“गोचरपीडायामपि राशिवलिभिः शुभग्रहैर्दृष्टः ।पीडां करोति तथा पापैरेवं विपर्य्यासः गोचराप-वादः “दिनकररुधिरौ प्रवेशकाले गुरुभृगुजौ भव-नस्य मध्ययातौ रविसुतशशिनौ विनिर्गमस्थौ शशि-तनयः फलदस्तु सर्व्वकालम्” राशित्रिभागफलम् ।“सप्तमोपचवाद्यस्थश्चन्द्रः मर्तत्र शोभमः शुकृपक्ष द्वि-तीयस्तु पञ्चमोनवमस्तथा सितशनिकुजजीवार्कास्तदिन्द-र्नराणां व्ययसुखनवमस्थोऽपीष्टदाताऽथतेषाम् खसुत-निधनगश्चेत् मृत्युपत्रार्थगोऽपि प्रचुरशुभफलः स्यात्वामषेधेन शुद्धः” वामवेधश्च द्यूनजन्मेति एवमत्रेतिवक्ष्यमाणवचनाभ्यामेकार्थत्वाद्बोद्धव्यम् “उपचयकर-युक्तः सव्यगः शुक्लपक्षे शुभमभिलषमाणः सौम्यमध्य-स्थितोवा सखिवशिगृहयुक्तः कारकर्क्षेऽपि चेन्दुर्जय-धनसुखबाता तत्प्रहर्त्तान्यथा तु” सव्यग उत्तरायण-चारी उपचयकरस्य पश्चाद्वर्त्ती वा अतएयोक्तम् ।“भानां यथा सम्भवमुत्तरेण पश्चाद्ग्रहाणां यदि वाशशाङ्कः शुभप्रदानां शुभदः प्रयाणे याम्येन यातोनशुभः शशाङ्कः योयस्य दशमगृहगः तस्य वश्यो-भवति नियमेन स्वर्क्षतुङ्गमूलत्रिकोणगाः कण्टकेषु यावन्तआस्थिताः जन्मकालवशगास्ते तु कारकाः कर्म्मगास्तुतेषां विशेषतः सितपक्षादौ चन्द्रे शुभे शुभं पक्षमशुभमशुभे कृष्णे गोचरशुभदोन शुभः पक्षःशुभोऽतोऽन्यः” भीमपराक्रमे “शुक्लेपक्षे प्रतिपदि चन्द्रेशिवे शिवं पक्षम् कृष्णे प्रतिपदि ताराशुद्धौ शुभंविदुः पक्षम्” सर्षापवादस्तत्रैव“मार्कण्डेय पुराणम् “द्रव्ये गेष्ठेषु भृत्येषु सुहृत्सुतनयेषु भार्य्यायाञ्च ग्रहे दुष्टेभयं पुण्यवतां नृणाम् ।आत्मन्यथाल्पपुपयानां सर्वत्रैवातिपापिनाम् कुत्रापि-ह्यपापानां नराणां जायते भयम्”