| YouTube Channel

ग्रसु (grasu)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ग्रसु - अदने (भ्वा० आत्म० सक० से०) ग्रसते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕಬಳಿಸು /ತಿನ್ನು /ನುಂಗು
प्रयोगाः - > "हिमांशुमाशु ग्रसते तन्म्रदिम्नः स्फुटं फलम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-४९
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 ग्रस्
मूलधातुः:
 ग्रसु
धात्वर्थः:
 अदने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 ग्रसते
अनुबन्धादिविशेषः:
 उदित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
ग्रसुँ ग्रसु
मानकरूपान्तरम् - ग्लसुँ
ग्लसु अदने
- ग्रसते । जग्रसे । ग्रसित्वा ।ग्रस्त्वा । ग्रस्तम् । पिण्डग्रः । ग्लसते ।।631, 632।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
ग्रसुँ ग्रसु
मानकरूपान्तरम् - ग्लसुँ
ग्लसु अदने
- ग्रसते ग्रस्त्वा ग्रसित्वा ग्रस्तः ग्रसतेरा च (दश0 उ0 718
श्वेत0 1129) इति ग्रामः ग्रासः ग्रीष्मः 622, 623
धातुवृत्तिः
Sanskrit
ग्रसुँ ग्रसु
मानकरूपान्तरम् - ग्लसुँ
ग्लसु (अर्थः) अदने
(ग्रसते जग्रसे ग्रसितेत्यादि पूर्ववत् ग्रासयति पिण्डं देवदत्तः ) निगरणार्थत्वान्नित्यं परस्मैपदम् प्रयोज्यस्य कर्मत्वं च (ग्रसित्वा ग्रस्त्वा) उदित्त्यादिड्विकल्पः (ग्रस्तः)"यस्य विभाषा''इति अनिट्त्वम् ग्रस्यत इति (ग्रासः)कवलः पिण्डं गसते(पिण्डग्रः), "अत्वसन्त''इति दोर्घोऽधातोरिति प्रतिषेधान्न भवति ग्रसिष्णुरिति हेलाराजीयेलिङ्गनिर्द्देशे प्रयुज्यते "भुवश्च'' इत्यत्र चकारास्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वात् भ्राजिवन्निर्वाह्मःअत एव "भुवश्च'' इत्यत्र वृत्तौ चकाराद् भ्राजेश्च प्रयुज्य भाषायामिति चशब्दः क्रियते एवं ग्लसतीत्यादि 622
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ग्रसु अदने”@} 2 ग्रासकः-सिका, ग्रासकः-सिका, जिग्रसिषकः-षिका, जाग्रसकः-सिका
ग्रसिता-त्री, ग्रासयिता-त्री, जिग्रसिषिता-त्री, जाग्रसिता-त्री
-- 3 ग्रासयन्-न्ती, ग्रासयिष्यन्-न्ती-ती
-- ग्रसमानः, -- जिग्रसिषमाणः, जाग्रस्यमानः
ग्रसिष्यमाणः, -- जिग्रसिषिष्यमाणः, जाग्रसिष्यमाणः
4 पिण्डग्रः-पिण्डग्रसौ-पिण्डग्रसः
-- -- 5 ग्रस्तः-तम्, ग्रासितः, जिग्रसिषितः, जाग्रसितः-तवान्
6 ग्रसः, 7 ग्रसनः, 8 ग्रसिष्णुः, 9 ग्रासः, जिग्रसिषुः, जाग्रसः
ग्रसितव्यम्, ग्रासयितव्यम्, जिग्रसिषितव्यम्, जाग्रसितव्यम्
ग्रासनीयम्, ग्रासनीयम्, जिग्रसिषणीयम्, जाग्रसनीयम्
ग्रास्यम्, ग्रास्यम्, जिग्रसिष्यम्, जाग्रस्यम्
ईषद्ग्रसः-दुर्ग्रसः-सुग्रसः
-- -- ग्रस्यमानः, ग्रास्यमानः, जिग्रसिष्यमाणः, जाग्रस्यमानः
ग्रासः, ग्रासः, जिग्रसिषः, जाग्रसः
ग्रसितुम्, ग्रासयितुम्, जिग्रसिषितुम्, जाग्रसितुम्
ग्रस्तिः, ग्रासना, जिग्रसिषा, जाग्रसा
ग्रसनम्, ग्रासनम्, जिग्रसिषणम्, जाग्रसनम्
10 ग्रसित्वा-ग्रस्त्वा, ग्रासयित्वा, जिग्रसिषित्वा, जाग्रसित्वा
संग्रस्य, संग्रास्य, संजिग्रसिष्य, संजाग्रस्य
गासम् २, ग्रसित्वा ग्रस्त्वा २, ग्रासम् २, ग्रासयित्वा २, जिग्रसिषम् २, जिग्रसिषित्वा २, जाग्रसम् २
जाग्रसित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४४०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६३०। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[२। ‘निगरणचलनार्थेभ्यश्च’ (१-३-८७) इति ण्यन्ताच्छतैव।]]
04
=>
 [[३। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति कर्मण्युपपदे क्विप्। ‘अत्वसन्तस्य--’ (६-४-१४) इत्यत्र ‘अधातोः’ इत्युक्तत्वात् असन्तलक्षणः दीर्घो न।]]
05
=>
 [[४। क्त्वायामिड्विकल्पनात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिद् न।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०४३५+ २०]
07
=>
 [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति तच्छीलादिषु युच्।]]
08
=>
 [[२। ‘भुवश्च’ (३-२-१३८) इत्यत्रानुक्तसमुच्चयार्थकचकारात् ताच्छीलिक इष्णुच्प्रत्ययः।]]
09
=>
 [[आ। ‘आशंसिताप्तिमुदितो भुवनग्रसिष्णुं विष्णुं तमेनमसतां ग्लसमानमीहाम्।’ धा। का। १-८०।]]
10
=>
 [[३। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः।]]