| YouTube Channel

गौतमः (gautamaH)

 
Apte
English
गौतमः [gautamḥ],
N.
 of (1) the sage Bhāradvāja
(2) of Śatānanda, Gotama's son
(3) of Kṛipa, Droṇa's brother-in-law
(4) of Buddha
(5) of the propounder of the Nyāya system of philosophy.
Comp.
 -सम्भवा the river Godāvarī.
Apte 1890
English
गौतमः N. of(1) the sage Bhāradvāja
(2) of Śatānanda, Gotama's son
(3) N. of Kṛpa, Droṇa's brother-in-law
(4) of Buddha
(5) of the propounder of the Nyāya system of philosophy.
Comp.
संभवा the river Godāvarī.
Apte Hindi
Hindi
गौतमः
पुं*
 - गोतम - अण्
भारद्वाज ऋषि का नाम
गौतमः
पुं*
 - -
"गौतम का पुत्र, शतानन्द"
गौतमः
पुं*
 - -
"द्रोण का साला, कृपाचार्य"
गौतमः
पुं*
 - -
बुद्ध
गौतमः
पुं*
 - -
न्यायशास्त्र का प्रणेता
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गौतम-ऋषिः, गौतमः
noun
न्यायशास्त्रस्य ख्यातः आचार्यः यः ख्यातः ऋषिः अस्ति।
"गौतम-ऋषेः पत्न्यः नाम अहिल्या आसीत्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गौतमः,
पुं,
 (गोतमस्य ऋषेर्गोत्रापत्यमिति ।“ऋष्यन्धकेति ।” ४ । १ । ११४ । इत्यण् ।)मुनिविशेषः । स तु शतानन्दः । इति हेमचन्द्रः ॥
शाक्यवंशावतीर्णबुद्धमुनिविशेषः । तत्पर्य्यायः ।शाक्यमुनिः २ शाक्यसिंहः ३ सर्व्वार्थसिद्धः ४शौद्धोदनिः ५ अर्कबन्धुः ६ मायादेवीसुतः ७ ।इत्यमरः । १ । १ । १५ ॥
खजित् ८ श्वेतकेतुः ९धर्म्मकेतुः १० महामुनिः ११ पञ्चज्ञानः १२सर्व्वदर्शी १३ महाबोधिः १४ महाबलः १५ बहु-क्षमः १६ त्रिमूर्त्तिः १७ सिद्धार्थः १८ शकः १९ ।इति शब्दरत्नावली ॥
(अस्य हि गौतमीपुत्त्रत्वेप्रमाणं यथा, ललितविस्तरे १५ अध्याये ।“ते सान्तर्वहिर्मृगयन्ते । सान्तर्वहिर्मृगयमाणान पश्यन्ति स्म । महाप्रजावत्यपि गौतमी परि-देवमाना महीतले परिवर्त्तते स्म राजानंशुद्धोदनमेवाह । क्षिप्रं मां महाराज ! पुत्त्रेणसङ्गिनीं कुरुष्वेति ॥
” वैवस्वतमन्वन्तरे सप्त-र्षीणामन्यतमः । यदुक्तं हरिवंशे ७ । ३४--३५ ।“अत्रिर्वशिष्ठो भगवान् कश्यपश्च महानृषिः ।गौतमश्च भरद्वाजो विश्वामित्रस्तथैव च ॥
तथैव पुत्त्रो भगवान् ऋचीकस्य महात्मनः ।सप्तमो जमदग्निश्च ऋषयः साम्प्रतं दिवि ॥
”अयमेव तु विंशतिमे द्वापरयुगे वेदव्यासो-बभूव । यथा, देवीभागवते । १ । ३ । ३१“अत्रिरेकोनविंशेऽथ गौतमस्तु ततः परम् ॥
”कुरुकुलजधृतराष्ट्रपाण्डुसुतानामाचार्य्यः कृपः ।गोतमवंशोत्पन्नत्वादेवास्य तथात्वम् । यथा, हरिवंशे ३२ । ७५--७६ ।“अवस्कन्नं शरस्तम्बे मिथुनं समपद्यत ।कृपया तच्च जग्राह शान्तनुर्मृगयाङ्गतः ॥
कृपः स्मृतः स वै तस्मात् गौतमी च कृपीतथा ।एते शारद्बताः प्रोक्ता एते ते गौतमाः स्मृताः ॥
”मुनिभेदः । स तु एकतद्वितादिमुनीनां पिता ।यथा, महाभारते । ९ । ३६ । ७--९ ।“आसन् पूर्व्वयुगे राजन् ! मुनयो भ्रातरस्त्रयः ।एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चादित्यसन्निभाः ।सर्व्वे प्रजापतिसमाः प्रजावन्तस्तथैव च ॥
ब्रह्मलोकजितः सर्व्वे तपसा ब्रह्मवादिनः ।तेषान्तु तपसा प्रीतो नियमेन दमेन च ॥
अभवद्गौतमो नित्यं पिता धर्म्मरतः सदा ॥
”स्थावरविषभेदः । इति हेमचन्द्रः । ४ । २६५ ॥
)