| YouTube Channel

गौड (gauDa)

 
शब्दसागरः
English
गौड
m.
 (-डः) The district of Gaur, the central part of Bengal, extend-
ing from Banga to Bhubaneshwar in Orrissa: the ruins of its capital,
called by the same name, are still in existance.
m.
 plu. (-डाः) The
inhabitants of Gaur.
f.
 (-डी)
1. Rum or spirit distilled from Gur or
molasses.
2. One of the Raginis.
3. A style of poetry, the bold
and spirited style,
E.
 गुड to surround, or गुड raw sugar, and अण्
affix, fem. affix ङीष्.
Capeller Eng
English
गौड
f.
 ई made of sugar or belonging to the Gaudas.
m.
n.
N.
 of a country
m.
pl.
N.
 of a people
f.
 ई rum made of sugar.
Yates
English
गौड (डः-डी) 1.
m.
 3.
f.
 The district
of
Gaur.
f.
 Rum
spirited style.
Wilson
English
गौड
m.
 (-डः) The district of Gaur, the central part of
Bengal, extending from Bang to Bhuvaneswar in Orissa: the ruins
of its capital, called by the same name, are still extensive.
m.
 plu.
(-डाः) The inhabitants of Gaur.
f.
 (-डी)
1 Rum or spirit distilled from Gur or molasses.
2 One of the Rāgiṇīs.
3 A style of poetry, the bold and spirited style.
E.
 गुड to surround, or गुड raw sugar, and अण् affix, fem. affix
ङीष्.
Apte
English
गौडः [gauḍḥ], 1
N.
 of a country
the स्कन्दपुराण thus describes its position: वङ्गदेशं समारभ्य भुवनेशान्तगः शिवे । गौडदेशः समाख्यातः सर्वविद्याविशारदः ॥
A particular subdivision of Brāhmaṇas.
see गोण्डः above.
L.
 D. B. -डाः (pl. ) The inhabitants of Gauḍa.
डी Spirit distilled from molasses
गौडी पैष्ठी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा
Ms.*
 11.95.
One of the Rāgiṇis.
(In rhet.) One of the Ritis or Vrittis or styles of poetic composition
S. D. mentions four Ritis, while K.
P.
 only three, गौडी being another name for पुरुषा वृत्ति
ओजःप्रकाशकैस्तैः (वर्णैः) तु परुषा (i. e. गौडी) M.
P.*
 7
ओजःप्रकाशकैर्वर्णैर्बन्ध आडम्बरः पुनः समासबहुला गौडी S. D.* 627. Here is an illustration: उन्मीलन्मधुगन्धलुब्धमधुपव्याधूतचूताङ्कुरः क्रीडत्कोकिलकाकंलीकलकलैरु- द्गीर्णकर्णज्वराः । नीयन्ते पथिकैः कथं कथमपि ध्यानावधानक्षणप्राप्त- प्राणसमासमागमरसोल्लासैरमी वासराः ॥ अलंकारशेखर 6. -डम् Sweetmeats
भोजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः
Rām.*
 1.53.4.a. Relating to or prepared from molasses
विविधानि च गौडानि खाण्डवानि तथैव च
Rām.*
 7.92.12.
Comp.
 -पादः
N.
 of a commentator. -मालवः
N.
 of a Rāga.
Apte 1890
English
गौडः 1 N. of a country
the स्कदंपुराण thus describes its position:
वंगदेशं समारभ्य भुवनेशांतगः शिवे । गौडदेशः समाख्यातः सर्वविद्याविशारदः ॥
2 A particular subdivision of Brāhmaṇas.
डाः (pl.) The inhabitants of Gauḍa.
डी 1 Spirit distilled from molasses
गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा Ms. 11. 95.
2 One of the Rāgiṇīs.
3 (In rhet.) One of the Rītis or Vṛttis or styles of poetic composition: S. D. mentions four Rītis, while K. P. only three, गौडी being another name for परुषा वृत्ति
ओजःप्रकाशकैस्तैः (वर्णैः) तु परुषा (i. e. गौडी) K. P. 7
ओजःप्रकाशकैर्वर्णैर्बंध आडंबरः पुनः समासबहुला गौडी S. D. 627.
डं Sweetmeats.
गौड or पुंड्र Northern Bengal, (Puṇḍra originally signifying the land of the ‘Pooree’ cane.)
Monier Williams Cologne
English
गौड mf(ई)n. (fr. गुड), prepared from sugar or molasses,
MBh.
 viii, 2050
Suśr.
Hcat.
relating or belonging to the Gauḍas,
Vātsyāy.
Kāvyād. i, 35
Sarvad.
 xv
गौड
m.
 (scil. देश) or
n.
 (scil. राष्ट्र) ‘sugar country’,
N.
 of a country (district of Gaur, central part of Bengāl, extending from Vaṅga to the borders of Orissa
the ruins of its capital called by the same
N.
 are still extensive),
Rājat.
Prab.
 ii, 7
Hit.
गौड
m.
pl.
 the inhabitants of that country,
Vātsyāy.
Rājat.
Śūdradh.
गौड
m.
 sg. a prince of the Gauḍas,
Kathās.
 cxxii, 3
N.
 of a lexicographer
गौड
n.
 sweetmeats,
R.
 i, 53, 4
vii, 92, 12
Monier Williams 1872
English
गौड गौड, अस्, ई, अम् (fr. गुड), prepared
from sugar or molasses
(ई), f. rum or spirit distilled
from molasses
one of the Rāgiṇīs, the wife of the
Rāga Megha
a style of poetry, the bold and spirited
style
the Bengal dialect
(अम्), n. sweetmeats
(अस्), m., scil. देश, or (अम्), n., scil. राष्ट्र,
the sugar country
N. of a country, ‘the district of
Gaur, ’ the central part of Bengal, extending from
Vaṅga to the borders of Orissa, (the ruins of its
capital called by the same name are still extensive)
(आस्), m. pl. the inhabitants of this country
(अस्), m.,
N. of a Rāga
N. of a lexicographer.
—गौड-देश,
अस्, m. the country Gauḍa.
—गौड-पाद, अस्, m.,
N. of a commentator on several Upaniṣads and on
the Sāṅkhya-kārikā.
—गौड-पुर, अम्, n., N. of
a town.
—गौड-भृत्य-पुर, अम्, n., N. of a
town.
—गौडाभिनन्द or गौडाभिनन्दन
(°ड-अभ्°), अस्, m., N. of a poet.
Macdonell
English
गौड gauḍa,
a.
 made of sugar
m.
n.
 (Sugarland), 🞄N. of a country (central Bengal)
m.
 🞄pl. its inhabitants
ī,
f.
 rum distilled from 🞄sugar
ī-ya,
a.
 relating to the Gauḍas.
Benfey
English
गौड गौड, i. e. गुड + अ,
I.
adj.
Distilled from molasses, MBh. 8, 2050.
II.
f.
 डी, Rum, or spirit distilled from
molasses, Man. 11, 94.
III.
n.
 pl.
Sweetmeats, Rām. 1, 53, 4.
IV.
m.
and
n.
 The name of a country, modern
Gaur
m.
 pl. Its inhabitants, Prab. 22,
13.
Apte Hindi
Hindi
गौडः
पुं*
 - -
एक देश का नाम
गौडः
पुं*
 - -
ब्राह्मणों का एक भेद
गौडः
पुं*
 - -
उतरी बंगाल।(पुंड्र मूलरुप से ‘पुरी’ के वेतस प्रदेश को कहतें है)
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गौड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೌಡದೇಶ
विस्तारः - > बहुवचनान्तं रूपम्
गौड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೌಡದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು
गौड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೌಡಬ್ರಾಹ್ಮಣರು
प्रयोगाः - > "सारस्वताः कान्यकुब्जाः गौडमैथिलकोद्भवाः । पञ्च गौडा इति ख्याता विन्ध्यस्योत्तरवासिनः ॥"
गौड
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬೆಲ್ಲದ ವಿಕಾರ /ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತು
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१३४)
व्युत्पत्तिः - > गुडस्य विकारः
प्रयोगाः - > "नानास्वादरसानां च खाण्डवानां तथैव च । भोजनानि सुपूर्वानि गौडानि च सहस्रशः ॥"
उल्लेखाः - > रामा०
L R Vaidya
English
gOqa {% (I) m. %} 1. Name of a country. (Its situation is thus described- वंगदेशं समारभ्य भुवनेशांतगः शिवो गौडदेशः समाख्यायः सर्वविद्याविशारदः)
2. a particular subdivision of Brāhmaṇas.
gOqa {% (II) m. pl. %} The inhabitants of Gauḍa.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
गौड a certain grammarian. Quoted by Hemacandra Oxf.
185^b, Gauḍa and Gauḍāḥ quoted by Kṣīrasvāmin
on Amarakośa.
गौड a poet. One verse in Pmt.
गौड, गौडग्रन्थ, गौडाः, गौडार्वाञ्चः, नव्यगौडाः on dh.
Quoted in Nirṇayasindhu.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गौडः,
पुं,
 स्वनामख्यातदेशः । (यथा, प्रबोध-चन्द्रोदये । २ । ७ ।“गौडं राष्ट्रमनुत्तमं निरुपमा तत्रापि राढापुरी ।भूरिश्रेष्ठिकनाम धाम परमं तत्रोत्तमो नःपिता ॥
”)तद्देशस्थे पुं भूम्नि । इति जटाधरः ॥
तद्देश-सीमा यथा, शक्तिसङ्गमतन्त्रे सप्तमपटले ।“वङ्गदेशं समारभ्य भुवनेशान्तगं शिवे ! ।गौडदेशः समाख्यातः सर्व्वविद्याविशारदः ॥
”(देशोऽयं बृहत्संहितायां कूर्म्मविभागे पूर्व्वस्या-मुक्तः । यथा, तत्रैव । १४ । ५, ७ ।“अथ पूर्व्वस्याम् ।” इत्युक्त्वा“उदयगिरि भद्रगौडक-पौण्ड्रोत्कलकाशिमेकलाम्बष्ठाः ॥
”इत्युक्तवान् ॥
)पञ्च गौडा यथा, स्कन्दपुराणे ।“सारस्वताः कान्यकुब्जा गौडमैथिलिकौत्कलाः ।पञ्च गौडा इति ख्याता विन्ध्यस्योत्तरवासिनः ॥
”(गुडस्य विकारः । गुड + अण् । गुडजातेआसवे क्ली च । अस्य गुणा यथा, --“सृष्टमूत्रशकृद्वातो गौडस्तर्पण-दीपनः ॥
”इति सूत्रस्थाने पञ्चमेऽध्याये वाभटेनोक्तम् ॥
“श्यामादन्तीरसे गौडः पिप्पलीफलचित्रकैः ।लिप्तेऽविष्टोऽनिल-कफ-प्लीहपाण्डूदरापहः ॥
”इति च चरके कल्पस्थाने द्वादशेऽध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गौड
पु०
 “वङ्गदेशं समारभ्य भुवनेशान्तगं शिवे! । गौड-देशः समाख्यातः सर्वविद्याविशारदः” स्कन्दपु० उक्ते१ देशे २ तद्देशस्थे जने ब० व० । “सारस्वताःकान्यकुब्जा गौडमैथिलकोत्कलाः । पञ्च गौडा इतिख्याताविन्ध्यस्वोत्तरवासिनः” स्कन्दपु० इत्युक्तेषु विन्ध्यप-र्व्वतोत्तरभागवासिषु ३ ब्राह्मणभेदेषु च । स्वार्थे कतत्रार्थे । “अथ पूर्व्वस्याम्” इत्युपक्रमे “उदयगिरिभद्रगौडकपौण्ड्रोत्कलकाशिमेकलाम्बष्ठाः” वृ० स० १४ अ०कूर्म्मविभागे पूर्व्वस्थदेशीक्तौ । “अस्ति गौडविषयेकौशाम्बी नाम नगरी” हितो० । “गौडोराष्ट्रमनु-त्तमं निरूपमा तत्रापि राढा पुरी” प्रबोधच० “सर्वसिंहगुंरुर्वर्ज्यः कलिङ्गे गोडगुर्जरे” मुहु० चि० ।गुडस्य विकारः अण् । ४ गुडविकारे खण्डासवादौ
त्रि०
 “गुडस्य तृप्तामद्यस्य पीत्वा गौडं सुरासवम्” भा०व० ४४ अ० । “नानास्वादरसानाञ्च खाण्डवानां तथैवच । भोजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः”रामा० बा० ५३ श्लो० । “गौडमम्लमनम्लं वा पानकंगुरु मूत्रलम्” सुश्रुतः । ५ मदिराभेदे स्त्री “गौडीपैष्टी तथा माध्वी विज्ञेया त्रिविधा सुरा । यथै-वैका तथा सर्व्वा न पातव्या द्विजोत्तमैः” मनुः ।“गौडीं माध्वीं सुरां पैष्टीं पीत्वा विप्रः समाचरेत् ।तप्तकृच्छ्रं पराकं च चान्द्रायणमनुक्रमात्” वृह-स्पतिः । ६ काव्यरीतिभेदे स्त्री “पदसंघटना रीतिरङ्गसंस्थाविशेषवत् । उपकर्त्त्री रसादीनां सा पुनःस्यात्चतुर्विधा । वैदर्मी चाथ गौडी च पाञ्चाली ला-टिका तथा” विभज्य “ओजःप्रकाशकैर्वर्णैर्बन्ध आडम्बरःपुनः । समासबहुला गौडी” सा० द० तल्लक्षणमुक्तंयथा “चञ्चद्भुजभ्रमितचण्डगदाभिघात--संचूर्णितोरु-युगलस्य सुयोधनस्य । स्त्यानावनद्धवनशोणितशोण-पाणिरुत्तंसयिष्यति कचांस्तव देवि! भीमः” वेणीसं० ।एषा च गौडजनप्रियत्रात् गौडैः प्रयुज्यमानत्वाच्चगौडीसंज्ञां लभते । गौड + छ । गौडीया अत्रार्थे । “बहु-तरसमासयुक्तामहाप्राणाक्षरा च गौडीया । रीति-रनुप्रासमहिमपरतन्त्राऽस्तोभवाक्या च” पुरुषोत्तमः ।७ रागिणीभेदे स्त्री संगीतदा० । पुरशब्देपरे समासेअस्य“अरिष्टगौडपूर्वम्” पा० अन्तोदात्तता । गौडपुरम् ।
Capeller
German
गौड
m.
 Pl. N. eines Volks. गौडीय von
den G. herstammend.
Burnouf
French
गौड गौड
m.
 le district de Gaur et son ancienne capitale,
dans le centre du Bengale.
Au pl. les habitants de Gaoda.
Stchoupak
French
गौड-
-ई- a. fait de sucre, de mélasse
m.
n.
 d'un pays (Bengale
central)
d'un prince
nt. friandises
f.
 liqueur enivrante tirée de la
mélasse
(rhét.)
n.
 d'un certain style poétique (ép. de रीति-).