| YouTube Channel

गोष्ठीपति (goSThIpati)

 
शब्दसागरः
English
गोष्ठीपति
m.
 (-तिः)
1. The chief person in an assembly, a president.
2.
The master of a family.
E.
 गोष्ठी, and पति master.
Yates
English
गोष्ठी-पति (तिः) 2.
m.
 Master of a
family
president.
Spoken Sanskrit
English
गोष्ठीपति - goSThIpati -
m.
 - chief person or president of an assembly
गोष्ठीपति goSThIpati
m.
 chief person or president of an assembly
Wilson
English
गोष्ठीपति
m.
 (-ति)
1 The chief person in assembly, a president.
2 The master of a family.
E.
 गोष्ठी, and पति master.
Monier Williams Cologne
English
गो—ष्ठी—पति
m.
 the chief person or president of an assembly,
W.
Apte Hindi
Hindi
गोष्ठीपतिः
पुं*
 - -
"सभा का प्रधान, , सभापति"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गोष्ठीपति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ
गोष्ठीपति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನ
व्युत्पत्तिः - > गोष्ठ्याः पतिः
L R Vaidya
English
go-zWI˚pati {% m. %} the chief of an assembly, a president.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गोष्ठीपतिः,
पुं,
 (पातीति पतिः । गोष्ठ्याः पोष्य-वर्गस्य सभाया वा पतिः ।) पोष्यवर्गपालकः ।सभापतिः ।अथ ब्राह्मणगोष्ठीपतिलक्षणं यथा--“नानाशास्त्रविशारदै रसिकता सत्काव्यसम्मोदितानिर्द्दोषैः कुलभूषणैः परिमिता पूर्णा कुलज्ञैरपि ।श्रीमद्भागवतादिकारणकथाशुश्रूषयानन्दितागत्वाभीष्टमुपैति यद्गुणिजनो गोष्ठी हि साचोच्यते ॥
”एवम्भूता गोष्ठी तस्याः पतिः । अपि च ।“कुलीनाः श्रोत्रियाः सर्व्वे यस्यान्नं भुञ्जते मुहुः ।कुलीनाय सुतां दत्त्वा स गोष्ठीपतिरुच्यते ॥
”तद्यथा । गाङ्गवंशे लक्ष्मीकान्तमजमुया-दारः १ मुखवंशे मदनभट्टाचार्य्यः २ तद्वंशेगन्धर्व्वरायः ३ बन्द्यवंशे शुभराजखानवंशः ४चट्टवंशे अनन्तभट्टाचार्य्यः ५ एते प्राचीनाःआधुनिका बहवः सन्ति ॥
* ॥
कायस्थगोष्ठीपतिलक्षणं यथा, --“नीतिज्ञः कुलकर्म्मठः स्थितिमतां मान्योऽपिधर्म्मान्वितःकार्य्याकार्य्यविलोकनैः कुलभृतां सम्मानदानो-द्यतः ।पोष्टा यः कुलसंविदां कुलसुधीः सन्मौलिकानांतथासद्वंशप्रभवः क्षितौ सुविदितो दाता स गोष्ठी-पतिः ॥
”अथ कायस्थगोष्ठीपतिगणना ।“आदौ द्वादशपर्य्यये समभवद्दानेन गोष्ठीपतिःसत्कीर्त्तिश्च सुबुद्धिखानतनयः श्रीमन्तरायःकृती । १ ।संजातस्तदनन्तरं गुणधरा गण्ये च पर्य्यायकेस्वेच्छातो हि पुरन्दरः कुलभवः खानः सदादानतः ॥
२ ॥
पर्य्याये च चतुर्द्दशे समभवत् पौरन्दरः केशवःस्वानः सन्ततदानतो हि विलसत्कीर्त्तिर्धरा-मण्डले ॥
३ ॥
नानावित्तविसर्जनेन जनितप्रोत्फुल्लकीर्त्तिः क्षिता-वासीत् पञ्चदशे तदात्मजकृती श्रीकृष्णविश्वास-खास् ॥
४ ॥
ततः षोडशे पर्य्यये दानजालःकुलीनालिमालो दयारामपालः ॥
५ ॥
ततस्तत्सुतः पर्य्यये सूर्य्यवाजि-क्षपानाथगण्येऽभवत् पुण्यराजिः ॥
६ ॥
ततः पर्य्ययेऽष्टादशे तत्तनूजःसमाहूय भूयोर्च्चितार्य्यव्रजो यः ।सदा सत्कथालापसंलापतोषःकुलीनौघपूजापरोऽयं सुभाषः ॥
७ ॥
आसीत् किङ्करसेननामसुकृती यो मौलिकैका-ग्रणीःपर्य्याये परिपूजितार्य्यनिचये चैकोनविंशे हि सः ।सद्गोष्ठीपतिपालवंशतनयापाणिग्रहेणात्मनोदानेनापि च मेलिकाटिरपरो गोष्ठीपतिःप्राथमः ॥
८ ॥
दानेनातिवदान्यतादिगुणतो निःसीमपुण्यैश्च योगोपीसिंहचतुर्धुरीणसुकृती विंशे हि पर्य्या-यके ।यत्नात् किङ्करसेनवंशतनयापाणिग्रहाद्रागतःसोऽप्यासीद् भुवि मेलिकाटिरपरो गोष्ठीपतिःसस्तुतिः ॥
९ ॥
पर्य्याये पुनरेकविंशक इह ख्यातः क्षमामण्डलेगोपीसिंहचतुर्धुरीणकुलजो यो रामकान्तःकृती ।धन्यो गण्यसुपुण्यजन्ययशसा गोष्ठीपतेरग्रणी-र्दानैः कर्ण इवातिधैर्य्यपयसां रत्नाकरश्चा-परः ॥
१० ॥
द्वाविंशे किल पर्य्ययेऽतिनियतेस्तस्यात्मजा-संग्रहात्स्वस्यैवास्यसुपुण्यदत्तकतनूद्भूतस्य च श्रीमतः ।गोपीमोहनसंज्ञकस्य तनयद्वारा च गोष्ठीपतिःसम्भूतो नवकृष्णभूपतिवरः सन्मेलिकाटिःक्षितौ ॥
११ ॥
तावन्मुख्यकनिष्ठमध्यमकुलोद्भूतां स्तृतीयोद्भवान्षड्भ्रातॄनपि तावतोऽत्र गणना बद्धक्रमाना-दरात् ।सद्गोष्ठीपतिकारकानतिनताधीनान् कुली-नान् समा-हूयात्र प्रकृतांस्तथात्र सहजान् पूज्यांस्तथाकोमलान् ॥
वित्तैर्वागमृतैर्नुतिप्रणतिभिश्चान्यैस्त्रयोविंशकेपर्य्यायेऽतितरां प्रपूज्य परमाह्लादान्वितः श्रीयुतः ।गोपीमोहनदेववंशतिलको गोष्ठीपतिः क्ष्मापति-र्जातः संप्रति भूमिदेवघटकानाञ्चाञ्चना-दच्युतिः ॥
” १२ ॥
इति दक्षिणराढीयकायस्थकुलाचार्य्यकारिका ॥
अथ वैद्यानां गोष्ठीपतिर्यथा, --“विप्रेभ्य प्रियभोज्यवस्तुवसनं छत्रासनं भूषणंग्रामा भूमितुरङ्गमा गजगणाः स्वर्णानि रत्नानिच ।गावो नाव उदारमन्दिररुचो वाट्यश्च दत्ताःसदासाधुज्ञातिकुटुम्बसद्गुणगणाः संप्रीणिता येन च ॥
गौडक्ष्मापतिना य एव भिषजां श्रेष्ठ्येऽभिषिक्तःकृतीनानाशास्त्रविशारदः शुभमतिर्वाग्मी चिकित्सापटुः ।तस्मात् प्राप गजं तुरङ्गकनकच्छत्रञ्च रत्नं धनंसोऽभूत् सेनविनायको वहुगुणैरम्बष्ठगोष्ठीपतिः ॥
वैनायकेषु सर्व्वेषु भास्करः श्रेष्ठ ईरितः ।गोष्ठीपतितया ख्यातः स वैद्यैः पूजितोऽग्रतः ॥
”इति भरतमल्लिककृतकुलपञ्जिका ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गोष्ठीपति
पु०
 ६ त० १ बहुपोष्यवर्गपालके २ सभापतौ च ।