| YouTube Channel

गोमूत्रिका (gomUtrikA)

 
शब्दसागरः
English
गोमूत्रिका
f.
 (-का)
1. A kind of grass, described as growing in corn
fields, of a reddish colour, and eaten by cattle, commonly Tam-
bada (ताम्बड)
2. A verse the second half of which repeats nearly
all the syllables of the first.
3. A form of calculation.
E.
 गो, मूत्र
urine, ठन् affix
operating on cows as a diuretic. गोर्मूत्रस्येव गतिरस्ति
अत्र ।
Yates
English
गो-मूत्रिका (का) 1.
f.
 A reddish grass.
Spoken Sanskrit
English
गोमूत्रिका gomUtrikA
f.
 form of calculation
गोमूत्रिका gomUtrikA
f.
 reddish grass Tambadu
गोमूत्रिका gomUtrikA
f.
 zigzag
गोमूत्रिका gomUtrikA
f.
 artificial verse to be read in zigzag
Wilson
English
गोमूत्रिका
f.
 (-का)
1 A kind of grass, described as growing in corn fields, of a reddish colour,
and eaten by cattle, commonly Tāmbāda (तांवड.)
2 A verse the second half of which repeats nearly all the syllables of the
first.
3 A form of calculation.
E.
 गो, मूत्र urine, कन् affix
operating on cows as a diuretic.
Monier Williams Cologne
English
गो—°मूत्रिका
f.
 zigzag,
Daś.
 xi, 51
an artificial verse to be read in zigzag, Kāvyād. iii, 78
f.
Sarasv.
Sāh.
 x, 13 a/b
a form of calculation,
W.
the reddish grass Tāmbaḍu,
L.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गोमूत्रिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೋಮೂತ್ರಿಕಾ ಬಂಧ /ಚಿತ್ರಾಲಂಕಾರದ ಒಂದು ಭೇದ
विस्तारः - > "वर्णानामेकरूपत्वं यद्येकान्तरमर्धयोः । गोमूत्रिकेति तत्प्राहुः दुष्करं तद्विदो विदुः ॥"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षेत्रजा, श्वेतकण्टकारी , शशाण्डुली , गो-मूत्रिका , शिल्पिका , चणिका
noun
नैके वृक्षकाः ।
"क्षेत्रजायाः वर्णनं कोशे समुपलभ्यते"
Synonyms:
 क्षेत्रजा, श्वेतकण्टकारी, शशाण्डुली, गो-मूत्रिका, शिल्पिका, चणिका
noun
नैके वृक्षकाः ।
"क्षेत्रजायाः वर्णनं कोशे समुपलभ्यते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गोमूत्रिका,
स्त्री,
 (गोमूत्रवत् वक्रसरलाकृतिरस्याअस्तीति । गोमूत्र + “अत इनिठनौ ।” ५ । २ ।११५ । इति ठन् टाप् च ।) तृणविशेषः । ताम्बुडुइति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । रक्ततृणा २ क्षेत्रजा ३कृष्णभूमिजा ४ । अस्या गुणाः । मधुरत्वम् । वृष्य-त्वम् । गोदुग्ध दायित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(गोमूत्रस्येव उच्चावचा गतिरस्या अस्तीतिठन् ।) चित्रकाव्यविशेषः । यथा, --“गतिरुच्चावचा यत्र मार्गे मूत्रस्य गोरिव ।गोमूत्रिकेति तत् प्राहुर्दुष्करञ्चित्रवेदिनः ॥
”तस्या भेदाः । पादगोमूत्रिका । अर्द्धगोमूत्रिका ।श्लोकगोमूत्रिका । विपरीतगोमूत्रिका । इतिसरस्वतीकण्ठाभरणम् ॥
(उदाहरणं यथा, किरातार्ज्जुनीये । १५ । १२ ।“नासुरोयं नवानागो धरसंस्थो हि राक्षसः ।नासुखोयं नवाभोगो धरणिस्थो हि राजसः ॥
”“वर्णानामेकरूपत्वं यद्येकान्तरमर्द्धयोः ।गोमूत्रिकेति तत् प्राहुर्द्ष्करं तद्विदो विदुः ॥
इति लक्षणात् ।पोडशकोष्ठद्वये अर्द्धद्वयं क्रमेण विलिख्यैकान्तर-विनियमेन वाचने श्लोकनिष्पत्तिरित्युद्धारः ॥
”इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गोमूत्रिका स्त्री गोर्मूत्रस्येव गतिरस्त्यत्र ठन् । चित्रालङ्कारभेदे तल्लक्षणमलङ्कारशब्दे ३९२ पृ० दृश्यम् ।सा च पादार्द्धश्लोकविपरीतभेदाच्चतुर्विधा । दिङ्-मात्रमुदाह्रियते”प्र । वृ । त्ते । वि । क । स । द्द्वा । नं । सा । ध । ने । प्य । वि । षा । दि । भिः ।व । वृ । षे । वि । क । स । द्दा । नं । यु । ध । मा । प्य । वि । षा । णि । भिः ।माघे १९ स० ४६ श्लोके तल्लक्षणान्तरं मल्लिनाथोक्तंयथा “वर्णानामेकरूपत्वं यद्येकान्तरमर्द्धयोः । गोमू-त्रिकेति तत् प्राहुर्दुर्ष्करं तद्विदो विदुः” ।षोडशकोष्ठद्वये पङ्क्तिद्वये द्वयं द्वयं क्रमेण बिलिख्यएकान्तरविनिमयेन वाचने श्लोकनिष्पत्तिरिति तदुद्धारः ।गोमूत्रप्रकारः प्रकारे स्थूला० कन् टापि अत इत्त्वम् ।गोमूत्रतुल्ये बक्रसरलप्राये ३ प्रचारादौ । “गोमूत्रिका-प्रचारेषु” दशकु० “गोमूत्रतुल्यवक्रसरलप्रचारेषु”(ताम्बुडु) ख्याते ४ तृणभेदे स्त्री राजनि० ।