| YouTube Channel

गोपी (gopI)

 
Spoken Sanskrit
English
गोपी - gopI -
f.
 - protectress
गोपी - gopI -
f.
 - cowherd's wife
गोपी - gopI -
f.
 - Rosary Pea [ Abrus precatorius - Bot. ]
गोपी - gopI -
f.
 - female guardian
गोपी - gopI -
f.
 - milkmaid
गोपी - gopI -
f.
 - nature
गोपी - gopI -
f.
 - cow-herdess
गोपी gopI
f.
 cow-herdess
गोपकन्यका gopakanyakA
f.
 cow-herdess
गोपी gopI
f.
 milkmaid
Monier Williams Cologne
English
गो-पी a (ई),
f.
 id.,
L.
(Vop. iv, 22
cf.
Pāṇ.
 iv, 1, 48) a cowherd's wife,
Hit.
 ii, 7, 0/1
a cow-herdess, milkmaid (esp. the cowherdesses of Vṛndāvana, companions of Kṛṣṇa's juvenile sports, considered sometimes as holy or celestial personages
cf.
RTL.
 pp. 113 and 136),
MBh.
 ii, 2291
Hariv.
 4098
BhP.
Gīt.
a protectress, female guardian,
Ragh.
 iv, 20 (ifc. )
=
 प्रकृति, nature,
Kramadīp.
Abrus precatorius,
L.
 (cf. अहि-, इन्द्र-, कुल-, त्रिदश-, वा॑त-, सुरेन्द्र-.)
गोपी b
f.
 of °प, q.v.
Monier Williams 1872
English
गोपी, f. a cowherd's wife (especially applied to
the cowherdesses of Vṛndā-vana, the companions of
Kṛṣṇa's juvenile sports, who are considered some-
times as holy or celestial personages)
a milkmaid
a protectress
nature, elementary nature
the plant
Ichnocarpus Frutescens.
—गोपी-चन्दन, अम्, n. a
species of white clay said to be brought from
Dvārakā and used by Viṣṇu's worshippers for
smearing their face.
—गोपी-चन्दनोपनिषद् (°न-
उप्°), त्, f. title of an Upaniṣad.
Apte Hindi
Hindi
गोपी
स्त्री*
 गो-पी -
ग्वाले की पत्नी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गोपी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೊಲ್ಲನ ಹೆಂಡತಿ
निष्पत्तिः - > स्त्रियां "ङीष्" (४-१-६३)
व्युत्पत्तिः - > गोपस्य स्त्री
गोपी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಪಾಡುವವಳು
निष्पत्तिः - > गुपू (रक्षणे)-"अच्" (३-१-१३४) ।गौरा० "ङीष्" (४-१-६३)
प्रयोगाः - > "इक्षुच्छायानिषादिन्यस्तस्य गोप्तुर्गुणोदयम् । आकुमारकथोद्घातं शालिगोप्यो गजुर्यशः ॥"
उल्लेखाः - > रघु० ४-२
गोपी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಪಾಡುವವಳು
निष्पत्तिः - > गोप - जाति "ङीष्" (४-१-६३)
गोपी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೊಲ್ಲ ಜಾತಿಯ ಹೆಂಗಸು
गोपी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೊಗದೆ ಗಿಡ
L R Vaidya
English
gopa {% a. (f. पी) %} 1. Guarding, protecting
2. hiding, concealment
3. reviling, abuse
4. flurry, agitation
5. light, lustre.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Gopī = Gopā, q.v.: Mvy 〔1071〕 v.l. for Gopā (but Mironov only Gopā, no v.l.)
as the Bodhisattvaʼs wife, Gopi (voc.) LV 〔235.22〕
〔237.11〕 (both vss).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गोपिका, गोपी
noun
पुराणेषु वर्णिता गोपस्त्री।
"गोपिकाः कृष्णे स्निह्यन्ति स्म।"
Synonyms:
 गोपी, गोपिका, गोपा
noun
गोपजातीया स्त्री।
"गोपी दधि विक्रीणाति।"
Synonyms:
 गोपी, गोपीका
noun
गोपपत्नी।
"गोपी गोपार्थे भोजनं पचति।"
Synonyms:
 अनन्तमूलः, गोपी, गोपवल्ली, अनन्ता, श्यामा, उत्पलशारिवा, शारिवा
noun
एका बहुवर्षीया औषधीया लता या पञ्चपादेभ्यः पञ्चदशपादं यावत् उन्नता एवं कर्पूरमिलितचन्दनगन्धिनी च।
"अनन्तमूलः भूम्यां प्रसरति अथवा कमपि वृक्षं संश्लिष्य आरोहति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
sa 'tsho ma
१) गोपा २) गोपी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गोपी,
स्त्री,
 (गोपस्य स्त्री । “पुंयोगादाख्या-याम् ।” ४ । १ । ४८ । इति ङीष्) गोपपत्नी ।वृन्दावनस्थगोपीनां स्वरूपं यथा, --“गोप्यस्तु श्रुतयो ज्ञेयाः स्वाधिजा गोपकन्यकाः ।देवकन्याश्च राजेन्द्र ! न मानुष्यः कथञ्चन ॥
” * ॥
तत्र व्रजबाला यथा, --पूर्णरसा रसमन्थरा रसालया रससुन्दरीरसपीयूषधामा रसतरङ्गिणी रसकल्लोलिनीरसवापिका अनङ्गमञ्जरी अनङ्गमानिनी मद-यन्ती रङ्गविह्वला ललिता ललितयौवना अनङ्ग-कुसुमा मदनमञ्जरी कलावती रतिकला कल-कण्ठी अब्जास्या रतोत्सुका रतिसर्व्वस्वा रति-चिन्तामणिः इत्याद्याः ॥
* ॥
शुतिगणा यथा, --उद्गीता रसगीता कलगीता कलस्वरा कल-कण्ठिता विपञ्ची कलपदा बहुमता बहुकर्म्म-सुनिष्ठा बहुहरिः बहुशाखा विशाखा सुप्र-योगतमा विप्रयोगा बहुप्रयोगा बहुकला कला-वती क्रियावती इत्याद्याः ॥
* ॥
मुनिगणा यथा, --उग्रतपाः सुतपाः प्रियव्रता सुरता सुरेखासुपर्व्वा बहुप्रदा रत्नरेखा मणिग्रीवा अपर्णासुपर्णा मत्ता सुलक्षणा सुदती गुणवती सौका-लिनी सुलोचना सुमनाः सुभद्रा सुशीलासुरभिः सुखदायिका इत्याद्याः ॥
* ॥
गोपबाला यथा--चन्द्रावली चन्द्रिका काञ्चनमाला रुक्ममाला-वती चन्द्रानना चन्द्ररेखा चान्द्रवापी चन्द्रमाला-चन्द्रप्रभा चन्द्रकला सौवर्णमाला मणिमालिकावर्णप्रभा शुद्धकाञ्चनसन्निभा मालती यूथीवासन्ती नवमल्लिका मल्ली नवमल्ली शेफालिकासौगन्धिका कस्तूरी पद्मिनी कुमुद्वती रसालासुरसा मधुमञ्जरी रम्भा उर्व्वशी सुरेखा स्वर्ण-रेखिका वसन्ततिलका इत्याद्याः । इति पाद्मेपातालखण्डम् ॥
अस्या विवरणं कृष्णशब्देद्रष्टव्यम् ॥
* ॥
(गोपायति रक्षतीति । गुप् +अच् + गौरादित्वात् ङीष् ।) शारिवा ।रक्षिका । इति विश्वः ॥
(रक्षित्री यथा, रघुः । ४ । २० ।“इक्षुच्छाया निषादिन्यस्तस्य गोप्तुर्गुणोदयम् ।आकुमारकथोद्घातं शालिगोप्यो जगुर्यशः ॥
”)प्रकृतिः । यथा, गोपायति सकलमिदं गोपायतिपरं पुमांसं गोपीप्रकृतिरिति क्रमदीपिका ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गोपी स्त्री गोपजातिः स्त्री जातौ ङीष् । १ गोपजातिस्त्रि-याम् । वृन्दावनस्थगोप्यश्च श्रुतिदेवमुनिकन्यारूपा यथापद्मपु० पाता० “गोप्यस्तु श्रुतयो ज्ञेयाः स्वधिका गोप-कन्यकाः । देवकन्याश्च राजेन्द्र! न मानुष्यः कथ-ञ्चन” । तत्र श्रेष्ठा राधाचन्द्रावलीविशाखाललितादयः ।मूलम् उज्ज्वलमणौ दृश्यम् । “इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चैवंगोप्योविचेतसः” भाग० १० । ३ । ३२ । स्क० प्रभा० ख० तुचन्द्ररूपक्रष्णस्य कलारूपता तासामुक्ता यथा । “ततो गोप्योमहादेवि! आद्यायाः षोडश स्मृताः । तासां नामानिते वक्ष्ये तानि ह्येकमनाः शृणु । लम्बिनी चन्द्रिकाकान्ता कूठा शान्ता महोदया । भीषणी नन्दनी शोकासुपुर्ण्णा विमलाऽक्षया । शुभदा शोभना पुण्या हंससुताः कलाः क्रमात् । हंसएव मनः कृष्णः परमात्मा-जनार्द्दनः । तस्यैताः शक्तयो देवि! षोडशैव प्रकीर्त्तिताःचन्द्र रूपी ततः कृष्णः कलारूपास्तु ताः स्मृताः संपूर्णमण्डला तासां मालिनी षोडशी कला । प्रतिपत्तिथिमारभ्य विहरत्याशु चन्द्रमाः । षौडशैव कला यास्तुगोपीरूपा वरानने! एकैकशस्ताः संभिन्नाः सहस्रेणपृथक् पृथक्” । गोपायति गुप--अच् गोस्त्र० ङीष् ।२ रक्षिकायां स्त्रियाम् “गीतानि गोप्याः कलमं मृग-व्रजः” माघः । स्वार्थे क । गोपिका तत्रार्थे “सहा-समालोकयति ख गोपिका” माघः ।