| YouTube Channel

गोपः (gopaH)

 
Apte
English
गोपः [gōpḥ], (-पी
f.
 ) [गुप्-अच्]
One who guards or protects
शालिगोप्यो जगुर्यशः
R.*
 4.2.
Hiding. concealment.
Reviling, abuse.
Flurry, agitation.
Light, lustre, splendour.
गोपः [gōpḥ] गोपनम् [gōpanam], गोपनम् See under गुप्.
Apte 1890
English
गोपः (पी f.) [गुप्-अच्] 1 One who guards or protects
शालिगोप्यो जगुर्यशः R. 4. 20.
2 Hiding, concealment.
3 Reviling, abuse.
4 Flurry, agitation.
5 Light, lustre, splendour.
गोपः,
गोपनं See under गुप्.
Apte Hindi
Hindi
गोपः
पुं*
 गो-पः -
ग्वाला
गोपः
पुं*
 गो-पः -
गौशाला का प्रधान
गोपः
पुं*
 गो-पः -
गाँव का अधीक्षक
गोपः
पुं*
 गो-पः -
राजा
गोपः
पुं*
 गो-पः -
"प्ररक्षक, अभिभावक"
गोपः
पुं*
 - गुप् - अच्
घञ् वा
"रक्षक, रक्षा करने वाला"
गोपः
पुं*
 - -
"छिपाना, गुप्त रखना"
गोपः
पुं*
 - -
"दुर्वचन, गाली"
गोपः
पुं*
 - -
"हड़बड़ी, क्षोभ"
गोपः
पुं*
 - -
"प्रकाश, प्रभा, दीप्ति"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गोपालकः, गोपः, यादवः
noun
गोपालकजातीयो पुरुषः।
"गोपालकः गां दोग्धि।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गोपः,
पुं,
 (गोर्जलात् कफपित्तादिदूषितरसातपाति रक्षतीति । गो + पा + “आतोऽनुपसर्गेकः ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।) बोलः । (गांगोजातिं पाति रक्षतीति । गो + पा + कः ।)जातिविशेषः । गोयाला इति भाषा ॥
तत्-पर्य्यायः । गोसंख्यः २ गोधुक् ३ आभीरः ४वल्लवः ५ गोपालः ६ । इत्यमरः । २ । ९ । ५७ ॥
तस्योत्पत्तिर्यथा, --“मणिबन्ध्यां तन्त्रवायात् गोपजातेश्च सम्भवः ।”इति पराशरपद्धतिः ॥
(यथा, मनुः । ८ । २६० ।“व्याधाञ्छाकुनिकान् गोपान् कैवर्त्तान् मूल-खानकान् ।व्यालग्राहानुञ्छवृत्तीनन्यांश्च वनचारिणः ॥
”)गोष्ठाध्यक्षः । (गां पृथिवीं पाति रक्षतीति ।पा + कः ।) पृथ्वीपतिः । बहुग्रामस्याधिकृतः ।इति मेदिनी । पे । ५ ॥
(गाः पाति रक्षतीति ।पा + कः । गोरक्षकः । यथा, मनुः । ८ । २३१ ।“गोपः क्षीरभृतो यस्तु स दुह्याद्दशतो वराम् ।गोस्वाम्यनुमते भृत्यः सा स्यात् पाले भृते भृतिः ॥
”गन्धर्व्वविशेषः । यथा, रामायणे । ६ । ९१ । ४६ ।“नारदस्तुम्बुरुर्गोपः प्रभया सूर्य्यवर्च्चसः ।एते गन्धर्व्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥
”)
गोपः, त्रि, (गोपायति रक्षतीति । गुपू ञ् रक्षणेगुप + आय + “आयादय आर्द्धधातुके वा ।”३ । १ । ३१ । इति अच् ।) रक्षकः । उप-कारकः । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, ऋग्-वेदे । १० । ६१ । १० । “द्विबर्हसो य उप गोप-मागुरदक्षिणासो अच्युता दुदुक्षन् ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गुप व्याकुलत्वे”@} 2 “णौ गोपयति भाषार्थे, निन्दायां से जुगुप्सते।
गोपायेद् रक्षणे त्वाये, व्याकुलत्वे तु गुप्यति।।” 3 इति देवः।
गोपकः-पिका, गोपकः-पिका, 4 जुगोपिषकः-जुगुपिषकः, 5 जोगुपकः-पिका
गोपिता-त्री, गोपयिता-त्री, जुगोपिषिता-जुगुपिषिता-त्री, जोगुपिता-त्री
6 गुप्यन्-न्ती, गोपयन्-न्ती, जुगोपिषन्-जुगुपिषन्-न्ती
-- गोपिष्यन्-न्ती-ती, गोपयिष्यन्-न्ती-ती, जुगोपिषिष्यन्-जुगुपिषिष्यन्-न्ती-ती
-- गोपयमानः, गोपयिष्यमाणः, जोगुप्यमानः, जोगुपिष्यमाणः
गुब्-गुप्-गुपौ-गुपः
-- -- -- गुपितम्-तः-तवान्, गोपितः, जुगोपिषितः-जुगुपिषितः, जोगुपितः-तवान्
7 गुपः, 8 प्रगोपी, गोपः जुगोपिषुः-जुगुपिषुः, जोगुपः
गोपितव्यम्, गोपयितव्यम्, जुगोपिषितव्यम्-जुगुपिषितव्यम्, जोगुपितव्यम्
गोपनीयम्, गोपनीयम्, जुगोपिषणीयम्-जुगुपिषणीयम्, जोगुपनीयम्
गोप्यम्, गोप्यम्, जुगोपिष्यम्-जुगुपिष्यम्, जोगुप्यम्
ईषद्गोपः-दुर्गोपः-सुगोपः
-- -- गुप्यमानः, गोप्यमानः, जुगोपिष्यमाणः-जुगुपिष्यमाणः, जोगुप्यमानः
गोपः, गोपः, जुगोपिषः-जुगुपिषः, जोगुपः
गोपितुम्, गोपयितुम्, जुगोपिषितुम्-जुगुपिषितुम्, जोगुपितुम्
गुप्तिः, गोपना, जुगोपिषा-जुगुपिषा, जोगुपा
9 गोपनम्, गोपनम्, जुगोपिषणम्-जुगुपिषणम्, जोगुपनम्, 10 गोपित्वा-गुपित्वा, गोपयित्वा, जुगोपिषित्वा-जुगुपिषित्वा, जोगुपित्वा
सङ्गुप्य, सङ्गोप्य, सञ्जुगोपिष्य-सञ्जुगुपिष्य, सञ्जोगुप्य
गोपम् २, गोपित्वा २, गुपित्वा २, गोपम् २, गोपयित्वा २, जुगोपिषम् २ -जुगुपिषम् २, जुगोपिषित्वा २ -जुगुपिषित्वा २, जोगुपम् २
जोगुपित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४०९)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२३४। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १२९)
04
=>
 [[१। ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इत्यनेन सेटः सनः कित्त्वविकल्पः। तेन गुणतदभावयोः रूपद्वयम्। एवं सर्वत्र सन्नन्ते बोद्ध्यम्।]]
05
=>
 [[२। यङन्ते, ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति यकारलोपे, ‘अतो लोपः’ (६-४-४८) इत्यलोपे, अल्लोपस्य स्थानिवद्भावात् लघूपधगुणो न। एवं सर्वत्र यङन्ते बोध्यम्।]]
06
=>
 [[३। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन्। श्यनो ङिद्वद्भावान्नाङ्गस्य गुणः। ‘शप्- श्यनोर्नित्यम्’ (७-१-८१) इति नित्यं नुम्।]]
07
=>
 [[४। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
08
=>
 [[५। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०३९८+ २२]
10
=>
 [[१। ‘रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च’ (१-२-२६) इति क्त्वायाः वैकल्पिकं कित्त्वम्। तेन रूपद्वयम्।]]