गै (gai)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishगै [gai], 1 (गायति, जगौ, अगासीत्, गास्यति, गातुम्, गीत)
To sing, sing a song
अहो साधु रेभिलेन गीतम् 3
ग्रीष्मसमय- मधिकृत्य गीयताम् Ś1
4.64
9.42.
To speak or recite in a singing tone.
To relate, declare, tell (especially in metrical language)
गीतश्चायमर्थोङ्गिरसा 2.
To describe, relate or celebrate in song
चारण- द्वन्द्वगीतः 2.15
प्रभवस्तस्य गीयते 2.5. (गाप- यति-ते) To cause to sing or praise in song
जयोदाहरणं बाह्वोर्गापयामास किन्नरान् 4.78, 15.33.
Apte 1890
Englishगै {c1c} P. (गायति, जगौ, अगासीत्, गास्यति, गातुं, गीत) 1 To sing, sing a song
अहो साधु रेभिलेन गीतं Mk. 3
ग्रीष्मसमयमधिकृत्य गीयतां Ś. 1
Ms. 4. 64
9. 42.
2 To speak or recite in a singing tone.
3 To relate, declare, tell (especially in metrical language)
गीतश्चायमर्थोंगिरसा Māl. 2.
4 To describe, relate or celebrate in song
चारणद्वंद्वगीतः Ś. 2. 14, प्रभवस्तस्य गीयते Ku. 2. 5.
Caus. (गापयति-ते) To cause to sing or praise in song
जयोदाहरणं बाह्वोर्गापयामास किन्नरान् R. 4. 78, 15. 33.
Monier Williams Cologne
Englishगै 1. गा॑यति, rarely Ā. °ते (1. sg. गा॑ये [RV. viii, 46, 17] & गायिषे [RV. vii, 96, 1]
), exceptionally 2. गाति (MBh. iii, 15850
xii, 10299 : 3. जिगाति, xxv, 25
perf. जगौ,
अगासीत्
Prec. गेयात्, vi, 4, 67
गा॑यत्,
गीत्वा [with prep. -गाय (Pāṇ. vi, 4, 69), , or -गी॑य, ]
गातुम्),
to sing, speak or recite in a singing manner, sing to (dat. ), praise in song (with ), relate in metrical language,
to sing before (acc. ), i, 53 :
गीय॑ते (p. °य॑मान), to be sung or praised in song,
to be called, i, 4329
ii, 5
xci (perf. जगे), :
गापयति (Pot. 3. गाययेयुर्, ), to cause to sing or praise in song,
:
जेगीयते (Pāṇ. vi, 4, 66), to sing, xii, 12200
to be sung or praised in song, xix, 18
i, 6
to be asserted obstinately, iii, 224
xii, 1
Monier Williams 1872
Englishगै गै, cl. 1. P. (rarely A.) गायति, जगौ,
गास्यति, अगासीत्, गातुम्, to sing, to speak or
recite in a singing manner, (applied figuratively to
the utterance of beings not endowed with human
language, e. g. to gods, the earth, &c.)
to relate in
metrical language, to praise in song
to sing before
(with acc.): Pass. गीयते: Caus. P. गापयति, -यितुम्,
to cause to sing or praise in song: Desid. जिगासति:
Intens. जेगीयते, जागेति, जागाति
[cf. Lith. zaidziu.]
Macdonell
Englishगै GAI, Ⅰ. P. (Ā.) gā́ya, Ⅱ. P. gā, sing, 🞄chant, celebrate in song (ac.)
proclaim in 🞄verse (ac.)
sing to (d.)
sing before (ac.)
ps. also 🞄be called: pp. gītá, sung, chanted
cs. gāpaya, cause to sing or praise
intv. jegīyate, sing 🞄aloud
be sung. anu, sing in harmony with 🞄(ac.): pp. see s. v. abhi, sing to, invoke (ac.)
🞄enchant with song (ac.). ava, pp. oft repeated, 🞄trite
detested, loathsome. ā, sing to (ac.)
🞄obtain by singing. ud, strike up, chant (esp. in 🞄liturgy)
celebrate in song (ac.)
sing to (ac.). 🞄pra‿ud, begin to sing. upa, sing to (ac., d., 🞄lc.)
sing before (ac.)
celebrate in song: pp. 🞄also with act. meaning: having begun to sing. 🞄ni, accompany with song
sing, chant, proclaim. 🞄pra, begin to sing
celebrate in song: 🞄pp. chanted
singing. vi, pp. inconsistent, 🞄contradictory. sam, sing together: pp. s. v..
Benfey
Englishगै गै, i. 1, गाय (in epic poetry
गान्ति, instead of गायन्ति, from the
original form of the vb. गा), Par. (in
epic poetry also Ātm. , Rām. 1, 62, 20).
1. To sing, Man. 4, 64.
2. To teach,
Bhāg. P. 4, 21, 40 (3 pl. Aor. अगुस्). --
Ptcple. of the pf. pass. गीत, Sung, Śāk.
4, 11. A song, Arj. 4, 10.
--
उपाङ्ग-गीत, a kind of song (per-
haps of lascivious purport), Rājat. 5,
381. भगवद्गीता, i. e.
भगवन्त्-,
the name of an episode of the
Mahābhārata. -- Ptcple. of the fut. pass. गेय,
A song, Indr. 5, 27. -- Caus. गापय,
1. To cause to sing, Kathās. 12, 31.
2. To cause to praise, Bhāg. P. 6, 17, 3.
Frequent. जेगीय, To sing aloud, MBh.
12, 12200. -- With the prep. अनु अनु,
1.
To sing in harmony with (with acc.),
Gīt. 1, 39.
2. To accompany with
singing, MBh. 1, 7913.
3. To sing,
Bhāg. P. 6, 1, 60. Pass. अनु-गीय, To
be spoken of in songs, MBh. 12, 4211.
-- With अभि अभि, To sing, Rām. 1,
4, 24. अभिगीत, Filled with song, Rām.
6, 15, 11. -- With अव अव, in अवगीत,
Detested, Kir. 2, 7. -- With उद् उद्,
1.
To sing, Bhāg. P. 7, 4, 39.
2. To cele-
brate by song, Ragh. 2, 12. उद्गीत,
Filled with song, MBh. 3, 1533.
song, MBh. 1, 6569. -- With प्रोद् प्र
-उद्, To begin to sing, Prab. 80, 3. --
With उप उप,
1. To sing before
somebody (with the acc. of the peon. ),
MBh. 1, 4809
उपगीयन्त्, anomalous
ptcple. of the pres. pass. MBh. 15, 883.
2. To fill with song, MBh. 3, 11606.
3. To celebrate by song, Rām. 4, 44, 57.
4. To sing, Bhāg. P. 5, 14, 41. उपगीत
Singing in the vicinity, Śiś. 4, 57. --
With नि नि, निगीत, Canted, Man. 9,
19. -- With परि परि, To sing round a
person, MBh. 6, 75.
2. To celebrate
by song, MBh. 13, 4095. -- With प्र प्र,
To sing, Rām. 1, 4, 31. प्रगीत,
1.
Filled with song, Rām. 1, 9, 17.
2.
Singing, Kathās. 16, 85. -- With संप्र
सम्-प्र, To sing, MBh. 8, 1836. -- With
वि वि, विगीत,
1. Inconsistent, contra-
dictory, Man. 8, 53.
2. Abused.
3.
Ill sung (i. e. गीत, with वि). -- With सम्
सम्, To celebrate by song, Bhāg. P. 3,
22, 23. संगीत,
1. A concert,
Megh. 57.
2. Science of music and
dancing, Lass. 67, 5.
Apte Hindi
Hindiगै
"भ्वा* पर* , " - -
"गाना, गीत गाना"
गै
"भ्वा* पर* , " - -
गाने के स्वर में बोलना या पाठ करना
गै
"भ्वा* पर* , " - -
" वर्णन करना या घोषणा करना, कहना"
गै
"भ्वा* पर* , " - -
"गाने के स्वर में वर्णन करना, बयान करना, या प्रख्य़ात करना"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaगै - शब्दे (भ्वा० पर- सक० अनि०) गायति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ ಮಾಡು /ಗಾನ ಹಾಡು
प्रयोगाः - > "आअकुमारकथोद्घातं शालिगोप्यो जगुर्यशः"
उल्लेखाः - > रघु० ४-२०
L R Vaidya
EnglishgE {% vt. 1P (pp. गीत
pres. गायति) %} 1. To sing, to sing a song, न नृत्येदथवा गायेत् M.iv.64, or ग्रीष्मसमयमधिकृत्य गीयताम् Sak.i.
2. to speak in a singing manner
3. to relate in metrical language, e.g. गीतस्छायमर्थोऽंगिरसा Ve.ii.
4. to relate, to call, to describe, प्रभवस्यस्य गीयसे K.S.ii.5.With अनु-, to follow in singing, अनुगायति काचिदुदंचितपंचमरागम्म् Git.G.i.With अव-, to censure, to blame.With उद्-, to sing aloud, to sing in a high tone, गेयमुद्गातुकामा Megh.ii.23, उद्गीयमानं वनदेवताभिः R.ii.12.With उप-, to sing, to sing near, e.g. शिष्यप्रशिष्यैरुपगीयमानमवेहि तन्मंडलमिश्रधाम.With परि-, to sing, to relate, to describe.With वि-, to censure, to blame, to reproach, विगीयसे मन्मथदेहदाहिना Na.i.79.
Bopp
Latinगै 1. P.A. canere. IN. 2. 28.: गाथा गायन्ति
N. 15. 15.
SU.
1. 32.: पीयताङ् गीयताञ्च, v. gr. 501.
गीत n. cantus.
IN. 3. 6. (Cf. कै
fortasse lith. źáidziu «ich spiele
scherzend oder auf Saitenspielen», praet. źaidau, ad-
jecto d, v. gr. comp. 109^b).
1)
de ź pro g v. s. v. गण्ड
de giedmi cano v. गद्.)
c. अधि decantare, recitare. MAN. 1. 59.: एतद् धि मत्तो
ऽधिजगे.
c. अनु cantum alicujus sequi. GITA GOV. 1. 8.
c. अभि i. q. simpl. RAM. I. 4. 77.: रामायणम् अभ्यगाय-
ताम्.
c. उत् id. RAGH. 2. 12.: शुश्राव कुञ्जेषु यशः स्वम्
उच्चैर् उद्गीयमानम्.
c. उप id. RAGH. 10. 22.: सप्तसामोपगीतन् त्वाम्…
आचाख्युः.
Kridanta Forms
Sanskritगै (गै॒ शब्दे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = गानम्
अनीयर् = गानीयः - गानीया
ण्वुल् = गायकः - गायिका
तुमुँन् = गातुम्
तव्य = गातव्यः - गातव्या
तृच् = गाता - गात्री
क्त्वा = गीत्वा
ल्यप् = प्रगाय
क्तवतुँ = गीतवान् - गीतवती
क्त = गीतः - गीता
शतृँ = गायन् - गायन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit गै
गाय्
शब्दे
भ्वादिः
अकर्मकः
अनिट्
परस्मैपदी
गायति
ऐकारान्तः
Wordnet
Sanskrit गै
गानक्रिया
"ग्रीष्मसमयमधिकृत्य गीयताम्"[श 1]"
गै
स्वरविस्तारानुकूलः व्यापारः।
"सः प्रतिदिनं प्रातःकाले अर्धहोरां यावत् गायति।"
गै, अनुगै, भिगै, प्रगै, निगै, परिगै, उद्गै, गायनं कृ, गानं कृ
आलापेन सह ध्वनीनाम् उच्चारण-व्यापारः यः स्वरतालबद्धः अस्ति।
"सा मधुरेण स्वरेण गायति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritगै गाने अनिट् । गायति । अगासीत् । जगौजगतुः । गीयते गेयं गानं गीता गीतः गीतिः । गा-यकः गायनः गाथा गातुम् । गापयति जिगीषति ।“यशोऽपि तावत् प्रभवामि गातुम्” नैष० “गेये केन वि-नीतं वाम्”? रघुः । “तत्र स्म गाथा गायन्ति साम्नापरमवल्गुना” भा० व० १७८३ “गीतज्ञो यदि गीतेननाप्नोति परमं पदम्” याज्ञ० “जयोदारणं बाह्वोर्गाप-यामास किन्निरान्” रघुः ।अनु + पश्चाद्गाने । अनुगायति “काचिदञ्चितपञ्चमरागम्”अभि + आभिमुख्येन समन्ताच्च गाने “राजधानीषु राज्ञां चसमाजेष्वभ्यगायताम्” रामा० आ०अव + निन्दने अवगीतम् ।उत् + उच्चैर्गाने । “उद्गास्यतामिच्छति किन्नराणाम्” कुमा० ।“उद्गीयमानं वनदेवताभिः” रघुः ।उप + समीपगाने । “शिष्यप्रशिष्यैरुपगीयमानमवेहि तन्म-ण्डनमिश्रधाम” शङ्करदिग्विजयः । आधिक्येन गानेच “निवृत्ततर्षैरुपगीयमानात्” भाग०नि + निश्चयेन गाने । “तथा च श्रुतयो बह्व्योनिगीताश्चा गमेष्वपि” मनुः ।परि + समन्ततो गाने । “तस्य कर्माण्युदाराणि परिगी-तानि सूरिभिः” भाग० १ । १ । १७ “ऋषिभिः परिगीतानिछन्दीभिश्च पृथक् पृथक्” गीताप्र + प्रकर्षेण । “यावत् कीर्त्तिर्मनुष्यस्य पृथक् लोकेप्रगीयते” न उद्यो० ११८४वि + निन्दने । नृगया न विगीयते नृपैः” विगीयसे (केतक!)मन्मथदेहद हना” नैष० विविधगाने च ।सम् + सम्यगगाये “सङ्गीयमानसत्कीर्त्तिः सस्त्रीभिः सुरगायकैः ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“गै शब्दे”@} 2 ‘शब्दविशेषे’ इति क्षीरस्वामी।
“गाते गाङो गतावर्थे, कै गै शब्देऽस्य गायति।” 3 इति देवः।
4 गायकः-यिका, 5 गापकः-पिका, 6 जिगासकः-सिका, 7 जेगीयकः-यिका
गाता-त्री, गापयिता-त्री, जिगासिता-त्री, जेगीयिता-त्री
8 गायन्-न्ती, गापयन्-न्ती, जिगासन्-न्ती
-- गास्यन्-न्ती-ती, गापयिष्यन्-न्ती-ती, जिगासिष्यन्-न्ती-ती
-- गापयमानः, गापयिष्यमाणः, जेगीयमानः, जेगीयिष्यमाणः
सुगाः-सुगौ-सुगाः
-- -- -- 9 गीतम्-तः, उपगीतम्, गापितः, जिगासितः, जेगीयितः-तवान्
10 गायः, 11 गाथकः 12 -गाथिका, 13 गायनः 14 -गायनी, 15 गेयः, 16 सामसङ्गायः, 17 18 सामगः-सामगी, 19 सामगायी, 20 देवगायी, 21 छन्दोगः, 22 सुगः, गापः, जिगासुः, 23 जेग्यः
गातव्यम्, गापयितव्यम्, जिगासितव्यम्, जेगीयितव्यम्
24 प्रगानीयम्-प्रगाणीयम्, गापनीयम्, जिगासनीयम्, जेगीयनीयम्
गेयम्, गाप्यम्, जिगास्यम्, जेगीय्यम्
25 ईषद्गानः-दुर्गानः-सुगानः
-- -- -- गीयमानः, गाप्यमानः, जिगास्यमानः, जेगीय्यमानः
गायः, गापः, जिगासः, जेगीयः
गातुम्, गापयितुम्, जिगासितुम्, जेगीयितुम्
गीतिः, 26 प्रगीतिः, गापना, जिगासा, जेगीया
गानम्, गापनम्, जिगासनम्, जेगीयनम्
गीत्वा, गापयित्वा, जिगासित्वा, जेगीयित्वा
27 विगाय, विगाप्य, सञ्जिगास्य, सञ्जेगीय्य
गायम् २, गीत्वा २, गापम् २, गापयित्वा २, जिगासम् २, जिगासित्वा २, जेगीयम् २
जेगीयित्वा २
28 गातुः, 29 गाथा, 30 उद्गीथः।
31
01 (४३२)
02 (१-भ्वादिः-९१७। अक। अनि। पर।)
03 (श्लो। ५)
04 [[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यात्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञि णमुलि च ज्ञेयम्।]]
05 [[२। आत्वे, ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इत्यादन्तलक्षणः पुगागमः। एवं सर्वत्र ण्यन्ते बोध्यम्।]]
06 [[३। अनैमित्तिके आत्वे, द्वित्वे, अभ्यासस्य, ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्वम्। एवं सर्वत्र सन्नन्ते बोध्यम्।]]
07 [[४। ‘घुमास्थागापाजहातिसां हलि’ (६-४-६६) इतीत्वे, अभ्यासस्य ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इति गुणः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08 [[५। शतरि शित्परकत्वात् आत्वाभावे, आयादेशः।]]
09 [[६। ‘घुमास्थागापा--’ (६-४-६६) इतीत्वम्। एवं क्त्वायां, क्तिनि, यकि च ज्ञेयम्।]]
10 [[७। ‘श्याद्व्यथाश्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि णप्रत्ययः। वाऽसरूपन्यायेन णप्रत्ययोऽपि भवत्येव।]]
11 [[८। ‘गस्थकन्’ (३-१-१४६) इति थकन्प्रत्ययः। स्त्रियां टापि, ‘प्रत्ययस्थात्--’ (७-३-४४) इतीत्वम्।]]
12 [[आ। ‘वाताहतिचलच्छाखा नर्तका इव शाखिनः। दुःसहा ही परिक्षिप्ताः क्वणद्भिरलिगाथकैः।।’ भ। का। ६-८४।]]
13 [[९। ‘ण्युट् च’ (३-१-१४७) इति ण्युट्। णित्त्वात् युगागमः। स्त्रियां टित्त्वात् ङीप्।]]
14 [[B। ‘प्रादिदृक्षत नो नृत्यं नाशुश्रूषत गायनान्। रामं सुस्मूर्षमाणोऽसौ कपिर्विरहदुःखितम्।।’ भ। का। ८-३४।]]
15 [[१०। ‘भव्यगेय--’ (३-४-६८) इत्यादिना कर्तरि यत्प्रत्ययः। ‘ईद्यति’ (६-४-६५) इतीत्वे गुणः। गेयो माणवकः साम्नाम्।]]
16 [[११। ‘गापोष्टक्’ (३-२-८) इत्यत्र ‘अनुपसर्गे’ इत्युक्त्या, उपसर्गसमभिव्याहारे ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यणेव भवति।]]
17 [पृष्ठम्०४२५+ २५]
18 [[१। ‘गापोष्टक्’ (३-२-८) इति कर्मण्युपपदे टकूप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः। स्त्रियाम्, ‘टिड्ढाणञ्--’ (४-१-१५) इति ङीप्।]]
19 [[२। ‘बहुलमाभीक्ष्ण्ये’ (३-२-८१) इति णिनिः। असकृत् साम गायन् एवमुच्यते।]]
20 [[३। ‘साधुकारिण्युपसङ्ख्यानम्’ (वा। ३-२-७८) इति णिनिः।]]
21 [[आ। ‘स्नसमाननाम्न्यवयवे नटद्गुणात् धनुषश्च्युतैः स युधि देवगायिनाम्।’ चम्पूभारते ५-५२।]]
22 [[४। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
23 [[५। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति लुकि ‘एरनेकाचः--’ (६-४-८२) इति यण्।]]
24 [[६। ‘शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति णत्वविकल्पः।]]
25 [[७। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच्।]]
26 [[८। सोपसर्गेऽपि ‘स्थागापापचो भावे’ (३-३-९५) इति अङपवादः क्तिन् प्रत्ययः।]]
27 [[९। ‘न ल्यपि’ (६-४-६९) इतीत्वनिषेधः।]]
28 [[१०। ‘कमिमनिजनिगा--’ (द। उ। १-१२५) इति तुप्रत्यय। गातुः = गायकः।]]
29 [[११। ‘उषिकुषिगर्त्तिभ्यः--’ (द। उ। ६-२९।) इति कर्मणि थन्प्रत्ययः। गाथा = वृत्तविशेषः।]]
30 [[१२। ‘गश्चोदि’ (द। उ। ६-३५।) इति थक्प्रत्ययः। उद्गीयते इति उद्गीथः = साम।]]
31 [पृष्ठम्०४२६+ २५]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
