गृह्य (gRhya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 गृह्य mfn.
   (-ह्यः-ह्या-ह्यं)
	 1. Dependent,  subservient.
	 2. A partisan of or
belonging to a side or party.
	 3. To be taken or seized.
	 4. To be
trusted to,  to be relied on. 
	 5. To be acknowledged or admitted,  to
be adopted as faith or belief. 
	 5. Domestic,  of or belonging to a
house.
	 m.
  (-ह्यः) A tame or domesticated animal.
	 n.
  (-ह्यं)
	 1. The
name of a book,  containing directions for religious rites,  a section
or component treatise of the Sama Veda,  by GOBHILA and others
which contains rules for the performance of domestic and other
ceremonies: the ritual of the Vedas.
	 f.
  (-ह्या) A suburb,  a village ad-
joining to a city,  or a small village attached to a larger.
 E.
  ग्रह or
गृह to take,  affix क्यप्
 or गृह a house,  यत् affix
 also with कन् add-
ed गृह्यक.

Capeller Eng

English

 1 गृ॑ह्य a.
  to be seized or taken,  perceptible.

 2 गृह्य = गृहीत्वा (v. ग्रभ्).

 3 गृ॑ह्य a.
  belonging to a house,  domestic. m.
  the
house-fire,  pl.
  the inmates of a house,  the family or servants
 f.
  आ &
n.
  domestic rite or rule.

Yates

English

 गृह्य (ह्यः-ह्या-ह्यं)
a. Dependent
 a
partisan
 that may be taken. 
m.
  A tame animal.
f.
  A suburb.
n.
  A religious ritual.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  to be grasped or taken
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  belonging to a house
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  not free
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  to be taken together with
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  dependent
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  perceptible
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  domestic
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  to be acknowledged or admitted
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  adhering to the party of
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  domesticated
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  to be adopted or trusted or relied on
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  being in close relation to
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 adj.
  	-	  living in houses
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 m.
  	-	  domesticated animal
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 m.
  	-	  domestics
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 m.
  	-	  domestic fire
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 m.
  	-	  the inmates of a house  [ pl. ]
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 n.
  	-	  domestic rite
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 n.
  	-	  domestic rule or affair
गृह्य 	-	 gRhya 	-	 n.
  	-	  suburb

 
   गृह्य  gRhya m.
   the inmates of a house  [ pl. ]  
   सामात्य  sAmAtya adj.
   together with the inmates of the same house     
            

Wilson

English

 गृह्य
mfn.
   (-ह्यः-ह्या-ह्यं)
1 Dependant,  subservient.
2 A partisan of or belonging to a side or party.
3 To be taken or seized.
4 To be trusted to,  to be relied on. 
5 To be acknowledged or admitted,  to be adopted as faith or belief. 
6 Domestic,  of or belonging to a house.
m.
  (-ह्यः) A tame or domesticated
animal.
n.
  (-ह्यं)
1 The name of a book,  containing directions for religious rites,  a section or
component treatise of the Sāma Veda,  by GOBHILA and others
 which contains
rules for the performance of domestic and other ceremonies: the ritual of the
Vedas.
f.
  (-ह्या) A suburb,  a village adjoining to a city,  or a small
village attached to a larger.
E.
  ग्रह or गृह to take,  affix क्यप्
 or गृह a house,  यत्
affix
 also with कन् added गृह्यक.

Apte

English

गृह्य [gṛhya],  a.
  [गृह् क्यप्]

To be attracted or pleased,  as in गुणगृह्य q. v. 

Domestic
 गृह्याणां चैव देवानां नित्यपुष्पबलि- क्रिया Mb.
 *  13.141.43.

Not master of oneself,  dependent.

Tame,  domesticated.

Situated out-side of
 ग्रामगृह्या सेना 'an army out-side a village.'

Adhering to the party of,  being in close relation to
 तमार्यगृह्यम् R.*
  2.33.

Perceptible
 Śvet. Up.*
  1.13.

ह्यः The inmate of a house.

A tame animal or bird.

The domestic fire.

ह्यम् The anus.

A suburb
 L.
  D. B.

A domestic affair
 गृह्याणि कर्तुमपि Bhāg.*
  1.8.25.Comp.   -अग्निः a sacred fire which every Brāhmaṇa is enjoined to maintain. 

गृह्य [gṛhya],  a.
 

To be taken or received.

To be sized.

To be observed,  perceptible,  perceivable.

To be acknowledged or admitted.

To be trusted or relied on
 to be honored.

Taking the side of,  adopting or choosing as best.

Dependent,  subservient. -ह्यः The anus.

Apte 1890

English

 गृह्य a. [गृह क्यप्] 1 To be attracted or pleased,  as in गुणगृह्य q. v. 
2 Domestic. 
3 Not master of oneself,  dependent. 
4 Tame,  domesticated 
5 Situated out-side of
 ग्रामगृह्या सेना ‘an army out-side a village’. 
ह्यः 1 The inmate of a house. 
2 A tame animal or bird. 
3 The domestic fire. 
ह्यं The anus. 
Comp. 
अग्निः a sacred fire which every Brāhmaṇa is enjoined to maintain. 

 गृह्य a. 1 To be taken or received. 
2 To be sized. 
3 To be observed,  perceptible,  perceivable. 
4 To be acknowledged or admitted. 
5 To be trusted or relied on
 to be honored. 
6 Taking the side of,  adopting or choosing as best. 
7 Dependent,  subservient. 
ह्यः The anus. 

Monier Williams Cologne

English

 1. गृह्य ind.
 p.
  Ved.
   ifc. ,  ‘seizing by’,  see कर्ण-,  पाद-,  and हस्त-गृ॑ह्य

 हस्ते-.

 2. गृ॑ह्य mfn.
   (fr.  √ ग्रह्) to be grasped or taken,  AV.
   v,  20,  4
 ŚāṅkhGṛ.
  v,  2,  5

 perceptible,  ŚvetUp.
    i,  13

 (अ॑- neg.
 ),  ŚBr.
   xiv

 (Pāṇ.  iii,  1,  119) ‘to be taken together with’ (in comp. ),  adhering to the party of (Kāś. ),  being in close relation to (as the lotus to the moon),  Kāvyād. ii,  179
 Daś.
  vi
 vii,  254
 Kir.
  ii,  5
 Bhaṭṭ.
  vi,  61

 to be acknowledged or admitted,  W.
 

 to be adopted or trusted or relied on W.
 

 =
  अव-,  Vop.
   xxvi,  20

 गृ॑ह्य n.
  for गुह्य (anus),  L.
 

 3. गृ॑ह्य mfn.
   (fr.  गृह॑) belonging to a house,  domestic (said of an Agni),  TS.
  v
 MaitrS.
 
 AitBr.
   viii,  10,  9
 Gobh.
  &c.
   (said of a series of ceremonies relating to family or domestic affairs,  such as marriages,  births &c.
  ,  and treated of in the Gṛhya-sūtras,  q.v.)

 living in houses,  domesticated (as animals),  L.
 

 not free,  dependent,  (अ- neg.
 ),  Bhaṭṭ.
  vi,  61

 गृ॑ह्य m.
  the domestic Agni,  ŚāṅkhGṛ.
  v,  2,  5

 a domesticated animal,  L.
 

 गृ॑ह्य m.
  pl.
  the inmates of a house,  domestics,  ŚBr.
   ii f.
 ,  xii
 KātyŚr.
  
 PārGṛ.
  ii

 गृ॑ह्य n.
  a domestic rite,  Gaut.
 

 a domestic rule or affair,  BhP.
   x,  8,  25
 Hcat.
 

 =
  -सूत्र

Monier Williams 1872

English

 1. गृह्य,  अस्,  आ,  अम्,  belonging to a house, 
domestic
 N. of a series of ceremonies relating to
family or domestic affairs (such as marriages,  births, 
&c.) and treated of in a peculiar class of ritual works, 
called Gṛhya-sūtras (see below)
 domesticated,  tame, 
living in houses (as animals)
 situated outside of, 
(originally ‘adjoining the houses of a town
’ e. g.
ग्राम-गृह्या सेना,  an army outside a village)
(अस्),  m. the inmate of a house,  a domestic
 a tame
or domesticated animal
 (आ),  f. a suburb,  a village
adjoining to a city,  or a small village attached to a
larger.
—गृह्य-कारिका,  f. the Sūtras of Āśvalāyana
in metrical form.
—गृह्य-गुरु,  उस्,  m. an epithet
of Śiva
 (a wrong reading for गुह्य-गुरु?).
—गृह्य-ग्रन्थ,  अस्,  m. a treatise on domestic
ceremonies.
—गृह्य-परिशिष्ट,  अम्,  n.,  N. of a
Pariśiṣṭa.
—गृह्य-सङ्ग्रह,  अस्,  m. title of a
work on ritual ascribed to the son of Gobhila.
—गृह्य-सूत्र,  अम्,  n. a class of ritual works
containing directions for domestic rites and cere-
monies,  composed by Āśvalāyana,  Gobhila,  &c.
—गृह्याग्नि (°य-अग्°),  इस्,  m. a sacred fire which
it is incumbent on every Brāhman to keep up.

 गृह्य 1. 2. 3. गृह्य। See last col. and under
rt. ग्रह्।

 2. गृह्य,  अस्,  आ,  अम् (for 1. गृह्य see s. v. at
p. 296),  to be taken or received
 to be seized,  to
be observed,  perceptible,  perceivable
 to be ac-
knowledged or admitted
 to be adopted as faith or
belief,  to be trusted,  to be relied on,  to be honoured
taking the side of,  adopting or choosing as best (e. g.
अर्जुन-गृह्य,  taking the side or adhering to the
party of Arjuna)
 dependant,  subservient
 (अस्),  m.
the anus.

 3. गृह्य,  irreg. ind. part. having taken,  carrying
along,  together with,  with.

Macdonell

English

 गृह्य 1. gṛ́h-ya,  fp. to be seized
 perceptible
 🞄siding with,  closely connected with (—°).

 गृह्य 2. gṛ́h-ya,  a.
  domestic
 m.
  domestic 🞄fire: pl.
  domestics,  household
 n.
  domestic 🞄ceremony
 domestic rule
 -karman,  n.
  domestic 🞄rite
 -sūtra,  n.
  sūtra on domestic rites.

Benfey

English

 गृह्य गृह्य,  i. e. गृह + य, 
 I. adj.
 ,  f.
 
या,  Domestic,  Man.  3,  84.
 II. m.
  A
dependent,  a servant,  Daśak. in Chr.
191,  20.

Apte Hindi

Hindi

गृह्य
वि* - ग्रह् - क्यप्
आकृष्ट या प्रसन्न होने के योग्य

गृह्य
वि* - -
घरेलू

गृह्य
वि* - -
"जो अपना स्वामी न हो,  परतन्त्र"

गृह्य
वि* - -
" पालतू,  घर में सधाया हुआ"

गृह्य
वि* - -
"बाहर,  स्थित"

गृह्यः
पुं*
  - -
घर में रहने वाला

गृह्यः
पुं*
  - -
पालतू जानवर

गृह्यम्
नपुं*
   - -
गुदा

गृह्य
वि* -  गृह्+क्यप्
घरेलू

गृह्य
वि* -  गृह्+क्यप्
पालतू

गृह्य
वि* -  गृह्+क्यप्
"प्रसंलक्ष्य,  प्रत्यक्षज्ञेय"

गृह्यम्
नपुं*
   - -
"घरेलू काम,  गृहस्थ का यज्ञीय अनुष्ठान"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

गृह्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಿದ ಮೃಗ ಪಕ್ಷಿಗಳು
निष्पत्तिः - > ग्रह (उपादाने) - "क्यप्"(३-१-११९)
गृह्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿ /ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿ ಇಡುವ ಅಗ್ನಿ
गृह्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ
गृह्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುದಸ್ಥಾನ /ಮಲಸ್ಥಾನ
गृह्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ಜಾತಕರ್ಮ ನಾಮಕರಣ ಉಪನಯನ ವಿವಾಹ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯ
गृह्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ವೇದವಿಹಿತಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಸೂತ್ರ /ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ
गृह्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಕ್ಷಪಾತಿಯಾದ /ತನ್ನ ಕಡೆಯಿರುವ
प्रयोगाः - > "ननु वक्तृविशेषनिस्पृहा गुणगृह्या वचने विपश्चितः"
उल्लेखाः - > किरा० २-५
गृह्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ /ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ
गृह्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪರಾಧೀನನಾದ
विस्तारः - > "गृह्यं तु मलवर्त्मनि । गृह्योऽस्वैरिणि पक्ष्ये च गृहासक्तमृगाण्डजे" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 gfhya {% (I) a. (f. ह्या) %} 1. To be attracted or pleased,  गुणगृह्या वचने विपश्चिनः Kir.ii.5
belonging to a house
dependent
domesticated
situated outside of,  e.g. ग्रामगृह्या सेना ‘an army outside a village.’

 gfhya {% (II) m. %} 1. The inmate of a house
 2. a tame animal.

 gfhya {% (III) n. %} The anus.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 2. गृ꣡ह्य 1. Maitr. S. 2,  9,  8 (126,  8).

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  गृह्य,  आवासीय
adjective
 
गृहसम्बन्धी।
 "गृह्यानां समस्यानां समाधानार्थे एकः परिसंवादः आयोजितः।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
छेका गृह्याश्च ते गेहासक्ता ये मृगपक्षिणः ।
-wordlist-
 
छेक (पुं),  गृह्य (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

गृह्य
गृह्य,  पक्ष
परीक्षकः कारणिको गृह्यः पक्ष उदाहृतः ।
verse 2.1.1.389
page 0045

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: गृह्यः
Root: गृह्य
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ गेहेषु संसक्ताः मृगपक्षिणः
Meaning(s):
⇒ Domestic animal
Shloka(s):
2|3|5|1 ► गृह्याश्छेकाश्च गेहेषु संसक्ता मृगपक्षिणः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|5|1 ⇢ गृह्यः (गृह्य) (पुं) ⇒ Domestic animal ⇒ गेहेषु संसक्ताः मृगपक्षिणः
➠ 2|3|5|1 ⇢ छेकः (छेक) (पुं) ⇒ Domestic animal ⇒ गेहेषु संसक्ताः मृगपक्षिणः
Related word(s):
जातिः ➡ जन्तुः
    

Vedic Reference

English

 Gṛhya denotes the members of the house or family in the
Śatapatha Brāhmaṇa.
1) ii. 5,  2,  14
 3,  16
 6,  2,  4
 iii. 4,  1,  6
 xii. 4,  1,  4. Cf. gṛhāḥ,  i. 7,  4
 12.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 गृह्यं,  क्ली,
   (गृह्यते आक्रम्यते अर्श-आदिभी रोगै-रिति । ग्रह + “पदास्वैरिवाह्यापक्षेषु च ।”३ । १ । ११९ । इति क्यप् ।) गुदम् । (गृह्यन्तेसंगृह्यन्ते सामवेदाद्युक्तानि कर्म्मविधानान्यत्रइति । ग्रह + क्यप् ।) कात्यायनग भिलादिकृत-सूत्रग्रन्थभेदः । इति मेदिनी । रे । १९ ॥
 तत्र तुगोभिलादिकृतसामवेदाद्यक्तकर्म्मकाण्डनिर्णयः ॥

 गृह्यः,  पुं,
   (गृह्यते मानवेनेति । ग्रह + “पदास्वैरि-वाह्यापक्ष्येषु च” । ३ । १ । ११९ । इति क्यप् ।पञ्जरादिबन्धनेन परस्वीकृतत्वादस्य तथात्वम् ।)गृहासक्तमृगादिः । इति मेदिनी । वे । १८ ॥
(अग्निः । यथा,  मनौ । ३ । ८४ ।“वैश्वदेवस्य सिद्धस्य गृह्येऽग्नौ विधिपूर्व्वकम् ।आभ्यः कुर्य्याद्देवताभ्यो ब्राह्मणो होममन्व-हम् ॥
”)

 गृह्यः,  त्रि,  (गृह्यते स्वाम्यादिभिरिति । ग्रह + क्यप् ।)अस्वैरी । अस्वतन्त्रः । पक्षः । इति विश्व-मेदिन्यौ ॥
 (यथा,  भारविः । २ । ५ ।“ननु वक्तृविशेषनिस्पृहागुणगृह्या वचने विपश्चितः ॥
”गृहे भव इति यत् । गृहोत्पन्नवस्तु ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 गृह्य पु०
  ग्रह--पदास्वैरीत्यादिना क्यप् । गृहासक्ते १ खगे२ मृगे च पञ्जरादिबन्धनेन परतन्त्रीकृतत्वात् तेषांतथात्वम् । ३ गुह्ये मलद्वारे,  न०
  ४ अस्वैरिणि ५ आयत्ते, ६ स्वपक्षीये पक्ष्ये च त्रि०
  मेदि० । “गृणगृह्यावचने विप-श्चितः” किरा० “अगृह्यां वीतकामत्वाद्देवगृह्यामनि-न्दिताम्” भट्टिः । गृहे भवः यत् ७ गृहभवे,  वस्तुनित्रि०  । ८ गृहनिमित्तेऽग्नौ ९ तत्रत्यकर्मणि च “उक्तानिवैतानिकानि गृह्याणि वक्ष्यामः” आश्व० गृ० १ । १२१ गृ-हनिमित्तोऽग्निः गृह्यः । तत्र भवानि कर्माण्यपि लक्ष-णया गृह्याणीत्युच्यन्ते । गृहशब्दो भार्यायां शालायाञ्चवर्त्तते । यथा “सगृहो गृहमागतः” इत्यत्र हि पूर्वोगृहशब्दो भार्यावचनः उत्तरस्तु शालावचनः येषाञ्च भा-र्यासंयोगादुत्पन्नाग्नौ इमानि कर्माणि प्रवर्त्तन्ते तेषामयंगृह्यशब्दो भार्यावचनः । येषान्तु दायविभागकालेऽग्निरुत्पद्यते तेषां शालावचनः । “भार्यादिरग्निर्दायादिर्वातस्मिन् गृह्याणि” इति गौतमस्मृतेः” नारा० “तेऽस्यगृह्याणि कर्माणि कुर्युवैतानिकानि च ।” वैश्वदेवस्यसिद्धस्य गृह्येऽग्नौ विधिपूर्वकम् । अग्निहोत्रं समादायगृह्यञ्चाग्निपरिच्छदम्” इति च मनुः । तदस्त्यस्य साध्यतयाअच् । १० वेदोदितकर्मप्रयोगज्ञापके गोभिलसूत्रादौग्रन्थभेदे च । गृह्यमग्निमधिकृत्य च शाखिभेदेन गृह्य-काराश्च गोभिलाश्वलायनकात्यायनादयोऽतिविख्याताः ।११ नगरवाह्यस्थे ग्रामे स्त्री टाप् मेदिनिः स्वार्थे क ।गृह्यक तत्रैवार्थे । संज्ञायां कन् । गृहासक्ते पक्षि-मृगादौ अमरः ।

Capeller

German

 1. गृह्य zu ergreifen,  zu fassen,  aufzufassen, 
wahrzunehmen. 

 2. गृह्य = गृहीत्वा,  s. ग्रभ्

 3. गृ॑ह्य häuslich
 m.
  das Hausfeuer,  Pl.
die Hausgenossen
 f.
  आ Hauscultus
n.
  Hausregel.

Burnouf

French

 गृह्य गृह्य pf.  ps. de ग्रह्।

 गृह्य गृह्य gér. de ग्रह्।

 गृह्य गृह्य a. (गृह
 sfx. य) de la maison, 
domestique
		 subordonné,  dépendant
		 partisan.  -- S. m.
  animal
domestique. -- S. f.
  गृह्या faubourg,  dépendances d'une ville
ou d'un village. -- S. n.
  anus.
गृह्यक a. domestique
 subordonné
 soumis,  apprivoisé. -- S.
m.
  animal domestique ou apprivoisé.
गृह्यसूत्र n.
  sūtra védique traitant des cérémonies
domestiques
 cf.  स्मार्तसूत्र।

Stchoupak

French

 १ गृह्य-
 a. v. = {%gṛhītavya- 
 %} perceptible 
 ifc. dont on prend le
parti,  à quoi on est étroitement lié.

 २ गृह्य-
 a. domestique.
°सूत्र- nt. recueil de règles relatives aux rites et cérémonies de
la vie quotidienne.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.