| YouTube Channel

गृहम् (gRham)

 
Apte
English
गृहम् [gṛham], [गृह्यते धर्माचरणाय, ग्रह् गेहार्थे क Tv.]
A house, dwelling, habitation, mansion
न गृहं गृहमित्याहुर्गृहिणी गृह- मुच्यते
Pt.*
 4.81, 5.15
पश्य वानरमूर्खेण सुगृही निर्गृहीकृतः
Pt.*
 1.39.
A wife
(the first quotation in
is sometimes erroneously cited as an illustration).
The life of a householder
न हि सति कुलधुर्ये सूर्यवंश्या गृहाय
R.*
 7. 71, 5.1
Mv.*
 4.28.
A sign of the zodiac.
A name or appellation.
A square (in chess or any other game). -हाः (m.
pl.
 )
A house, dwelling
इमे नो गृहाः
Mu.*
 1
स्फटिकोपलविग्रहा गृहाः शशभृद्भित्तनिरङ्कभित्तयः
N.*
 2.74
तत्रागारं धनपतिगृहानुत्तरेणास्मदीयम्
Me.*
 77.
A wife
अथावलोकको$गच्छद्गृहानेकः परावसुः
Mb.
 * 3.138.4.
The inhabitants of a house, family
the life of a householder
गृहानुत्सृज्य यो राजन् मोक्षमेवाभिपद्यते
Mb.
 * 12.16.29.-हः
Ved.
 An assistant, or servant
गृहो याम्यरंकृतो देवेभ्यो हव्यवाहनः
Rv.*
 1.119.13. In
comp.
oft
 . rendered by 'domestic', 'household' or 'tame'
e. g. ˚कपोतः 'a tame pigeon'
˚कार्याणि-कर्माणि 'household duties'
˚ शकु- न्तिका 'tame bird'
छद्मना परिददामि मृत्यवे सौनिको गृहशकुन्तिका- मिव
U.*
 1.45
&c.
Comp.
 -अक्षः a loophole, eyelet-hole, a round or ablong window.
अधिपः, ईशः, ईश्वरः a house-holder.
a regent of a sign of the zodiac. संशयस्थः see अनुपात. -अयनिकः a house-holder. -अर्थः domestic affairs, any household matter
गृहार्थो$ग्निपरि- ष्क्रिया
Ms.*
 2.67. -अभिपालिन्
m.
 a watchman. -अम्लम् a kind of sour-gruel. -अवग्रहणी the threshold. -अश्मन्
m.
 a flat ablong stone upon which condiments are ground (Mar. पाटा). -आगत
a.
 one who has come to a house. (-तः) a guest. -आचारः household or domestic business
U.*
 2. -आरम्भः building a house
गृहारम्भातिदुःखाय
Bhāg.*
 11.9.15. -आरामः, -वाटी, -वाटिका a garden attached to a house. -आशया, -आश्रया the betel-tree. -आश्रमः the order of a householder, the second stage in the religious life of a Bāhmaṇa
see आश्रम
Ms.*
 6.1. -आश्रमिन्
m.
 a householder
Bhāg.*
 1.8.7. -ईश्वरी a housewife
दिष्ट्या गृहेश्वर्यसकृन्मयि त्वया कृतानुवृत्तिर्भवमोचनी खलैः
Bhāg.*
 1.6.54.-उत्पातः any domestic nuisance. -उपकरणम् a domestic utensil, anything required for household use
एकदा निर्गता क्रेतुं गृहोपकरणानि सा
Ks.*
 2.15. -कच्छपः
=
 गृहाश्मन् q. v. -कन्या, -कुमारी the plant Aloe Perfoliata (Mar. कोरफड).-कपोतः, -तकः a tame or domestic pigeon
Śi.*
 4.52.
करणम् household affairs.
house-building. -कर्तृm.
'a house-builder, ' a kind of sparrow.
a carpenter
गृहकर्ता भवानेव देवानां हृदयेप्सितम्
Rām.*
 7.5.19.-कर्मन्
n.
household affairs.
a domestic rite. ˚करः, ˚कारः, ˚दासः a menial, domestic servant
शंभुस्वयंभुहरयो हरिणेक्षणानां येनाक्रियन्त सततं गृहकर्मदासाः
Bh.*
 1.1. -कलहः domestic feuds, intestine broils. -कारकः a housebuilder, mason
करोति तृणमृत्काष्ठैर्गृहं वा गृहकारकः
Y.*
 3.146.-कारिन्
m.
a housebuilder.
a kind of wasp.-कुक्कुटः a domestic cock. -कार्यम्, -कृत्यम् household affairs
सदा प्रहृष्टया भाव्यं गृहकार्येषु दक्षया
Ms.*
 5.15.-गोधा, -गोधिका the small house-lizard. -चुल्ली a house with two rooms contiguous to each other, but one facing west, the other east
Bṛi.
S.*
 53.4. -चेतस्
a.
 thinking only of one's house
Bhāg.*
 9.11.17.
छिद्रम् a family-secret or scandal.
family dissensions
आयुर्वित्तं गृहच्छिद्रं मन्त्रमैथुनभेषजम्
H.*
 1.123. -ज, -जात
a.
 born in the house (a slave
&c.
 )
Bṛi.5.61.7
Ms.*
 8.415. -जनः family, members of a family, especially the wife
Mu.*
 1. -जालिका deceit, disguise. -ज्ञानिन् (also गृहेज्ञानिन्) 'wise only in the inside of the house', inexperienced, stupid, foolish. -तटी a terrace in front of the house. -दारु
n.
 a house-post
नरपतिबले पार्श्वायाते स्थितं गृहदारुवत्
Mk.*
 4.3. -दाहः setting a house on fire, incendiarism. -दासः a domestic slave. -दासी a female domestic slave
एकदा गृहदासीषु यशोदा नन्दगेहिनी । कर्मान्तर- नियुक्तासु निर्ममन्थ स्वयं दधि ॥
Bhāg.*
 1.9.1. -दीप्तिः
f.
 the splendour or ornament of a house, a virtuous woman
प्रजनार्थं महाभागाः पूजार्हा गृहदीप्तयः
Ms.*
 9.26. -देवता the goddess of a house
(pl. ) a class of household deities
Ks.*
 4.74. -देहली the threshold of a house
यासां बलिः सपदि मद्गृहदेहलीनाम्
Mk.*
 1.9. -नमनम् wind. -नाशनः a wild pigeon. -नीडः a sparrow,
पतिः a householder
बामं गृहपतिं नय
Rv.*
 6.53.2
a man who has entered on the second stage of life, one who, after having completed his studies, is married and settled.
a sacrificer.
the virtue of a householder
i. e. hospitality.
Ved.
 an epithet of Agni.
the maintenance of the sacred and perpetual fire.
the head or judge of a village
Mk.*
 2
Dk.*
 8. -पत्नी
Ved.
 'the mistress of a house', the wife of the householder
गृहान् गच्छ गृहपत्नी यथासः
Rv.*
 1.85.26.
पालः the guardian of a house.
a housedog
आस्ते$वमत्योपन्यस्तं गृहपाल इवाहरन्
Bhāg.*
 3.3.15. -पिण्डी
f.
 the basement of a building
Kāmikāgama 55.2-21. -पोतकः the site of a house, the ground on which it stands and which surrounds it. -पोषणम् maintenance of a household
तेन चास्य नियुक्ताभूत्स्वभार्या गृहपोषणे
Ks.*
 2.55. -प्रवेशः a solemn entrance into a house according to prescribed rites. -बभ्रुः a domestic ichneumon. -बलिः a domestic oblation, offering of the remnants of a meal to all creatures, such as animals, supernatural beings, and particularly household deities
Ms.*
 3.265. ˚प्रियः a crane. ˚भुज्
m.
a crow.
a sparrow
नीडारम्भैर्गृहबलि- भुजामाकुलग्रामचैत्याः
Me.*
 23. ˚देवता a deity to whom a domestic oblation is offered.
भङ्गः one who is driven from his house, an exile.
destroying a house.
breaking into a house.
failure, ruin or destruction of a house, firm
&c.
भञ्जनम् breaking down or destroying a house.
causing the decay or ruin of a family. -भद्रकम् an audience-hall. -भर्तृ
m.
 the master of a house
Bṛi.
S.*
 53.58. -भूमिः
f.
 the site of a house. -भेदिन्
a.
prying into domestic affairs.
causing domestic quarrels.-भोजिन्
m.
 an inmate of the same house, tenant
तस्मा- दप्यग्रहारान्ये जगृहुर्गृहभोजिनः Rāj. T.5.43. -मणिः a lamp.-माचिका a bat. -मार्जनी a female servant of the house
सख्योपेत्याग्रहीत्पाणिं यो$हं तद्गृहमार्जनी
Bhāg.*
 1.83.11. -मृगः a dog. -मेघः a multitude of houses
Rām.*
 5. -मेध
a.
one who performs the domestic rites or sacrifices
गृह- मेधास आ गत मरुतो माप भूतन
Rv.*
 7.59.1.
connected with the duties of a householder.
(धः) a householder.
a domestic sacrifice
Bhāg.*
 2.6.19. -मेधिन्
m.
 a householder, a married Brāhmaṇa who has a household
(गृहैर्दारैर्मेधन्ते संगच्छन्ते Malli.)
प्रजायै गृहमेधिनाम्
R.*
 1. 7
see गृहपति above.
(नी) the wife of a householder, a house-wife
न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम्
Bhāg.*
 4. 26.13.
the intellect based on the Sattva quality.-यज्ञः see गृहमेधः
Mb.
 * 1.18.5. -यन्त्रम् a stick or other instrument to which, on solemn occasions, flags are fastened
गृहयन्त्रपताकाश्रीरपौरादरनिर्मिता
Ku.*
 6.41.-रन्ध्रम् family-dissensions. -वाटिका, -वाटी a garden attached to a house. -वित्तः the owner of a house. -व्रतa. devoted to home. मतिर्न कृष्णे परतः स्वतो वा मिथो$भिपद्येत गृहव्रतानाम्
Bhāg.*
 7.5.3. -शायिन्
m.
 a pigeon.
शुकः a domestic parrot, one kept for pleasure
Amaru.*
 16.
a domestic poet
आयातेन शुकैः सार्धं दत्ता गृहशुकेन यः । मुक्ताः प्राप्य प्रतिष्ठायां चक्रे ख्यातां शुकावलीम् ॥ Rāj. T.5.31.-संवेशकः a house-builder by profession
Ms.*
 3.163.-सार property
गृहीतसारमेनं सपुत्रकलत्रं संयम्य
Mu.*
 1. -स्थः a householder, one who has entered on the stage of a house-holder
संकटा ह्याहिताग्नीनां प्रत्यवायैर्गृहस्थता
U.*
 1.9
see गृहपति above and
Ms.*
 3.68
6.9. ˚आश्रमः the life of a householder
see गृहाश्रम. ˚धर्मः the duty of a householder. -स्थूणा the pillar of a house.
Apte Hindi
Hindi
गृहम्
नपुं*
 - गृह् - क
"घर, निवास, आवास, भवन"
गृहम्
नपुं*
 - -
पत्नी
गृहम्
नपुं*
 - -
गृहस्थ-जीवन
गृहम्
नपुं*
 - -
मेषादि राशि
गृहम्
नपुं*
 - -
नाम या अभिधान
गृहम्
नपुं*
 - ग्रह्+क
"घर, आवास, भवन"
गृहम्
नपुं*
 - ग्रह्+क
पत्नी
गृहम्
नपुं*
 - ग्रह्+क
गृहस्थ जीवन
गृहम्
नपुं*
 - ग्रह्+क
जन्मकुण्डली का घर
गृहम्
नपुं*
 - ग्रह्+क
घर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गृहम्, गृहवद्
noun
तद् स्थानं यद् अतिपरिचितम् अस्ति।
"प्रयागः मत्कृते गृहम् एव अस्ति। "
Synonyms:
 गृहम्
noun
रोगादीनां मूलम्।
"अस्वच्छता रोगाणां गृहम् अस्ति।"
Synonyms:
 कोष्ठम्, गृहम्
noun
पुत्तलिकागुल्लिकादीनां क्रीडायां गुल्लिकायाः पुत्तलिकायाः वा स्थापनार्थे काष्ठकर्गजादिषु कृतः विभागः।
"तेन शारीक्रीडायां पुत्तलिका अग्रिमे कोष्ठके स्थापिता।"
Synonyms:
 शाला, शालिका, आगारः, आगारम्, कोष्ठः, कोष्ठकम्, गृहम्, कक्षः, कुटी, आवासः, प्रकोष्ठः, स्थली, स्थलम्
noun
गेहप्रकोष्ठकः।
"मम प्रकोष्ठः द्वितीये अट्टे अस्ति।"
Synonyms:
 गृहम्, स्थानम्
noun
जन्मकुण्डल्यां जन्मकाले वर्तमानानां ग्रहाणां स्थितिसूचकः प्रत्येकः भागः।
"भवतः कुण्डल्यां सूर्यः नवमे गृहे अस्ति।"
Synonyms:
 गृहम्, गेहम्, उद्वसितम्, वेश्म, सद्म, निकेतनम्, निशान्तम्, नत्स्यम्, सदनम्, भवनम्, अगारम्, सन्दिरम्, गृहः, निकायः, निलयः, आलयः, वासः, कुटः, शाला, सभा, पस्त्यम्, सादनम्, आगारम्, कुटिः, कुटी, गेबः, निकेतः, साला, मन्दिरा, ओकः, निवासः, संवासः, आवासः, अधिवासः, निवसति, वसति, केतनम्, गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, दुरोणे, नीलम्, दुर्याः, स्वसराणि, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, शरणम्, वरूथम्, छर्दिछदि, छाया, शर्म, अजम्
noun
मनुष्यैः इष्टिकादिभिः विनिर्मितं वासस्थानम्।
"गृहिण्या एव गृहं शोभते।"
Synonyms:
 निवासः, वसतिः, वासः, वासस्थानम्, निवसतिः, निवासस्थानम्, निवासभूयम्, गृहम्, आवासः, अधिवासः, समावासः, आवसथः, वास्तुः, वास्तु, स्थानम्, अवस्थानम्, प्रतिष्ठा, आयतनम्, निकेतनम्, आलयः, निलयः, निलयिता, क्षिः
noun
तत् स्थानं यत्र पशवः जनाः वा वसन्ति।
"व्याघ्रस्य निवासः वने अस्ति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: गृहम्
Root: गृह
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ home
⇒ name
⇒ house
⇒ square
⇒ appellation
⇒ sign of the zodiac
⇒ astrological mansion
⇒ domestic or family life
Shloka(s):
2|2|4|2 ► गृहं गेहोदवसितं वेश्म सद्म निकेतनम्॥ (पुरवर्गः)
2|2|5|1 ► निशान्तवस्त्यसदनं भवनागारमन्दिरम्। (पुरवर्गः)
2|2|5|2 ► गृहाः पुंसि च भूम्न्येव निकाय्यनिलयालयाः॥ (पुरवर्गः)
3|3|53|1 ► शरणं गृहरक्षित्रोः श्रीपर्णं कमलेऽपि च। (नानार्थवर्गः)
3|3|124|1 ► गृहदेहत्विट्प्रभावा धामान्यथ चतुष्पथे। (नानार्थवर्गः)
3|3|146|1 ► तुरङ्गगरुडौ तार्क्ष्यौ निलयापचयौ क्षयौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|155|2 ► धिष्ण्यं स्थाने गृहे भेऽग्नौ भाग्यं कर्मशुभाशुभम्॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|184|1 ► पुरोऽधिकमुपर्यग्राण्यगारे नगरे पुरम्। (नानार्थवर्गः)
3|3|206|2 ► कुलं गृहेऽपि तालाङ्के कुबेरे चैककुण्डलः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|234|1 ► ओकः सद्माश्रयश्चौकाः पय: क्षीरं पयोम्बु च। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|2|4|2 ⇢ गृहम् (गृह) (नपुं) ⇒ home, name, house, square, appellation, sign of the zodiac, astrological mansion, domestic or family life
➠ 2|2|4|2 ⇢ गेहः (गेह) (पुं)
➠ 2|2|4|2 ⇢ गेहम् (गेह) (नपुं) ⇒ house, dwelling, habitation, family life, two habitations, house and the body
➠ 2|2|4|2 ⇢ उदवसितम् (उदवसित) (नपुं)
➠ 2|2|4|2 ⇢ वेश्म (वेश्मन्) (नपुं) ⇒ abode, house, palace, mansion, chamber, dwelling, apartment, astrological house
➠ 2|2|4|2 ⇢ सद्म (सद्मन्) (नपुं) ⇒ war, seat, place, stand, water, abode, house, stable, battle, temple, dwelling, inhabiting, dwelling in, heaven and earth, astrological house
➠ 2|2|4|2 ⇢ निकेतनम् (निकेतन) (नपुं)
➠ 2|2|5|1 ⇢ निशान्तम् (निशान्त) (नपुं) ⇒ calm, harem, house, allayed, tranquil, dwelling, customary, habitation, traditional, night-close
➠ 2|2|5|1 ⇢ वस्त्यम् (वस्त्य) (नपुं)
➠ 2|2|5|1 ⇢ सदनम् (सदन) (नपुं) ⇒ seat, home, water, dwelling, residence, relaxation, exhaustion, abode of yama, settling down, coming to rest, sacrificial hall, abode of sacrifice, causing to settle down or remain
➠ 2|2|5|1 ⇢ भवनम् (भवन) (नपुं) ⇒ site, home, water, abode, house, birth, palace, mansion, edifice, building, dwelling, residence, horoscope, receptacle, production, natal star, place of abode, dwelling place, coming into existence, place where anything grows
➠ 2|2|5|1 ⇢ आगारम् (आगार) (नपुं) ⇒ house, dwelling, apartment, depot [Com.], covered place, very high number
➠ 2|2|5|1 ⇢ मन्दिरम् (मन्दिर) (नपुं) ⇒ body, camp, town, house, palace, castle, temple, dwelling, habitation, stable for horses, any waiting or abiding-place
➠ 2|2|5|2 ⇢ (गृह) (पुं) ⇒ wife, family, servant, assistant, habitation, householder, of plants a bower, with names of gods a temple, house as containing several rooms
➠ 2|2|5|2 ⇢ निकाय्यः (निकाय्य) (पुं)
➠ 2|2|5|2 ⇢ निलयः (निलय) (पुं) ⇒ den, rest, lair, nest, abode, house, residence, hiding-place, resting-place, dwelling-place, hiding- or dwelling-place
➠ 2|2|5|2 ⇢ आलयः (आलय) (पुं)
➠ 3|3|53|1 ⇢ शरणम् (शरण) (नपुं) ⇒ hut, home, lair, help, house, water, abode, refuge, asylum, killing, shelter, slaying, succour, lodging, dwelling, guarding, tenement, domicile, bursting, residence, defending, protection, protecting, habitation, falling in, refuge with, dwelling place, falling asunder, what slays or injures, place of shelter or refuge or rest
➠ 3|3|124|1 ⇢ धाम (धामन्) (नपुं) ⇒ glory, abode, house, domain, radiance, dwelling place
➠ 3|3|146|1 ⇢ क्षयः (क्षय) (पुं) ⇒ end, fall, race, seat, loss, ruin, wane, house, decay, minus, waste, abode, waning, family, decline, removal, dwelling, residing, dominion, diminution, termination, destruction, consumption, annihilation, house of yama, dwelling-place, negative quantity, sickness in general, decrement [computer], wasting or wearing away, abode in yama's dominion, destruction of the universe, phthisis pulmonalis (Tuberculosis)
➠ 3|3|155|2 ⇢ धिष्ण्यः (धिष्ण्य) (पुं) ⇒ pious, devout, mindful, liberal, attentive, devotional, benevolent, fire so placed, sort of subordinate or side-altar, placed upon a mound of earth serving as an altar
➠ 3|3|155|2 ⇢ (धिष्ण्य) (स्त्री) ⇒ pious, devout, mindful, liberal, attentive, devotional, benevolent, fire so placed, sort of subordinate or side-altar, placed upon a mound of earth serving as an altar
➠ 3|3|155|2 ⇢ धिष्ण्यम् (धिष्ण्य) (नपुं) ⇒ pious, devout, mindful, liberal, attentive, devotional, benevolent, fire so placed, sort of subordinate or side-altar, placed upon a mound of earth serving as an altar
➠ 3|3|184|1 ⇢ पुरम् (पुर) (नपुं)
➠ 3|3|206|2 ⇢ कुलम् (कुल) (नपुं) ⇒ lot, set, gang, race, clan, body, herd, front, flock, caste, house, swarm, tribe, troop, abode, number, family, company, forepart, multitude, community, assemblage, blue stone, high station, lineage [family], inhabited country, seat of a community, residence of a family, noble or eminent family or race
➠ 3|3|234|1 ⇢ ओकः (ओकस्) (नपुं) ⇒ home, abode, house, asylum, refuge, dwelling, convenience, place of abiding
Related word(s):
जातिः ➡ मानवनिर्मितिः
परा_अपरासंबन्धः ➡ हर्म्याद्युपरिगृहम्
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ सौधाद्यारोहणमार्गः
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गृह ग्रहणे”@} 2 “ण्यन्तस्य ग्रहणे गृहेर्गृहयते, तत्रानदन्ताद् गृहेः भूवादेः शपि गर्हते, श्नि तु पदे गृह्णात्यगृह्णीत च।
गर्हेर्वा णिचि निन्दनार्थविषये गर्हेत् तथा गर्हयेद् भूवादेः शपि कुत्सनार्थविषये गर्हेर्भवेद् गर्हते।।” 3 इति देवः।
4 5 गृहकः-हिका, 6 जिगृहयिषकः-षिका
गृहयिता-त्री, जिगृहयिषिता-त्री
7 गृहयमाणः, जिगृहयिषमाणः
गृहयिष्यमाणः, जिगृहयिषिष्यमाणः
8 प्रघृट्-प्रघृड्-प्रगृहौ-प्रगृहः
-- गृहितम्-तः- 9 तवान्, जिगृहयिषितः-तवान्
गृहः, 10 गृहयालुः, 11 जिगृहयिषुः
गृहयितव्यम्, जिगृहयिषितव्यम्
गृहणीयम्, जिगृहयिषणीयम्
गृहयम्, जिगृहयिष्यम्
ईषद्गृहः-दुर्गृहः-सुगृहः
-- गृहयमाणः, जिगृहयिष्यमाणः
गृहः, जिगृहयिषः
गृहयितुम्, जिगृहयिषितुम्
12 गृहणा, जिगृहयिषा
गृहणम्, जिगृहयिषणम्
गृहयित्वा, जिगृहयिषित्वा
13 प्रगृहय्य, प्रजिगृहयिष्य
14 गृहम् २, गृहयित्वा २, जिगृहयिषम् २
जिगृहयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४२५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८९९। सक। सेट्। अदन्तः, आगर्वीयः)
03
=>
 (श्लो। १९४)
04
=>
 [पृष्ठम्०४१६+ २६]
05
=>
 [[१। अस्य धातोरदन्तत्वादल्लोपस्य स्थानिवद्भावेन लघूपधगुणो न। एवं सर्वत्र।]]
06
=>
 [[२। ण्यन्तात् सनि णेरयादेशे, ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्त्वे ‘जिगृहयिषकः’ इति रूपम्।]]
07
=>
 [[३। ‘आ गर्वादात्मनेपदिनः’ (गणसूत्रं चुरादौ) इति ण्यन्तादात्मनेपदमेव।]]
08
=>
 [[४। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वे पदान्तत्वनिमित्तकः भष्भावः। स्थानिवत्त्वं तु ‘पूर्वत्रासिद्धे न--’ (वा। १-१-५७) इति निषेधान्न।]]
09
=>
 [[आ। ‘तच्चाकर्ण्य सरोषमुत्पदयते स्मोत्तुङ्गगञ्चं हरिः प्रोत्तिष्ठन् असिचर्मणी गृहितवान् कंसोऽपि मृग्योऽसताम्।’ धा। का। ३-५८।]]
10
=>
 [[५। ‘स्पृहिगृहिपतिदयि--’ (३-२-१५८) इति ताच्छीलिक आलुच्। ‘अयामन्ताल्वा- य्येत्न्विष्णुषु च’ (६-४-५५) इति णेरयादेशः।]]
11
=>
 [[B। ‘दीनधीः स तपसा हिमशैले दृक्पथं पुरहराद् गृहयालोः। आददे वरमथो विजयौ द्वावन्तरेण युधि पाण्डवरोधम्।।’ चम्पूभारते ५-७९।]]
12
=>
 [[६। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति युच् स्त्रियाम्।]]
13
=>
 [[७। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
14
=>
 [पृष्ठम्०४१७+ २१]
1 {@“गृहू ग्रहणे”@} 2 ‘ण्यन्तस्य ग्रहणे गृहेर्गृहयते, तत्रानदन्ताद् गृहेः भूवादेः शपि गर्हते, शिन तु पदे गृह्णात्यगृह्णीत च।
गर्हेर्वा णिचि निन्दनार्थविषये गर्हेत्, तथा गर्हयेद् भूवादेःशपि कुत्सनार्थविषये गर्हेर्भवेद् गर्हते।।’ 3 इति देवः।
गर्हकः-र्हिका, गर्हकः-र्हिका, 4 जिगर्हिषकः-षिका, जिघृक्षकः-क्षिका, 5 जरीगृहकः-हिका
गर्हिता-त्री- 6 गर्ढा-र्ढ्री, गर्हयिता-त्री, जिगर्हिषिता-त्री, जिघृक्षिता-त्री, जरीगृहिता-त्री
-- गर्हयन्-न्ती, गर्हयिष्यन्-न्ती-ती
-- गर्हमाणः, गर्हयमाणः, जिगर्हिषमाणः-जिघृक्षमाणः, जरीगृह्यमाणः
गर्हिष्यमाणः, घर्क्ष्यमाणः, गर्हयिष्यमाणः, जिगर्हिषिष्यमाणः -जिघृक्षिष्यमाणः, जरीगृहिष्यमाणः
7 संघृट्-संघृड्-संगृहौ-सङ्गृहः
-- -- -- 8 गृढम्-गृढः-गृढवान्, गर्हितः, जिगर्हिषितः -जिघृक्षितः, जरीगृहितः-तवान्
9 गृहम्, 10 गर्हणः, 11 दोषगर्ही, गर्हः, जिगर्हिषुः-जिघृक्षुः, जरीगृहः
12 गर्हितव्यम्-गर्ढव्यम्, गर्हयितव्यम्, जिगर्हिषितव्यम्-जिघृक्षितव्यम्, जरीगृहितव्यम्
गर्हणीयम्, गर्हणीयम्, जिगर्हिषणीयम्-जिघृक्षणीयम्, जरीगृहणीयम्
13 गृह्यम्, गर्ह्यम्, जिगर्हिष्यम्-जिघृक्ष्यम्, जरीगृह्यम्
ईषद्गर्हः-दुर्गर्हः-सुगर्हः
-- -- 14 गृह्यमाणः, गर्ह्यमाणः, जिगर्हिष्यमाणः-जिघृक्ष्यमाणः, जरीगृह्यमाणः, गर्हः, गर्हः, जिगर्हिषः-जिघृक्षः, जरीगृहः, गर्हितुम्-गर्ढुम्, गर्हयितुम्, जिगर्हिषितुम्-जिघृक्षितुम्, जरीगृहितुम्
गृढिः, गर्हणा, जिगर्हिषा-जिघृक्षा, जरीगृहा
गर्हणम्, गर्हणम्, जिगर्हिषणम्-जिघृक्षणम्, जरीगृहणम्
15 गर्हित्वा-गृढ्वा, गर्हयित्वा, जिगर्हिषित्वा-जिघृक्षित्वा, जरीगृहित्वा
प्रगृह्य, प्रगर्ह्य, प्रजिगर्हिष्य-प्रजिघृक्ष्य, प्रजरीगृह्य
गर्हम् २, गर्हित्वा २, गृढ्वा २, गर्हम् २, गर्हयित्वा २, जिगर्हिषम्२ जिगर्हिषित्वा २ -जिघृक्षम् २, -जिघृक्षित्वा २, जरीगृहम् २
जरीगृहित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४२६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६५०। सक। वेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। १९४)
04
=>
 [[१। ऊदित्त्वादस्य धातोरिड्विकल्पः। इडभावपक्षे ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वात् गुणाभावः, ढत्वम्, भष्भावश्च। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति कत्वम्।]]
05
=>
 [[२। यङन्ते सर्वत्र ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इति अभ्यासस्य रीगागमः।]]
06
=>
 [[३। इडभावपक्षे ढत्व-धत्व-ष्टुत्व-ढलोपाः। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[४। ढत्वे पदान्तत्वनिमित्तको भष्भावः। चर्त्वविकल्पः।]]
08
=>
 [[५। ऊदित्त्वेन विकल्पितेट्कत्वात् निष्ठायाम् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः।]]
09
=>
 [[६। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
10
=>
 [[७। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिको युच्।]]
11
=>
 [[८। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०४१८+ २०]
13
=>
 [[१। ‘ऋदुपधात्--’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
14
=>
 [[आ। ‘द्राहितः शुभपथप्रकाशने सस्वजेऽथ तमनूह्यवैभवः। गाढमैत्ररसगृह्यमाणधीः भूषणग्लहनघुंषितो बलः।।’ धा। का। १। ८२।]]
15
=>
 [[२। इट्पक्षे ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) कित्त्वनिषेधाद् गुणः।]]