| YouTube Channel

गृधु (gRdhu)

 
शब्दसागरः
English
गृधु
m.
 (-धुः)
1. The deity KAMA or love.
2. A libidinous man.
E.
 गृध्
to desire, कु Unadi
aff.
Yates
English
गृधु (धुः) 1.
m.
 Kāma or Cupid.
Wilson
English
गृधु
m.
 (-धुः)
1 The deity KĀMA or love.
2 A libidinous man.
E.
 गृध to desire, कु Uṇādi
aff.
Apte
English
गृधु [gṛdhu],
a.
 [गृध्-कु] Lustful, libidinous. -धुः The God of love.
Apte 1890
English
गृधु a. [गृध्-कु] Lustful, libidinous.
धुः The God of love.
Monier Williams Cologne
English
गृधु
mfn.
 libidinous,
Uṇvṛ.
गृधु
m.
 (= गृत्स) the god of love,
Uṇ.
 i, 24.
Monier Williams 1872
English
गृधु, उस्, उस्, उ, desirous, Justful, libidinous
(उस्), m. the deity Kāma, god of love.
Apte Hindi
Hindi
गृधु
वि* - गृध् - कु
"कामातुर, लम्पट"
गृधुः
पुं*
 - -
कामदेव
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गृधु - अभिकाङ्क्षायाम् (दिवा० पर० सक० से०) गृध्यति ।
पदविभागः - > धातुः
गृधु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮದೇವ /ಮನ್ಮಥ
निष्पत्तिः - > गृधु (अभिकाङ्क्षायाम्) - "कुः" (उ० १-२३)
विस्तारः - > "गृधुः कामः" - सि० कौ० ।
गृधु
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಲುಬ್ಧ /ಅತ್ಯಾಶೆಯುಳ್ಳವನು
L R Vaidya
English
gfDu {% (I) a. %} Lustful, libidinous.
gfDu {% (II) m. %} The god of love.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 गृध्
मूलधातुः:
 गृधु
धात्वर्थः:
 अभिकाङ्क्षायाम्
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 गृध्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
 पुषादिः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
गृधुँ गृधु अभिकाङ्घायाम्
- गृध्यति जगर्ध गर्धिता अगृधत् गर्धित्वा गृद्ध्वा गृद्धः गृध्रः गृध्नुः गर्द्धनः 139
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गृधुः,
पुं,
 (गृध्यत्यनेनास्माद्वा इति । गृध्य इरलिप्सायाम् + “पॄभिदिव्यधिगृधिधृषिहृषिभ्यः ।”उणां । १ । २३ । इति कुः ।) कामदेवः ।इत्युणादिकोषः । (गृध्यति अभिलषतीतिविग्रहे वाच्यलिङ्गत्वात् ।) अभिलाषुकः । इतिसंक्षिप्तसारे उणादिवृत्तिः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गृधु
त्रि०
 गृध--कु । १ अभिलाषुके २ कामे
पु०
 उणादि० ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
गृधुँ गृधु अभिकाङ्क्षायाम्
- गृध्यति अगृधत् जिघृत्सति सिपि धातोरुर्वा (8274)-अजर्घाः अजर्घत्, यङ्लुगन्ताल्लङ्, अजर्गर्धीत् लुङि त्रसिगृधि (32140) इति क्नुः-गृध्नुः जुचङ्क्रम्यदन्द्रम्यसृगृधिज्वल (32150) इति युच्-गर्धनः सुसूधागृधिभ्यः क्रन् (द0 उ0 842)-गृध्रः गृद्ध्वा गर्धित्वा गर्धः गृद्धः चुरादो गृधिवञ्च्योः प्रलम्भने (1367) तङ्-गर्धयते 134
धातुवृत्तिः
Sanskrit
गृधुँ गृधु (अर्थः) अभिकाङ्क्षायाम्
( गृध्यति जगर्ध, जगृधतुः, जगर्धिथ, जगृधिव गर्धितागर्धिष्यति गृध्यतु अगृध्यत् गृध्येत्, गृध्यात् अगृधत् जिगर्धिषति जरीगृध्यते जर्गर्धि ) इत्यादि ( माणवकं गर्धयते, वञ्चयतीत्यर्थः "गृधिवञ्च्योः प्रलम्भने'' इत्यकर्त्रभिप्रायेऽपि तङ् अन्यत्र श्वानं गर्धयति गर्धयत इति वा, गर्धमस्योत्पादयतीत्यर्थः (गृध्नुः) "त्रसिगृधि'' इति क्नुः (गर्धनः) "जुचङ्क्रम्य'' इति युच् (गर्धित्वा, गृध्वा ) उदित्त्वादिड्विकल्पः ( गृद्धः गृध्रः ) "सुसूधाञगृधिभ्यः क्रन्'' इति क्रन् 137
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गृधु अभिकाङ्क्षायाम्”@} 2 ‘गृधेर्गृध्यति काङ्क्षायां, गर्धेस्तत्रैव गर्धयेत्।’ 3 इति देवः।
गर्धकः-र्धिका, गर्धकः-र्धिका, 4 जिगर्धिषकः-षिका, 5 जरीगृधकः-धिका
गर्धिता-त्री, गर्धयिता-त्री, जिगर्धिषिता-त्री, जरीगृधिता-त्री
6 गृध्यन्-न्ती, 7 गर्धयन्-न्ती, जिगर्धिषन्-न्ती
-- गर्धिष्यन्-न्ती-ती, गर्धयिष्यन्-न्ती-ती, जिगर्धिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 8 व्यतिगृध्यमानः, गर्धयमानः, -- जरीगृध्यमानः
व्यतिगर्धिष्यमाणः, गर्धयिष्यमाणः, -- जरीगृधिष्यमाणः
9 सङ्घृत्-सङ्घृद्-सङ्गृधौ-सङूगृधः
-- -- 10 गृद्धम्-गृद्धः-गृद्धवान्, गर्धितः, जिगर्धिषितः, जरीगृधितः-तवान्
गृधः, 11 धनगर्धी, 12 गर्धनः, 13 14 गृध्नुः, 15 गर्धः, जिगर्धिषुः, जरीगृधः
16 गर्धितव्यम्, गर्धयितव्यम्, जिगर्धिषितव्यम्, जरीगृधितव्यम्
गर्धनीयम्, गर्धनीयम्, जिगर्धिषणीयम्, जरीगृधनीयम्
17 गृध्यम्, 18 गर्ध्यम्, जिगर्धिष्यम्, जरीगृध्यम्
ईषद्गर्धः-दुर्गर्धः-सुगर्धः
-- -- गृध्यमानः, गर्ध्यमानः, जिगर्धिष्यमाणः, जरीगृध्यमानः
गर्धः, गर्धः, जिगर्धिषः, जरीगृधः
गर्धितुम्, गर्धयितुम्, जिगर्धिषितुम्, जरीगृधितुम्
गृद्धिः, गर्धना, जिगर्धिषा, जरीगृधा
गर्धनम्, गर्धनम्, जिगर्धिषणम्, जरीगृधनम्
19 गर्धित्वा-गृद्ध्वा, गर्धयित्वा, जिगर्धिषित्वा, जरीगृधित्वा
प्रगृध्य, प्रगर्ध्य, प्रजिगर्धिष्य, प्रजरीगृध्य
गर्धम् २, गर्धित्वा २, 20 गृद्ध्रः।
गर्धम् २, गर्धयित्वा २, जिगर्धिषम् २, जिगर्धिषित्वा २, जरीगृधम् २
जरीगृधित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४२४)
02
=>
 (४-दिवादिः-१२४६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १२३)
04
=>
 [[१। अस्य धातोः सेट्कत्वात् सनि ‘जिगर्धिषकः’ इति रूपमेव साधु। क्षीर- तरङ्गिण्यां इडभावघटितप्रयोगो दृश्यते ‘जिघृत्सति’ इति
\n\n तत्र प्रमाणं नोपलभ्यते।]]
05
=>
 [[२। ‘रीगृदुपधस्य च’ (७-४-९०) इति यङ्न्ते सर्वत्र अभ्यासस्य रीगागमः।]]
06
=>
 [[३। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन्। श्यनो ङिद्वद्भावात् अङ्गस्य गुणो न।]]
07
=>
 [[४। गर्धयन् माणवकम्। प्रतारयन् इत्यर्थः। ‘गृधिवञ्च्योः प्रलम्भने’ (१-३-६९) इति ण्यन्ताद् गृधेः परस्मैपदमेव। अन्यत्र, ‘श्वानं गर्धयन् गर्धयमानः’ इति भवति। स्पृहामुत्पादयन् इत्यर्थः।]]
08
=>
 [[५। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
09
=>
 [[६। पदान्ते ‘एकाचो बशो भष् झषन्तस्य स्घ्वोः’ (८-२-३७) इति भष्भावः। जश्त्वं चर्त्वञ्च।]]
10
=>
 [[७। उदित्त्वेन क्त्वायामिटो विकल्पनात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इत्यनेन निष्ठायाम् इण्णिषेधः।]]
11
=>
 [[८। ‘सुष्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः। ‘झषस्तथोर्धोऽधः’ (८-२-४०) इति धत्वम्।]]
12
=>
 [[९। ‘जुचङ्क्रम्यदन्द्रम्यसृगृधि--’ (३-२-१५०) इत्यादिना ताच्छीलिको युच्।]]
13
=>
 [[आ। ‘कपिश्चङ्क्रमणोऽद्यापि नासौ भवति गर्धनः। कुर्वन्ति कोपनं तारा मण्डना गगनस्य माम्।।’ भ। का। ७-१६।]]
14
=>
 [[१०। ‘त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः--’ (३-२-१४०) इति क्रुः ताच्छीलिकः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इति इण्णिषेधः।]]
15
=>
 [[B। ‘नभ्यांस्तुभ्य विभो जयेति नुवते क्लिद्यन् प्रमेद्यद्रुजं क्ष्विद्यन् ऋद्धिमगृध्नवेऽपि स विमृश्याक्षीयमाणां ददौ।।’ धा। का। २-६७।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०४१५+ २१]
17
=>
 [[१। ‘ऋदुपधात्--’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
18
=>
 [[आ। ‘इत्यः शिष्येण गुरुवद् गृध्यमर्थमवाप्स्यसि।।’ भ। का। ६-५५।]]
19
=>
 [[२। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इट्पक्षे ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् गुणो भवति।]]
20
=>
 [[३। ‘सुसूधाञ्गृधिभ्यः क्रन्’ (द। उ। ८-४२) इति क्रन् प्रत्ययः। गृध्रः = लुब्धकः, श्येनो वा।]]
Burnouf
French
गृधु गृधु
m.
 (sfx. उ) l'Amour, Kāma.