| YouTube Channel

गुह्यक (guhyaka)

 
शब्दसागरः
English
गुह्यक
m.
 (-कः) A kind of demigod attendant upon KUVERA the deity
of wealth, and guardian of his treasures.
E.
 गुह् to preserve or
conceal, affix क्वुन् and य inserted.
Capeller Eng
English
गुह्यक
m.
 a
cert.
 class of demi-gods.
Yates
English
गुह्यक (कः) 1.
m.
 A demigod attendant
on
Kuvera, the god of wealth.
Spoken Sanskrit
English
गुह्यक guhyaka
m.
 mystery tathAgata
तथागतगुक्यक tathAgatagukyaka
n.
 tathAgata-mystery
लोकेन्द्र lokendra
m.
 name of a tathAgata
गुह्यक guhyaka
m.
 number eleven
गुह्यक guhyaka
m.
 mystery tathAgata
Wilson
English
गुह्यक
m.
 (-कः) A kind of demigod attendant upon KUVERA the deity
of wealth, and guardian of his treasures.
E.
 गुह to preserve or conceal, affix क्वुन् and य inserted.
Apte
English
गुह्यकः [guhyakḥ], 1
N.
 of a class of demigods, who, like the Yakṣas, are attendants of Kubera and guardians of his treasures
गुह्यकस्तं ययाचे
Me.*
 5
Ms.*
 12.47.
The number 'eleven'.
Comp.
 -अधिपतिः, -ईश्वरः an epithet of Kubera.
Apte 1890
English
गुह्यकः N. of a class of demigods, who, like the Yakṣas, are attendants of Kubera and guardians of his treasures
गुह्यकस्तं ययाचे Me. 5, Ms. 12. 47.
Comp.
अधिपतिः
ईश्वरः an epithet of Kubera.
Monier Williams Cologne
English
गुह्यक
m.
N.
 of a class of demi-gods who like the Yakṣas are attendants of Kubera (the god of wealth) and guardians of his treasures (they may have received their
N.
 from living in mountain caverns),
Mn.
 xii, 47
MBh.
Hariv.
&c.
 (identified with Yakṣas,
MBh.
 v, 7480
Megh.
 5
&c.
 )
the number ‘eleven’,
Sūryas.
N.
 of Kubera,
L.
गुह्यक
m.
 ‘mystery’, see तथागत-ग्°.
Monier Williams 1872
English
गुह्यक, अस्, m. a N. of a class of demi-gods who
like the Yakṣas are attendants of Kuvera or the god
of wealth, and guardians of his treasures
they may
have received their name from living in mountain
caverns.
—गुह्यकाधिपति (°क-अध्°), इस्, m. or
गुह्यकाधिप, अस्, m. or गुह्यकेश्वर (°क-ईश्°),
अस्, m. an epithet of Kuvera, the deity of wealth.
Macdonell
English
गुह्यक guhya-ka,
m.
 kind of demigods, 🞄guardians of Kuberaʼs treasure (generally 🞄distinguished from the Yakṣas).
Benfey
English
गुह्यक गुह्य + क (vb. गुह्),
m.
 A
class of demigods attendant upon Ku-
vera, Man. 12, 47.
Apte Hindi
Hindi
गुह्यकः
पुं*
 - गुह्यं गोपनीयं कं सुखं येषाम् - ब* स*
यक्ष जैसी एक अर्धदेवों की श्रेणी जो कुबेर के सेवक तथा उसके कोष के संरक्षक हैं
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गुह्यक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಕ್ಷ /ಕುಬೇರನ ಅನುಚರ /ದೇವಯೋನಿವಿಶೇಷ
निष्पत्तिः - > गुहू (संवरणे) - "ण्वुल्" (३-१-१३३) पृषो० ।
व्युत्पत्तिः - > गूहति रक्षति निधिम्
प्रयोगाः - > "शिलोच्चयं चारुशिलोच्चयं तमेष क्षणान्नेष्यति गुह्यकस्त्वाम्" । "इत्यौत्सुक्यादपरिगणयन् गुह्यकस्तं ययाचे" ।
उल्लेखाः - > किरा० ३-२९, मेघ० १-५
L R Vaidya
English
guhyaka {% m. %} Name of a class of demigods who like the Yakshas are attendants of Kubera and guardians of his treasures, गुह्यकस्तं ययाचे Megh.i.5.
Bopp
Latin
गुह्यक m. nomen Geniorum, qui Dei Kuvêri ministri et
divitiarum ejus custodes sunt.
Lanman
English
guhyaka, m. one of a class of demigods,
who, like the Yakshas, wait on Kubera,
god of wealth, and, dwelling in mountain
caverns (guhā), keep his treasures. [so
named from their living in caverns or
hidden places: 1222.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
sa gnod sbyin
गुह्यक
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
यक्षः पुण्यजनो राजा गुह्यको वटवास्यपि ।
-wordlist-
यक्ष (पुं), पुण्यजन (पुं), राजन् (पुं), गुह्यक (पुं), वटवासिन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
ऐलविल
ऐलविल, पौलस्त्य, वैश्रवण, किन्नरेश्वर, धनद, श्रीद, श्रीकण्ठसख, मनुष्यधर्मन्, धनाध्यक्ष, उत्तराशापति, यक्ष, कुबेर, नरवाहन, गुह्यक, राजराज, धनिन्, पुण्यजनेश्वर
ऐलविलः पौलस्त्यो वैश्रवणः किन्नरेश्वरो धनदः ।
श्रीदः श्रीकण्ठसखो मनुष्यधर्मा धनाध्यक्षः ॥ ७८ ॥
उत्तराशापतिर्यक्षः कुवेरो नरवाहनः ।
गुह्यको राजराजश्च धनी पुण्यजनेश्वरः ॥ ७९ ॥
verse 1.1.1.78
page 0010
यक्ष
यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, सिद्ध, किन्नर, गुह्यक, विद्याधर, अप्सरस्, भूत, पिशाच, देवयोनि
यक्षराक्षसगन्धर्वसिद्धकिन्नरगुह्यकाः ।
विद्याधराप्सरोभूतपिशाचा देवयोनयः ॥ ८७ ॥
verse 1.1.1.87
page 0011
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: गुह्यकः
Root: गुह्यक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कुबेरानुचरः निधिरक्षकः माणिभद्रादियक्षभेदः
Meaning(s):
⇒ Name of a lower deity
Shloka(s):
1|3|3|2 ► गुह्यका माणिचरयस्तथा देवजनाः सुताः॥ (स्वर्गकाण्डः/यक्षाद्यध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|3|3|2 ⇢ गुह्यकः (गुह्यक) (पुं) ⇒ Name of a lower deity ⇒ कुबेरानुचरः निधिरक्षकः माणिभद्रादियक्षभेदः
➠ 1|3|3|2 ⇢ माणिचरिः (माणिचरि) (पुं) ⇒ Epithet of Guhyaka ⇒ कुबेरानुचरः निधिरक्षकः माणिभद्रादियक्षभेदः
➠ 1|3|3|2 ⇢ देवजनः (देवजन) (पुं) ⇒ Epithet of Guhyaka ⇒ कुबेरानुचरः निधिरक्षकः माणिभद्रादियक्षभेदः
➠ 1|3|3|2 ⇢ सुतः (सुत) (पुं) ⇒ Epithet of Guhyaka ⇒ कुबेरानुचरः निधिरक्षकः माणिभद्रादियक्षभेदः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ देवयोनिः
जातिः ➡ देवयोनिः
Mahabharata
English
Guhyaka, pl. (ºāḥ), a class of beings, followers of Kubera. § 3 (Anukram.): I, 1, 35.--§ 120 bis (Aṃśāvat.): I, 66, 2604.--§ 194 (Pāṇḍu): I, 126, 4930.--§ 213 (Jatugṛhap.): I, 146, 5779 (viviśuḥ…Kailāsam iva Gºāḥ).--§ 214 (Hiḍimbavadhap.): I, 155, 6070 (Bhīmasena sported with Hiḍimbā in the abodes of the G.).--§ 233 (Svayaṃvarap.): I, 187, †7011 (came to see the svayaṃvara of Draupadī).-§ 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 385 (ºair uhyamānā, sc. the palace of Kubera).--§ 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 465 (in the palace of Brahmán).--§ 271 (Lokapālasabhākhyānap.): II, 12, 481 (in the palace of Kubera).--§ 279 (Arjuna): II, 28, 1040 (Hāṭakaṃ nāma deśaṃ Gºrakshitaṃ, in the north).--§ 310b (Sūrya): III, 3, 170 (follow Sūrya).-§ 334 (Kairātap.): III, 41, 1674.--§ 335 (Indralokābhigamanap.): III, 42, 1750.--§ 359 (Vaḍavā): III, 82, 5036 (at Vaḍavā).--§ 370 (Tīrthayātrāp.): III, 84, 8093 (Adhivaṅgaṃ, dharmajña, samāviśya tapovanaṃ|Gºeshu, mahārājan, modate).--§ 445 (Nivātakavacayuddhap.): III, 173, 12247 (ºānāñ ca saṅgrāme).--§ 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12924 (seen by Mārkaṇḍeya in the stomach of Nārāyaṇa).--§ 573 (Ambopākhyānap.): V, 192, 7532 (followed Kubera).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 6, 236 (yatra-i.e. on Kailāsa--Vaiśravaṇo, rājan, Gºaiḥ saha modate), (), 246 (reside on Hemakūṭa).--§ 607 (Karṇap.): VIII, 45, 2104 (protect Gandhamādana).--§ 608 (do.): VIII, 87^1, 4412 (sided with Karṇa).--§ 611 (Śalyap.): IX, 11, 584 (had on Gandhamādana been slain by Bhīmasena, all. to Yakshayuddhaparvan).--§ 620 (Śrāddhap.): XI, 26, 769 (some of the fallen warriors attained to [the world of]
the G.).--§ 694b (Jvarotpatti): XII, 284, 10216 (Vaiśravaṇo rājā Gºair abhisaṃvṛtaḥ).--§ 730 (Ānuśāsanik.): XIII, 14, 996
17, 1294.--§ 768b (Umā-Maheśvarasaṃv.): XIII, 142, 6555 (ātmānam upajīvan yo dīkshāṃ dvādaśavarshikīṃ|aśmanā caraṇau bhittvā Gºeshu sa modate).--§ 795 (Svargārohaṇap.): XVIII, 4, 147 (some of the fallen kings attained to [the status of]
the G.).--§ 795c (Mahābhārata): XVIII, 6, 216. Cf. Guhya, pl.
Guhyaka, sg. § 424 (Bhīmakadalīkh.): III, 147, 11190 (Bhīshma asks Hanumat if he is a G., etc.).--§ 541 (Indrajidvadha): III, 289, 16473 (a G. came as messenger from Kubera).--§ 573 (Ambopākhyānap.): V, 191, 7480 (i.e. Sthūṇākarṇa), 7486 (do.).
Guhyaka, name of a Yaksha. § 269 (Vaiśravaṇasabhāv.): II, 10, 397 (among the Yakshas in the palace of Kubera).
पुराणम्
English
गुह्यक / GUHYAKA. A yakṣa. (A division of Yakṣas who were prominent members of the court of kubera). They were present at the marriage of draupadī. (Śloka 7, Chapter 186, Ādi Parva).
Other details.(i) The palace of kubera in the sky is borne by Guhyakas. (Śloka 3, Chapter 10, Sabhā Parva).(ii) Bhīmasena slew many Guhyakas on the mountain of gandhamādana. (Śloka 55, Chapter 11, śalya Parva).(iii) Some of the soldiers who died in the mahābhārata battle went to the world of the Guhyakas. (Śloka 23, Chapter 4, svargārohaṇa parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गुह्यकः,
पुं,
 (गूहति निधिं धनविशेषं रक्षतीति ।गुह् + ण्वुल् । पृषोदरादित्वाद्यगागमे साधुः ।)देवयोनिविशेषः । स तु कुवेरानुचरः निधि-रक्षको माणिभद्रादियक्षभेदः । इत्यमरभरतौ ॥
(कार्य्योत्पत्त्यादिभेदेनैष तु बहुधोदाह्रियतेतथाच व्याडिनोक्तम् ।“निधिं रक्षन्ति ये यक्षास्ते स्युर्गुह्यकसंज्ञकाः ॥
”गुह्यं कुत्सितं कायति शब्दायते प्रकाशयतिवा । कै + कः । यद्वा गुह्यं गोप्यं कं सुखं यस्य ।“शंसिदुहिगुहिभ्योवेति” काशिकोक्तेः क्यप् वा ।यद्वा गुह्यात् सृष्टिं चिकीर्षोः परब्रह्मणः कृष्णस्यगुह्यदेशात् कायति आविर्भवतीति । यदुक्तंब्रह्मवैवर्त्ते ब्रह्मस्वण्डे । ५ । ६० ।“आविर्ब्बभूव कृष्णस्य गुह्यदेशात्ततः परम् ।पिङ्गलश्च पुमानेकः पिङ्गलैश्च गणैः सह ।आविर्भूता यतो गुह्यात् तेन ते गुह्यकाः स्मृताः ॥
”यथा, महाभारते । ३ । ३ । १० ।“तव दिव्यं रथं यान्तमनुयान्ति वरार्थिनः ।सिद्धचारणगन्धर्व्वा यक्षगुह्यकपन्नगाः ॥
”)तस्य लोकः पिशाचलोकादूर्द्ध्वं गन्धर्व्वलोकादधः ।येन येन कर्म्मणा एतल्लोकप्राप्तिस्तदुच्यते ।“ततो गच्छन्ददर्शाग्रे हृष्टपुष्टजनैर्वृतम् ।पित्तिण्डिलैः स्थूलवक्रैर्मेघगम्भीरनिस्वनैः ॥
लोकैरध्युषितं लोकं श्यामलाङ्गैश्च लोमशैः ।गणौ कथयतं केऽमी को लोकः पुण्यतः कृतः ॥
गणावूचतुः ।गुह्यकानामयं लोकस्त्वेते वै गुह्यकाः स्मृताः ।न्यायेनोपार्ज्य वित्तानि गूहयन्ति च ये भुवि ॥
स्वमार्गगा धनाढ्याश्च शूद्रप्रायाः कुटुम्बिनः ।संविभज्य च भोक्तारः क्रोधासूयाविवर्ज्जिताः ॥
न तिथिं नैव वारञ्च संक्रान्त्यादि न पर्व्व च ।नाधर्म्मञ्च न धर्म्मञ्च विदन्त्येते सदासुखाः ॥
एकमेव हि जानन्ति कुलपूज्यो हि यो द्विजः ।तस्मै गाः संप्रयच्छन्ति मन्यन्ते तद्वचः स्फुटम् ॥
समृद्धिभाजो ह्यत्रापि तेन पुण्येन गुह्यकाः ।भुञ्जते स्वर्गसौख्यानि देवत्वमकुतोभयाः ॥
”इति काशीखण्डे शिवशर्म्मणो वैकुण्ठलोकगमनेविष्णुगणसंवादः ॥
(पक्वान्नविशेषः । तस्यपाकप्रकारो यथा, शब्दार्थचिन्तामणिधृतपाक-शास्त्र ।“समितां सर्पिषा भृष्टां सिताद्राक्षादिसम्भृताम् ।एला लवङ्गकर्पूरमरीचपरिवासिताम् ॥
क्षिप्त्वान्यसमितालम्बपुटे वेष्ट्य घृते पचेत् ।ततः खण्डे न्यसेत् पक्वे गुह्यकोऽयमुदाहृतः ॥
”अस्य गुणास्तत्रैव । यथा, --“गुह्यको बृंहणो हृद्यो वृष्यः पित्तानिलापहः ।मधुरोऽतिगुरुः पाके किञ्चित् सन्धानकृत् सरः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गुह्यक
पु०
 गूहन्ति रक्षन्ति निधिं गुह--स्त्वुल् पृषो० यगा-गमः । “निधिं गूहन्ति ये यक्षास्ते स्युर्गुह्यकसंज्ञकाःइति व्याडिः । गुह्यं कुत्सितं कायति कै--शब्दे कःगुह्यं गोपनीयं कं सुखं येषामिति वा अनयोःपक्षयोः “शंसिदुहिगुहिभ्योवेति” काशिकावचनात्गुहेः क्यप् । १ देवयोनिभेदे तल्लोकप्राप्तिकर्मभेदाःकाशी० ख० उक्ता यथा “गुह्यकानामयं लोकस्त्वेतेवैगुह्यकाः स्मृताः” “न्यायेनोपार्ज्य वित्तानि गूहयन्तिच ये भुवि । स्वमार्गगा धनाद्याश्च शूद्रप्रायाः कुटुम्बिनः ।संविभज्य च भोक्तारः क्रोधासूयाविवर्जिताः ।न तिथिं नैव वारञ्च संक्रान्त्यादि न पर्व च । नाधर्मञ्चन धर्मञ्च विदन्त्येते सदासुखाः । एकमेव हि जा-नन्ति कुलपूज्योहि यो द्विजः । तस्मै गाः संप्रयच्छन्तिमन्यन्ते तद्वचः स्फुटम् । समृद्धिभाजोह्यत्रापि तेनपुण्येन गुह्यकाः । भुञ्जते स्वर्गसौख्यानि देवत्व-मकुतोभयाः” । २ पकान्नभेदे तत्पाकप्रकारो यथा“समितां सर्पिषा भृष्टां सिताद्राक्षादिसम्भृताम् ।एलालवङ्गकर्पूरमरीचपरिवासिताम् । क्षिप्त्वान्यसमितालम्बपुटे वेष्ट्य घृते पचेत् । ततः खण्डे न्यसेत्पक्वे गुह्यकोऽयमुदाहृतः । गुह्यको वृंहणोहृद्योवृष्यः पित्तानिलापहः मधुरोऽतिगुरुः पाके किञ्चित्सन्धानकृत्सरः” पाकशा०
Capeller
German
गुह्यक
m.
 Art Halbgötter.
Stchoupak
French
गुह्यक-
m.
 catégorie de demi-dieux, gardiens des trésors de Kubera.
गुह्यकाधिपति-
m.
 Kubera.