| YouTube Channel

गुहः (guhaH)

 
Apte
English
गुहः [guhḥ], [गुह्-क]
An epithet of Kārtikeya
गुह इवाप्रति- हतशक्तिः
K.*
 8
Ku.*
 5.14.
A horse.
N.
 of a Chāṇḍāla or Niṣāda, king of Śṛiṅgaver and a friend of Rāma.
An epithet of Viṣṇu
also of Śiva.
Comp.
 -कम् (pl. ) the number six. -राजः the peculiar form of construction of a temple. -षष्ठी the sixth day in the first fortnight of मार्गशीर्ष.
Apte 1890
English
गुहः [गुह्-क] 1 An epithet of Kārtikeya
गुह इवाप्रतिहतशक्तिः K. 8
Ku. 5. 14.
2 A horse.
3 N. of a Cāṇḍāla or Niṣāda, king of Śṛṅgavera and a friend of Rāma.
4 An epithet of Viṣṇu
also of Śiva.
Comp.
राजः the peculiar form of construction of a temple.
षष्ठी the sixth day in the first fortnight of मार्गशीर्ष.
Apte Hindi
Hindi
गुहः
पुं*
 - गुह् - क
कार्तिकेय का विशेषण
गुहः
पुं*
 - -
घोड़ा
गुहः
पुं*
 - -
निषाद या चांडाल का नाम जो श्रृंगवेर का राजा तथा भगवान राम का मित्र था
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गुहः
noun
एकः दाक्षिणात्यजनसमूहः ।
"गुहस्य वर्णनं महाभारते दृश्यते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गुहः,
पुं,
 (गूहति रक्षति पालयतीत्यर्थः देव-सेनाम् । गुह + “इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः ।”३ । १ । १३५ । इति कः । नामनिरुक्तौ तु गुहाआवासत्वेनास्त्यस्येति अच् । एतयोर्व्युत्पत्ति-द्वययोरेव क्रमान्वयेनोदाहरणे द्रष्टव्ये । यथा, महाभारते । ३ । २२८ अध्याये ।“रुद्रसूनुं ततः प्राहुर्गुहं गुणवताम्बरम् ।”इत्युपक्रम्य ।“अथैनमभ्ययुः सर्वा देवसेनासहस्रशः ।अस्माकं त्वं पतिरिति ब्रुवाणाः सर्व्वतो दिशः ॥
”इत्यन्तेन महात्मा कार्त्तिकेयः सैनापत्यार्थं देवैःप्रार्थितः । ततो नामनिरुक्तिः । यथा, महा-भारते । १३ । ८५ । ८०--८३ ।“दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधेऽद्भुतदर्शनः ।ददृशुः कृत्तिकास्तन्तु बालार्कसदृशद्युतिम् ॥
स्कन्नत्वात् स्कन्दताञ्चापि गुहावासाद्गुहोऽभवत् ॥
”)कार्त्तिकेयः । इत्यमरः । १ । १ । ४२ ॥
घोटकः ।इति शब्दरत्नावली ॥
श्रीरामसखः । स तुशृङ्गवेरपुरवासी निषादाधिपतिः । (यथा, रामा-यणे । २ । ५० । ३३ ।“तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा ।निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश्चेति विश्रुतः ॥
”गूहते संवृणोति स्वरूपादीनि मायया इति ।गुह + कः ।) विष्णुः । (यथा, महाभारते । १३ ।१४९ । ५४ ।“करणं कारणं कर्त्ता विकर्त्ता गहनो गुहः ॥
”महादेवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । ६० ।“व्यालरूपो गुहावासी गुहो माली तरङ्गवित् ॥
”)कायस्थानां पद्धतिविशेषः ॥
(यथा, कायस्थ-कुलदीपिकायाम् ।“अयं गुहकुलोद्भवो दशरथाभिधानो महान्कुलाम्बुजमधुव्रतो विविधपुण्यपुञ्जान्वितः ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गुहू संवरणे”@} 2 3 गूहकः-हिका, गूहकः-हिका, 4 जुघुक्षकः-क्षिका, 5 जोगुहकः-हिका
6 गूहिता-त्री, गोढा-ढ्री, गूहयिता-त्री, जुघुक्षिता-त्री, जोगुहिता-त्री
गूहन्-न्ती, गूहयन्-न्ती, जुघुक्षन्-न्ती, -- गूहिष्यन्- 7 घोक्ष्यन्-न्ती-ती, गूहयिष्यन्-न्ती-ती, जुघुक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- 8 गूहमानः, गूहयमानः, जुघुक्षमाणः, जोगुह्यमानः
गूहिष्यमाणः-घोक्ष्यमाणः, गूहयिष्यमाणः, जुघुक्षिष्यमाणः, जोगुहिष्यमाणः
9 सङ्घुट्-संङ्घुड्-संगुहौ-संगुहः
-- -- -- 10 11 गूढम्-गूढः-गूढवान्, गूहितः, जुघुक्षितः, जोगुहितः-तवान्
गुहः, 12 काकगुहाः 13, निगूही, 14 गूहः, 15 संजुघुक्षः, जोगुहः
गूहितव्यम्-गोढव्यम्, गूहयितव्यम्, जुघुक्षितव्यम्, जोगुहितव्यम्
गूहनीयम्, गूहनीयम्, जुघुक्षणीयम्, जोगुहनीयम्
16 गुह्यम्-गूह्यम्, गूह्यम्, जुघुक्ष्यम्, जोगुह्यम्
ईषद्गूहः-दुर्गूहः-सुगूहः
-- -- -- गूह्यमानः, निगूह्यमानः, जुघुक्ष्यमाणः, जोगुह्यमानः
गूहः, गूहः, जुघुक्षः, जोगुहः
गूहितुम्-गोढुम्, गूहयितुम्, जुघुक्षितुम्, जोगुहितुम्
17 गुहा-गूढिः, गूहना, जुघुक्षा, जोगुहा
गूहनम्, गूहनम्, जुघुक्षणम्, जोगुहनम्
18 गूहित्वा-गूढ्वा, गूहयित्वा, जुघुक्षित्वा, जोगुहित्वा
विगुह्य, विगूह्य, प्रजुघुक्ष्य, प्रजोगुह्य
गूहम् २, गूहित्वा २, गूढ्वा २, गूहम् २, गूहयित्वा २, जुघुक्षम् २, जुघुक्षित्वा २, जोगुहम् २
जोगुहित्वा २। 19
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४१७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८९६। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[२। ‘ऊदुपधाया गोहः’ (६-४-८९) इति गुणहेतावजादौ प्रत्यये परतः सर्वत्र उपधाया ऊकारो भवति। एवं ण्यन्तेऽपि।]]
04
=>
 [[३। ‘सनि प्रहगुहोश्च’ (७-२-१२) इति इण्णिषेधः। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वम्, ढत्वम्, भष्भावश्च। ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति कत्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
05
=>
 [[४। यङन्ते द्वित्वे, अभ्यासस्य गुणे, यङवयवस्याकारस्यातोलोपे, ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति लोपे च रूपम्। अल्लोपस्य स्थानिवद्भावाद्यङन्ते लघूपधगुणः सर्वत्र न।]]
06
=>
 [[५। ‘स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा’ (७-२-४४) इति इड्विकल्पः। इडभावपक्षे, लघूपधगुणे, ढत्व-धत्व-ष्टुत्व-ढलोपदीर्घाः।]]
07
=>
 [[६। इडभावपक्षे-गुणे-ढत्व-भष्भाव-कत्वेषु रूपम्।]]
08
=>
 [[B। ‘गूहमानः स्वमाहात्म्यमटित्वा मन्त्रिसंसदः। नृभ्योऽपवदमानस्य रावणस्य गृहं ययौ।।’ भ। का। ८। ४५।]]
09
=>
 [[७। ढत्वे पदान्तनिमित्तकः भष्भावः। जश्त्वे चर्त्वविकल्पः।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०४०७+ २५]
11
=>
 [[१। ऊदित्त्वेनेड्विकल्पात् निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः। ढत्व- धत्व-ष्टुत्ब-ढलोपेषु कृतेषु ‘ढ्रलोपे पूर्वस्य--’ (६-३-१११) इति दीर्घः।]]
12
=>
 [[२। काकेभ्यो गुह्यन्ते इति कर्मणि ‘मूलविभुजादिभ्यः--’ (वा। ३-२-५) इति क- प्रत्ययः।]]
13
=>
 [तिलाः]
14
=>
 [[३। ‘साधुकारिण्युपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-७८) इति णिनिः।]]
15
=>
 [[आ। संजुघुक्षव आयूंषि ततः प्रतिरुरूषवः। रावणान्तिकमाजग्मुः हतशेषा निशाचराः।।’ भ। का। ९। १४।]]
16
=>
 [[४। ‘शंसिदुहिगुहिभ्यो वा’ (वा। ३-१-१०९) इति क्यपि रूपम्। क्यपो वैकल्पिकत्वात् पक्षे ण्यति गूह्यम् इति च रूपम्। ण्यति-गोह्यम् इति काशिका-माधव- धातुघृत्तिप्रभृतिषु रूपं प्रदर्शितम्। ‘ऊदुपधाया गोहः’ (६-४-८९) इत्यत्राजादौ प्रत्यय एव ऊकारविधानात् तदेव साध्विति प्रतीयते।]]
17
=>
 [[५। ‘गुहा गिर्योषध्योः’ (ग। सू। ३-३-१०४) इति भिदादिपाठात् अङ्। अन्यत्र गूडिः इति।]]
18
=>
 [[६। ‘इदपक्षे, ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् गूहित्वा इति एकमेव रूपम्।]]
19
=>
 [पृष्ठम्०४०८+ २३]