| YouTube Channel

गुह (guha)

 
शब्दसागरः
English
गुह r. 1st cl. (ऊ)गुहू(गुहति) To cover, to cover as with clothes. to wear.
गुह
m.
 (-ह)
1. A name of KARTIKEYA.
2. A name of VISHNU.
3. A swift
horse.
4. The name of Nishada, ruler of Sringavera, the friend of
RAMA.
5. A name or title proper to persons of the writer caste.
f.
(-हा)
1. A cave, a cavern.
2. A pit, a hole in the ground.
3. A
plant, commonly Chakuliya: see सिंहपुच्छी.
E.
 गुह to conceal, affixes
अङ् and टाप.
Capeller Eng
English
गुह
m.
E.
 of Skanda & Śiva.
f.
 गु॑हा =
prec.
 + cave, pit,
mine,
fig.
 the heart. Instr. गु॑हा in secret, secretly
w.
 कृ & धा
conceal, remove.
Yates
English
गुह (हः) 1.
m.
 A name of
Kārtikeya,
Vishnu or
Nishada
a swift horse.
f.
 A cave, a pit
a plant.
Wilson
English
गुह r. 1st cl. (ऊ) गुहू (गुहति) To cover, to cover as with
clothes, to wear.
गुह
m.
 (-हः)
1 A name of KĀRTTIKEYA.
2 A name of VIṢṆU.
3 A swift horse.
4 The name of a Niṣāda, ruler of Sringavera, the friend of RĀMA.
5 A name or title proper to persons of the writer caste.
f.
 (-हा)
1 A cave, a cavern.
2 A pit, a hole in the ground.
3 A plant, commonly Cākuliya: see सिंहपुच्छी.
E.
 गुह to conceal, affixes अङ् and टाप्.
Apte
English
गुहः [guhḥ], [गुह्-क]
An epithet of Kārtikeya
गुह इवाप्रति- हतशक्तिः
K.*
 8
Ku.*
 5.14.
A horse.
N.
 of a Chāṇḍāla or Niṣāda, king of Śṛiṅgaver and a friend of Rāma.
An epithet of Viṣṇu
also of Śiva.
Comp.
 -कम् (pl. ) the number six. -राजः the peculiar form of construction of a temple. -षष्ठी the sixth day in the first fortnight of मार्गशीर्ष.
Apte 1890
English
गुहः [गुह्-क] 1 An epithet of Kārtikeya
गुह इवाप्रतिहतशक्तिः K. 8
Ku. 5. 14.
2 A horse.
3 N. of a Cāṇḍāla or Niṣāda, king of Śṛṅgavera and a friend of Rāma.
4 An epithet of Viṣṇu
also of Śiva.
Comp.
राजः the peculiar form of construction of a temple.
षष्ठी the sixth day in the first fortnight of मार्गशीर्ष.
Monier Williams Cologne
English
गुह
m.
 (g. अश्मादि) ‘reared in a secret place’,
N.
 of Skanda (the god
cf.
 Kārttikeya),
MBh.
 iii, ix, xiii
Hariv.
 10478
Suśr.
Kum.
&c.
N.
 of Śiva,
MBh.
 xiii, 1263
of Viṣṇu,
W.
of a king of the Niṣādas (friend of Rāma),
R.
 i
f.
 , vi
Mcar.
 iv, 60/7
N.
 belonging to persons of the writer caste,
W.
a horse (‘a swift horse’,
W.
 ),
L.
गुह
m.
pl.
N.
 of a people in the south of India,
MBh.
 xii, 7559
Monier Williams 1872
English
गुह, अस्, m. a N. of Skanda or Kārttikeya, the
god of war (as reared in a secret place)
an epithet
of Śiva
of Viṣṇu
N. of a king of the Niṣādas, a
friend of Rāma
a N. or title proper to persons of
the writer-caste
a horse, a swift horse
(आस्), m. pl.,
N. of a people in the south of India.
—गुह-गुप्त,
अस्, m., N. of a Bodhi-sattva.
—गुह-चन्द्र, अस्,
m., N. of a merchant.
—गुह-देव, अस्, m., N. of
a teacher.
—गुह-राज, अस्, m. a peculiar form or
construction of a temple.
—गुह-शिव, अस्, m., N.
of a king of Kaliṅga.
—गुह-षष्ठी, f. the sixth
day in the former half of Mārgaśīrṣa.
—गुह-सेन,
अस्, m., N. of a merchant.
Macdonell
English
गुह guh-a,
m.
 ep. of Śiva and of Skanda
🞄N. of a king of Niṣāda: -candra, -sena, 🞄m. names of merchants.
Benfey
English
गुह गुह् + अ,
m.
1. A name of
Skanda, the god of war, MBh. 13,
4093.
2. A name of Śiva, MBh. 13,
1263.
3. pl. The name of a people,
MBh. 12, 7559.
Apte Hindi
Hindi
गुहः
पुं*
 - गुह् - क
कार्तिकेय का विशेषण
गुहः
पुं*
 - -
घोड़ा
गुहः
पुं*
 - -
निषाद या चांडाल का नाम जो श्रृंगवेर का राजा तथा भगवान राम का मित्र था
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गुह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ತಿಕೇಯ /ಷಣ್ಮುಖ
निष्पत्तिः - > गुहू (संवरणे) - "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > गूहति दैवसेनाम्
प्रयोगाः - > "गुहोऽपि येषां प्रथमाप्तजन्मनां न पुत्रवात्सल्यमपाकरोति"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-१४
गुह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > गुहू - "कः"
व्युत्पत्तिः - > गुहति रक्षति
प्रयोगाः - > "करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "रक्षतीति गुहः स्मृतः" -निरुक्तिः ।
गुह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀರಾಮನ ಮಿತ್ರನಾದ ಒಬ್ಬ ನಿಷಾದ ರಾಜ /ಶೃಂಗಬೇರಪುರದ ದೊರೆ
प्रयोगाः - > "आससाद महावीरः शृङ्गबेरपुरं प्रति । यत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा ॥"
उल्लेखाः - > रामा०
गुह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವ /ಕುದುರೆ
L R Vaidya
English
guha {% m. %} 1. An epithet of Kārtikeya, गुह इवाप्रतिहतशक्तिः Kad., K.S.v.14
2. a horse
3. name of a chaṇḍāla king of Śṛingavera, a friend of Rāma.
Bopp
Latin
गुह m. (r. गुह् s. अ) cognomen Kârtikêyi. AM.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
sa khyim
गुह
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्कन्दः स्वामी महासेनः सेनानीः शिखिवाहनः ।
षाण्मातुरो ब्रह्मचारी गङ्गोमाकृत्तिकासुतः ॥ २०८ ॥
p{0013}
द्वादशाक्षो महातेजाः कुमारः षण्मुखो गुहः ।
विशाखः शक्तिभृत्क्रौञ्चतारकारिः शराग्निभूः ॥ २०९ ॥
-wordlist-
स्कन्द (पुं), स्वामिन् (पुं), महासेन (पुं), सेनानी (पुं), शिखिवाहन (पुं), षाण्मातुर (पुं), ब्रह्मचारिन् (पुं), गङ्गासुत (पुं), उमासुत (पुं), कृत्तिकासुत (पुं), द्वादशाक्ष (पुं), महातेजस् (पुं), कुमार (पुं), षण्मुख (पुं), गुह (पुं), विशाख (पुं), शक्तिभृत् (पुं), क्रौञ्चारि (पुं), तारकारि (पुं), शरभू (पुं), अग्निभू (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
गौरीपुत्र
गौरीपुत्र, षण्मुख, शक्तिपाणि, क्रौञ्चाराति, कार्तिकेय, विशाख, स्कन्द, स्वामिन्, तारकारि, कुमार, सेनानी, अग्निभू, बाहुलेय, गाङ्गेय, ब्रह्मचारिन्, गुह, वर्हिणवाहन, महासेन, महातेजस्, शरजन्मन्
गौरीपुत्रः षण्मुखः शक्तिपाणिः,
क्रौञ्चारातिः कार्त्तिकेयो विशाखः ।
स्कन्दः स्वामी तारकारिः कुमारः,
सेनानीः स्यादग्निभूर्बाहुलेयः ॥ १९ ॥
गाङ्गेयो ब्रह्मचारी च गुहो वर्हिणवाहनः ।
महासेनो महातेजाः शरजन्मा च कथ्यते ॥ २० ॥
verse 1.1.1.19
page 0003
नाममाला
Sanskrit
अग्निसूनु, शिखिसूनु, वह्निसूनु, पावकसूनु, आशुशुक्षणिसूनु, हिरण्यरेतस्सूनु, सप्तार्चिस्सूनु, जातवेदस्सूनु, तनूनपात्सूनु, स्वाहापतिसूनु, हुताशसूनु, ज्वलनसूनु, दहनसूनु, अनलसूनु, वैश्वानरसूनु, कृशानुसूनु, रोहिताश्वसूनु, विभावसुसूनु, वृषाकपिसूनु, समीगर्भसूनु, हव्यवाहसूनु, हुताशनसूनु, अग्निपुत्र, शिखिपुत्र, वह्निपुत्र, पावकपुत्र, आशुशुक्षणिपुत्र, हिरण्यरेतस्पुत्र, सप्तार्चिष्पुत्र, जातवेदष्पुत्र, तनूनपात्पुत्र, स्वाहापतिपुत्र, हुताशपुत्र, ज्वलनपुत्र, दहनपुत्र, अनलपुत्र, वैश्वानरपुत्र, कृशानुपुत्र, रोहिताश्वपुत्र, विभावसुपुत्र, वृषाकपिपुत्र, समीगर्भपुत्र, हव्यवाहपुत्र, हुताशनपुत्र, सेनानी, स्कन्द, शिखिवाहन, कार्तिकेय, विशाख, कुमार, षण्मुख, गुह, शक्तिमत्, क्रौञ्चभेदिन्, स्वामिन्, शरवणोद्भव
तदादिसूनुः सेनानीः स्कन्दश्च शिखिवाहनः ॥ ६६ ॥
कार्तिकेयो विशाखश्च कुमारः षण्मुखो गुहः ।
शक्तिमान् क्रौञ्चभेदी च स्वामी शरवणोद्भवः ॥ ६७ ॥
verse 0.1.1.66
page 0035
मयूरपति, बर्हिणपति, केकिपति, शिखिपति, प्रावृषिकपति, नीलकण्ठपति, कलापिपति, शिखण्डिपति, गुह
मयूरो बर्हिणः केकी शिखी प्रावृषिकस्तथा ।
नीलकण्ठः कलापी च शिखण्डी तत्पतिर्गुहः ॥ १२६ ॥
verse 0.1.1.126
page 0064
Mahabharata
English
Guha^1 = Skanda, q.v.
Guha^2 = Kṛshṇa: XII, 1507.
Guha^3 = Śiva (1000 names^2).
Guha^4 = Vishṇu (1000 names).
Guha, pl. (ºāḥ), a people. § 664 (Mokshadh.): XII, 207, 7559 (among the barbarous people of the south).
पुराणम्
English
गुह / GUHA. King of the country of Niṣādas alias Śṛṅgiverapura, on the banks of the river gaṅgā. śrī rāma when he went on exile to the forests went to the residence of guha accompanied by lakṣmaṇa and sītā. guha, a devotee of rāma, received them with respect offering them many kinds of fruits and roots to eat. But śrī rāma said that it was not proper to accept fruits and roots and so he drank only pure water from him. But guha was asked to feed his horse. At night when lakṣmaṇa stood watch over rāma and sītā, guha volunteered to stand guard but lakṣmaṇa refused to accept the offer. So guha kept company with lakṣmaṇa and both of them spent the night talking to each other. In the morning as per Rāma's request guha brought a canoe and guha himself took rāma, lakṣmaṇa and sītā to the other side of the river. (sarga 50, vālmīki Rāṃāyaṇa, ayodhyā Kāṇḍa).
guha is seen next when bharata comes to the forest in search of rāma. When bharata returned from kekaya he went in search of śrī rāma and lakṣmaṇa and came to guha in Śṛṅgiverapura. guha then gave bharata all available information regarding śrī rāma. guha then sent the dāśa army along with bharata. (sarga 84, ayodhyā Kāṇḍa, vālmīki rāmāyaṇa).
guha, chief of Śṛṅgiverapura, spent the night with rāma and lakṣmaṇa under an Oka tree. (Chapter 6, agni purāṇa).
गुहस् / GUHA(S). A tribe of people of ancient india. Āndhras, pulindas, Cucukas, guhas, Śabaras and Bhadras are some of the tribes of the south. (Śloka 42, Chapter 207, śānti Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गुह, ऊ ञ संवृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-उभं-सकं-वेट् ।) ह्रस्वी । ऊ, अगूहीत् अघु-क्षत् । ञ, गूहति गूहते । गुहो णोरूरितिदीर्घः । इति दुर्गादासः ॥
गुहः,
पुं,
 (गूहति रक्षति पालयतीत्यर्थः देव-सेनाम् । गुह + “इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः ।”३ । १ । १३५ । इति कः । नामनिरुक्तौ तु गुहाआवासत्वेनास्त्यस्येति अच् । एतयोर्व्युत्पत्ति-द्वययोरेव क्रमान्वयेनोदाहरणे द्रष्टव्ये । यथा, महाभारते । ३ । २२८ अध्याये ।“रुद्रसूनुं ततः प्राहुर्गुहं गुणवताम्बरम् ।”इत्युपक्रम्य ।“अथैनमभ्ययुः सर्वा देवसेनासहस्रशः ।अस्माकं त्वं पतिरिति ब्रुवाणाः सर्व्वतो दिशः ॥
”इत्यन्तेन महात्मा कार्त्तिकेयः सैनापत्यार्थं देवैःप्रार्थितः । ततो नामनिरुक्तिः । यथा, महा-भारते । १३ । ८५ । ८०--८३ ।“दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधेऽद्भुतदर्शनः ।ददृशुः कृत्तिकास्तन्तु बालार्कसदृशद्युतिम् ॥
स्कन्नत्वात् स्कन्दताञ्चापि गुहावासाद्गुहोऽभवत् ॥
”)कार्त्तिकेयः । इत्यमरः । १ । १ । ४२ ॥
घोटकः ।इति शब्दरत्नावली ॥
श्रीरामसखः । स तुशृङ्गवेरपुरवासी निषादाधिपतिः । (यथा, रामा-यणे । २ । ५० । ३३ ।“तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा ।निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश्चेति विश्रुतः ॥
”गूहते संवृणोति स्वरूपादीनि मायया इति ।गुह + कः ।) विष्णुः । (यथा, महाभारते । १३ ।१४९ । ५४ ।“करणं कारणं कर्त्ता विकर्त्ता गहनो गुहः ॥
”महादेवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । ६० ।“व्यालरूपो गुहावासी गुहो माली तरङ्गवित् ॥
”)कायस्थानां पद्धतिविशेषः ॥
(यथा, कायस्थ-कुलदीपिकायाम् ।“अयं गुहकुलोद्भवो दशरथाभिधानो महान्कुलाम्बुजमधुव्रतो विविधपुण्यपुञ्जान्वितः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गुह संवरणे
भ्वा०
उभ०
सक०
 वेट् । गूहति ते अगूहीत्अघुक्षत् । अगूहिष्ट अगूढ अघुक्षत अगूहिषत अघुक्षन्त ।अगूहिषि अघुक्षि । अगूहिष्वहि अगुह्वहि अघुक्षा-वहि । जुगूह जुगुहे “गूहिता गोढा । गुह्यात् ।गूहिषीष्ट घुक्षीष्ट गूहिष्यति--ते--धोक्ष्यति--ते, गुह्यम्गोह्यम् । गूहनं गुहः गुहा । सन् जुघुक्षति “जुगूहतस्याः पथि लक्ष्मणो यत्” रघुः । “अगूहीच्छायकैर्दिशः”गूहिष्यामि क्षितिं कृत्तैः” भट्टिः “गूहेत् कूर्म इवाङ्गानि”मनुः । “जुगूहे दक्षिणे पार्श्वे” भा० वि० २३५ श्लो० ।“गूहन्ति मेघा इव रश्मिवन्तम्” भा० भी० ७९२ श्लो० ।“आकारो गूहितं शक्यः” भा० द्रो० ४४७ श्लो० ।“अगूढसद्भावमितीङ्गितज्ञया” कुमा० । णिच् गूह-यति ते अजूगुहत् त । “न देवामपि ह्रुतः सुमति नजुगुक्षतः” ऋ० ८ । ३१ । ७ । क्विप् घुट् गुहौ गुहः ।“विश्वायुरग्ने गुहा गुहं गाः” ऋ० १ । ६७ । ३ ।अप + अपनयने “अपागूहन्नमृतां मर्त्येभ्यः” ऋ० १० । १७ ।२ । “अपागूहन् अपनीतवन्तः” भा० । संवरणे च ।“मात्मानमप गूहथाः” अथ० ४ । २० । ५ ।अव + सम्यग्संवरणे । “यूपशकलमवगूहति” शत० ब्रा० ३ ।७ । १ । २२ । “उष्णीषं संहृत्य पुरस्तादवगूहति” ५ । ३ ।५ । २३ ।उद् + उत्क्षिप्य संवरणे । “नीविमुद्गूहते” शत० ब्रा० ३ । २ । १ । १५ ।उप + आलिङ्गने “गाढं चोपजुगूहैनम्” भट्टिः “छाया-च्छलेनोपजुगूह लक्ष्मीः” रघुः । “उपगूढानि सवेपथूनिच” कुमा० । “तरङ्गहस्तैरुपगूहतीव” रघुः आश्लेषणेच । “कश्चित् कराभ्यामुप्रगूढनालम्” रघुः ।नि + अतिशयसंवरणे । “देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम्”श्वेता० उप० । समादिपूर्वस्य तत्तदुपसर्गद्योत्यार्थसंयुतसंवरणे
गुह
पु०
 गूहति देवसेनाम् गुह--क । १ कार्त्तिकेये“सैनापत्येन देवानामभिषिक्तो गुहस्तदा” भा० व०३८ अ० । “अथैनमभ्ययुः सर्वादेवसेनाः सहस्रशः ।अस्माकं त्वं पतिरिति ब्रुवाणाः सर्वतो दिशः” भा० व०२२८ अ० । “गुहोऽपि येषां प्रथमाप्तजन्मनाम्” कुमा०तस्य देवसेनारक्षकत्वेन सेनापतित्वात् तथात्वम् ।भा० आनु० ८५ अ० गुहनामनिरुक्तिरन्यथोक्तो यथा“स्कन्नत्वात् स्कन्दनामायं गुहावासाद्गुहोऽभवत्” । अत्रपक्षे गुहा आवासत्वेनास्त्यस्य अच् । २ अश्वे पुंस्त्री शब्द-रत्ना० एतदाशयेन “यत्राश्वा बिलयोनयः” कुमा० उक्तम् ।देवखातरूपविलोत्पन्नत्वात्तथात्वम् । ३ परमेश्वरे । “करणंकारणं कर्त्ता विकर्त्ता गहनो गुहः विष्णुस० ।“गूहति संवृणोति स्वरूपं माययेति गुहः” भा० “नाहंप्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः” इति गीतोक्तेस्तस्यस्वमायया स्वात्मरूपसंवरणात्तथात्वम् । गुहारूपमाया-हृदयाद्याश्रयत्वात् वा तथात्वम् । गुहाशयशब्दे दृश्यम् ।रामायणप्रसिद्धे शृङ्गवेरपुराधीशे चण्डालजातीये४ राममित्रे च
पु०
 । आससाद महावीरः शृङ्गवेरपुरंप्रति” इत्युपक्रमे “यत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्म-समः सखा । निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश्चेतिविश्रुतः” इत्यादिना “सहं सौमित्रिणा रामः समागच्छत्गुहेन स” इत्यन्तेन रामा० अबोध्याकाण्डे तत्सख्यय-क्तम् । ५ सिंहपुच्छीलतायाम् (चाकुलया) ६ पर्वतादिग-ह्वरे स्त्री मेदि० । तस्य सर्वसत्वसवारकत्वात् तथात्वम् ।“गुहानिबद्धप्रतिशब्ददीर्घम्” “प्रतिस्वनेनास्य गुहागतेन”रघुः ८ शालपर्ण्णीवृक्षे (शालपाण) राजनि० अकृत्रिमे९ देवखाते, १० हृदये च स्त्री शब्दार्थचि० । हृदयस्य गुहा-तुल्यत्वात् तथात्वम् यथाह शत० ब्रा० ११ । २ । ६ । ५ ।“तस्मादिदं गुहा हृदयम्” । “गुहां प्रविष्टौ सुकृतस्यलोके” श्रुतिः ११ मायायां च । “योन येद निहितंगुहायां परमव्योमन्” श्रुतिः गुहाहितं गह्वरेष्ठंपुराणम्” “आत्मा गुहायां निहितः” श्रुतिः ।वृषा० आद्युदात्तः । १२ गुहाधिष्ठातृदेवतायाम् स्त्री ।“गुहाभ्यः किरातम्” यजु० ३० । १७ । पुरुषमेषे ।१३ बुद्धौ । गुह--भावे भिदा० अङ् । १४ संवरणे स्त्री ।गुह + अश्मा० अस्त्यर्थे र । गुहर तद्युक्ते
त्रि०
 ।
Capeller
German
गुह
m.
 Bein. Śiva's u. Skanda's
f.
 गु॑हा
Versteck, bildl. das Herz. Instr. गु॑हा
adv. im Geheimen, mit धा u. कर्
verstecken, beseitigen.
Burnouf
French
गुह गुह
m.
 cheval rapide.
Surn. de कार्त्तिकेय
np. d'un roi des Niṣadhas, du temps de Rāma.
Stchoupak
French
गुह-
m.
n.
 de Skanda
de Śiva
d'un roi
des Niṣāda, etc.
pl.
n.
 d'un peuple
-आ-
f.
 cachette, caverne
fig. for intérieur,
cœur.
°चन्द्र- °वर्मन्- °सेन-
m.
n.
 d'hommes.
गुहा-गहनवन्त्- a. qui comporte des cavernes et des fourrés.
°चर- ag. qui a une existence secrète, au fond du cœur.
°मुख- a. dont la bouche est comme une caverne, bouche-bée.
°वासिन्-
m.
n.
 d'un sage.
°शय- ag. qui gît dans une caverne, au fond du cœur.
°हित- a. v. = °चर-।
गुहेश्वर-
m.
 roi des cavernes,
n.
 d'un personnage à la suite de Śiva.