| YouTube Channel

गुर्जरी (gurjarI)

 
Monier Williams Cologne
English
गुर्जरी (ई),
f.
 id., Siṃhās.
(in music)
N.
 of a Rāgiṇī (v.l. गुज्ज्° and गुड-करी).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गुर्ज्जरी,
स्त्री,
 (जॄ + णिच् + अच् । गुरिति शत्रु-कृतताडनादिकं तज्जीर्य्यत्यत्र इति अधिकरणेअप् । गुर्ज्जरः देशः तस्य प्रियेति ङीष् । यद्वागुर्ज्जरदेशःप्रियोऽस्या इति अण् ङीप् च ।गुर्ज्जरदेशवासिनी अतो गुर्ज्जरीतिकेचित् ।)रागिणीविशेषः । इति हलायुधः ॥
इयन्तु भैरव-रागस्य रागिणीति बोध्यम् । यथा, सङ्गीतदर्पणेरागविवेकाध्याये । १६ ।“भैरवी गुर्ज्जरी रामकिरी गुणकिरी तथा ।वाङ्गाली सैन्धवी चैव भैरवस्य वराङ्गनाः ॥
”अस्या गानवेलानिर्णयो यथा, तत्रैव । २० ।“वेलावली च मल्लारी वल्लारी सोमगुर्ज्जरी ।”इयं हि ग्रीष्मऋतौ स्वस्वामिना भैरवरागेण सहगीयते । यथा, तत्रैव । २७ ।“भैरवः ससहायस्तु ऋतौ ग्रीष्मे प्रगीयते ।”इति सोमेश्वरमतम् । हनूमन्मते तु । इयमेवमेघरागस्य स्त्री । यथा, तत्रैव । ३७ ।“मल्लारी देशकारी च भूपाली गुर्ज्जरी तथा ।टङ्का च पञ्चमी भार्य्या मेघरागस्य योषितः ॥
”इयं पुना रागार्णवमते पञ्चमरागाश्रया रागिणी-त्यवधेयम् । यथा, तत्रैव । ४० ।“ललिता गुर्ज्जरी देशी वराडी रामकृत्तथा ।मता रागार्णवे रागाः पञ्चैते पञ्चमाश्रयाः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गुज्ज(र्ज)री स्त्री १ रागिणीभेदे । तत्स्वरूपं सङ्गीतदा० उक्तंयथा “श्यामा सुकेशी मलयद्रुमाणां मृदूल्लसत्पल्लव-तल्पयाता । श्रुतेः स्वराणां दधती विभागं तन्त्रीमुखात्दक्षिणगुर्ज्ज(ज्ज)रींयम्” कालभदे तस्या गानं निषिद्धंतत्रैव “नाटी गौडी वराटी च गुज्ज(र्ज्ज)री दे-शिरेव च । पूर्वाह्णे गानमेतेषा निषिद्धमिति त-द्विदः” २ रागभेदे च “गुज्ज(र्जरीरागैकतालीतालेनगीयते” गीतगो० ।