| YouTube Channel

गुरी (gurI)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गुरी - उद्यमने (तुदा० आत्म० सक० से०) गुरते
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತು
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
गुर्
मूलधातुः:
गुरी
धात्वर्थः:
उद्यमने
गणः:
तुदादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
गुरते
अनुबन्धादिविशेषः:
कुटादिः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
गुरीँ गुरी उद्यमे
- गुरते जुगुरे गुरिता उद्गूर्णः उद्गूर्णवान् 122
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
गुरीँ गुरी उद्यमे
-उदात्तोऽनुदात्तेत्- गुरते, , गुरिता, गूर्णः अपगुरो णमुलि (6153) वात्त्वम्-अपगारम् अपगारम्, अपगोरम्, अपगोरम् चुरादौ (10142) आगूरयते गूरेः 115
धातुवृत्तिः
Sanskrit
गुरीँ गुरी (अर्थः) उद्यमने
( गुरते जुगुरे जुगुरिषे गुरिता गुरिष्यते गुरताम् अगुरत गुरेत गुरिषीष्ट अगुरिष्ट अगुरिषाताम् जुगुरिषते जोगूर्यते जोगोर्त्ति गोरयति अजूगुरत् ) (खड्गापगारं युध्यन्ते, खड्गापगोरम् ) इति वा, त्वरया खड्गमुद्यम्य युध्यन्तइत्यर्थः "द्वितीयायां च'' इति परीप्सायां णमुल्, "अपगुरोर्णमुल्'' इति वात्वम् (गूर्णः गूर्णवान् ) ईदित्त्वादनिट्त्वं, (गूर्तिः) "तितुत्र'' इतीण्निषेधः, दीर्घोपधोऽयं चुरादौ, हिंसागत्योर्दिवादौ, ईदिदुदात्तोऽनुदात्तेत् 112
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गुरी उद्यमने”@} 2 “गुरते 3 गुरयेतेति शे णौ उद्यमने तङि।
श्यनि गूर्यत इत्येवं गतिहिंसनयोस्तङि।।” 4 इति देवः।
उद्यमनम् = उद्धरणमिति धा।
का।
व्याख्या 5।
6 7 गोरकः-रिका, गोरकः-रिका, जुगुरिषकः-षिका, जोगुरकः-रिका
गुरिता-त्री, गोरयिता-त्री, जुगुरिषिता-त्री, जोगुरिता-त्री
-- गोरयन्-न्ती, गोरयिष्यन्-न्ती-ती
-- गुरमाणः, गोरयमाणः, जुगुरिषमाणः, 8 जोगूर्यमाणः
गुरिष्यमाणः, गोरयिष्यमाणः, जुगुरिषिष्यमाणः, जोगुरिष्यमाणः
9 सङ्गूः-सङ्गूरौ-सङ्गुरः
-- -- -- -- 10 गूर्णम्-गूर्णः-गूर्णवान्, गोरितः, जुगुरिषितः, जोगुरितः-तवान्
गुरः, 11 गुरणः, 12 अपगोरी, गोरः, जुगुरिषुः, जोगुरः
गुरितव्यम्, गोरयितव्यम्, जुगुरिषितव्यम्, जोगुरितव्यम्
गुरणीयम्, गोरणीयम्, जुगुरिषणीयम्, जोगुरणीयम्
13 गोर्यम्, गोर्यम्, जुगुरिष्यम्, जोगुर्यम्
ईषद्गुरः-दुर्गुरः-सुगुरः
-- -- -- गूर्यमाणः, गोर्यमाणः, जुगुरिष्यमाणः, जोगूर्यमाणः
गोरः, गोरः, जुगुरिषः, जोगुरः
गुरितुम्, गोरयितुम्, जुगुरिषितुम्, जोगुरितुम्
गूर्त्तिः, गोरणा, जुगुरिषा, जोगुरा
गुरणम्, गोरणम्, जुगुरिषणम्, जोगुरणम्
गुरित्वा, गोरयित्वा, जुगुरिषित्वा, जोगुरित्वा
सङ्गूर्य, सङ्गोर्य, सञ्जुगुरिष्य, सञ्जोगूर्य
14 15 अस्यपगारं-अस्यपगोरम् 16 शस्त्रापगोरं-शस्त्रापगारं 17।
गोरम् २, गुरित्वा २, गोरम् २, गोरयित्वा २, जुगुरिषम् २, जुगुरिषित्वा २, जोगुरम्
जोगुरित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(४१३)
02
=>
(६-तुदादिः-१३९६। अक। सेट्। आत्म। कुटादिः।)
03
=>
[गू]
04
=>
(श्लो। १५२)
05
=>
(२-८२)
06
=>
[पृष्ठम्०४०३+ २५]
07
=>
[[१। अस्य धातोः कुटादिपाठात् ‘गाङ्कुटादिभ्यः’ (१-२-१) इति ञ्णिद्भिन्नस्य प्रत्ययस्य ङिद्वद्भावः। तेन सर्वत्र गुणाभावः। सनोऽपि ङिद्वद्भावातिदेशान्न गुणः।]]
08
=>
[[२। ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः।]]
09
=>
[[३। ‘र्वोरुपधाया दीर्घ इकः’ (८-२-७६) इति उपधादीर्घे विसर्गः।]]
10
=>
[[४। धातोरीदित्त्वात् ‘श्वीदितो निष्ठायाम्’ (७-२-१४) इति इण्णिषेधः। ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घे, ‘रदाभ्यां--’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वे, णत्वम्।]]
11
=>
[[५। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिकः युच्।]]
12
=>
[[६। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
13
=>
[[७। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यत्। णित्त्वाद्गुणः।]]
14
=>
[पृष्ठम्०४०४+ २६]
15
=>
[[१। ‘द्वितीयायां च’ (३-४-५३) इति णमुल्। ‘अपगुरो णमुलि’ (६-१-५३) इति उपधाया आत्वं विकल्पेन भवति। त्वरया असिमुद्यम्य युध्यन्ते--इत्यर्थः।]]
16
=>
[[आ। ‘शस्त्रापगोरं (गारं) चलतां पदोद्धतं रजो भटानामदधत् प्रभां रवेः। क्ष्वेला वादित्रनिनादमांसला घनाघनानां निनदं निरास्थत।।’ वा। वि। १-३६।]]
17
=>
[वा युद्ध्यन्ते]