धातुः: गुध्
मूलधातुः: गुध
धात्वर्थः: रोषे
गणः: क्र्यादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: गुध्नाति


धातुः: गुध्
मूलधातुः: गुध
धात्वर्थः: परिवेष्टने
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: गुध्यति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

गुधँ गुध (अर्थः)  रोषे
(गुध्नाति जुगोध गुधित्वा ) इत्यादि मृदिवत् (गुधितः गुधितवान्) "उदुपधात्'' इति निष्ठायाः कित्त्वविकल्पो व्यवस्थितविभाषया शब्विकरणानामेकेत्युक्तम् गुध्यतीति परिवेष्टने दिवादौ 45

गुधँ गुध  (अर्थः)  परिवेष्टने
अयं चतुर्थान्तः ( गुध्यति ) इत्यादि ( गुधित्वा ) "मृडमृद''इत्यादिना सेटः क्त्वः कित्त्वम् ( गोधा ) भिदादिपाठाद् अङि गुणः (गोधिका) संज्ञायां कनि "केऽणः'' इति ह्रस्वे "प्रत्ययस्थात्'' इतीत्वम् गोधाया अपत्यं (गौधेरः) "गोधाया ढ्रक्'' इति ढ्रक् ( गौधारः ) "आरगुदीचाम्'' इत्यारक् उदीचां ग्रहणात्पक्षे "स्त्रीभ्यो ढक्'' इति ढकि ( गोधेयः ) ( गोधूमः ) "गुधेरूम'' इत्यूमः रोषेद्ययं क्र्यादिः 13

गुधँ गुध  रोषे 
- गुध्नाति  गुधित्वा  गुधितम्  गुध्यतीति गणान्तरे  48

गुधँ गुध  परिवेष्टने 
- गुध्यति  गुधित्वा  जुगोध  14

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“गुध रोषे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> “गुधेर्गुध्नाति रोषेऽर्थे, गुध्येत् तु परिवेष्टने।” <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>शतरिं गुध्नन्-ती, गोधयिष्यन्-न्ती-ती, जुगुधिषिष्यन्-जुगोधि- षिष्यन्-न्ती-ती, इत्यादीनि रूपाणि। </li> <li>अन्यानि सर्वाण्यपि दैवादिकगुध्यति- वत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> गुध्नन्, इत्यत्र क्रैयादिकत्वात् ‘क्र्यादिभ्यः--’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति श्नाप्रत्ययः। </li> <li>श्नाप्रत्ययस्य सार्वधातुकत्वात् ङिद्वद्भावः। </li> <li>तेनाङ्गस्य गुणो न। </li> <li>‘श्नाभ्यस्तयोरातः’ <a href="#foot_krm07">7</a> इत्याकारलोपः। </li> <li><a href="#foot_krm08">8</a> गोधा।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४०६)</li> <li id="foot_krm02">02 => (९-क्र्यादिः-१५१७। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १२१)</li> <li id="foot_krm04">04 => (४०५)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[आ। ‘भूयो निपात्य मृडितस्वजनः स गुध्नन् दन्तौ विकुष्य गजमुत्क्षुभितं व्यनभ्नात्।।’ धा। का। ३-१०।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => (३-१-८१)</li> <li id="foot_krm07">07 => (६-४-११२)</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। भिदादिषु (३-३-१०४) पाठादङ्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“गुध परिवेष्टने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> “गुधेर्गुध्नाति रोषेऽर्थे, गुध्येत् तु परिवेष्टने।” <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>गोधकः-धिका, गोधकः-धिका, <a href="#foot_krm04">4</a> जुगुधिषकः-जुगोधिषकः, जोगुधकः-धिका;</li> <li> गोधिता-त्री, गोधयिता-त्री, जुगुधिषिता-जुगोधिषिता-त्री, जोगुधिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> गुध्यन्-न्ती, गोधयन्-न्ती, जुगुधिषन्-जुगोधिषन्-न्ती;</li> <li> -- गोधिष्यन्-न्ती-ती, गोधयिष्यन्-न्ती-ती, जुगुधिषिष्यन्-जुगोधिषिष्यन्-न्ती-ती, -- गोधयमानः, गोधयिष्यमाणः, जोगुध्यमानः-जोगुधिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> सुघुत्-सुघुद्-सुगुधौ-सुगुधः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm07">7</a> <a href="#foot_krm08">8</a> विगुधितम्-तः, <a href="#foot_krm09">9</a> गोधितः, जुगुधिषितः-जुगोधिषितः, जोगुधितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> गुधः, <a href="#foot_krm11">11</a> सुगोधी, गोधः, जुगुधिषुः-जुगोधिषुः, जोगुधः;</li> <li> गोधितव्यम्, गोधयितव्यम्, जुगुधिषितव्यम्-जुगोधिषितव्यम्, जोगुधितव्यम्;</li> <li> गोधनीयम्, गोधनीयम्, जुगुधिषणीयम्-जुगोधिषणीयम्, जोगुधनीयम्;</li> <li> गोध्यम्, गोध्यम्, जुगुधिष्यम्-जुगोधिष्यम्, जोगुध्यम्;</li> <li> ईषद्गोधः-दुर्गोधः-सुगोधः;</li> <li> -- -- गुध्यमानः, गोध्यमानः, जुगुधिष्यमाणः, जोगुध्यमानः;</li> <li> गोधः, गोधः, जुगुधिषः-जुगोधिषः, जोगुधः;</li> <li> गोधितुम्, गोधयितुम्, जुगुधिषितुम्-जुगोधिषितुम्, जोगुधितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> गोधा, गोधना, जुगुधिषा-जुगोधिषा, जोगुधा;</li> <li> गोधनम्, गोधनम्, जुगुधिषणम्-जुगोधिषणम्, जोगुधनम्;</li> <li> <a href="#foot_krm13">13</a> गुधित्वा, गोधयित्वा, जुगुधिषित्वा-जुगोधिषित्वा, जोगुधित्वा;</li> <li> प्रगुध्य, प्रगोध्य, सञ्जुगुधिष्य-सञ्जोगुधिष्य, प्रजोगुध्य;</li> <li> गोधम् २, गुधित्वा २, गोधम् २, गोधयित्वा २, जुगुधिषम् २-जुगोधिषम् २, जुगुधिषित्वा २-जुगोधिषित्वा २, जोगुधम् २;</li> <li> जोगुधित्वा २;</li> <li> <a href="#foot_krm14">14</a> इति ऊमप्रत्ययः। </li> <li>त्वगादिभिः गुध्यते = आवेष्ट्यते इति गोधूमः।]] गोधूमः। </li> <li><a href="#foot_krm15">15</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४०५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-११२०। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १२१।)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति सनः कित्त्वविकल्पनान् रूपद्वयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यन्। श्यनस्सार्वधातुकत्वात् ङिद्वद्भावेनाङ्गस्य गुणो न।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। भष्भावो झषन्तत्वेन।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्०३९३+ २२]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। ‘शब्विकरणेभ्य एवेष्यते’ (भाष्येष्टिः १-२-२१) इति इष्टेः, ‘उदुपधात्--’ (१-२-२१) इति न कित्त्वविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[आ। ‘तं प्लुष्यद्दृष्टिनृत्यद्रुषमपि च गतत्रासमुत्कुथ्यदङ्गं पोथ्यं प्रोचे स्वरेण स्वजनविगुधितं क्षिप्यता पुष्पमाध्वीम्।।’ धा। का। २-५६।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[२। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[३। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[४। गोधा = तलत्राणम्। भिदादौ (३-३-१०४) गुणविशिष्टपाठात्, ‘गोधाया ढ्रक्’ (४-१-१२९) इति निर्देशाच्च अङि गुणः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[५। ‘मृडमृदगुध--’ (१-२-७) इति नित्यं कित्त्वम्। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इत्यस्यापवादः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[६। ‘गुधेरूमः’ [द। उ। ७-४२।]</li> <li id="foot_krm15">15 => [पृष्ठम्०३९४+ २७]</li></ul>

गुध् (गु꣡धँ꣡ रोषे - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = गोधनम्
अनीयर् = गोधनीयः - गोधनीया
ण्वुल् = गोधकः - गोधिका
तुमुँन् = गोधितुम्
तव्य = गोधितव्यः - गोधितव्या
तृच् = गोधिता - गोधित्री
क्त्वा = गुधित्वा
ल्यप् = प्रगुध्य
क्तवतुँ = गुधितवान् - गुधितवती
क्त = गुधितः - गुधिता
शतृँ = गुध्नन् - गुध्नती

गुध् (गु꣡धँ꣡ परिवेष्टने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = गोधनम्
अनीयर् = गोधनीयः - गोधनीया
ण्वुल् = गोधकः - गोधिका
तुमुँन् = गोधितुम्
तव्य = गोधितव्यः - गोधितव्या
तृच् = गोधिता - गोधित्री
क्त्वा = गुधित्वा
ल्यप् = प्रगुध्य
क्तवतुँ = गुधितवान् - गुधितवती
क्त = गुधितः - गुधिता
शतृँ = गुध्यन् - गुध्यन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

गुधँ गुध  परिवेष्टने
- गुध्यति  गुधित्वा  गुधेरूमः (उ0 52) गोधूमः  भिदादौ (गण0 33104) गोधा  उन्द्यमिगुधि (दश0 उ0 928) इति कित् सः-गुत्सः  लक्ष्ये छान्तः-गुच्छः  12

वेष्टे
2.3.64
हेडति स्नायति वटति गुध्यति वण्डते मण्डते वेष्टते मगध्यति मुरति कृणत्ति गुण्डयति परिक्षिपति परिक्षिपते

गुध - परिवेष्टने (दिवा० पर० सक० से०) गुध्यति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಸುತ್ತುಗಟ್ಟು /ಮರೆ ಮಾಡು /ಮುಚ್ಚು

गुध्यति (gudhyati)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika