| YouTube Channel

गुडः (guDaH)

 
Apte
English
गुडः [guḍḥ], 1 Treacle, molasses
गुडधानाः Sk.
गुडौदनः
Y.*
 1. 34
गुडद्वितीयां हरीतकीं भक्षयेत् Suśr.
A globe, ball
साग्निः सगुडशृङ्गिका
Mb.
 * 3.15.8.
A ball for playing with.
A mouthful, bit.
An elephant's armour.
The cotton tree.
A pill
Śāraṅgdhara 13.1.Comp. -उदकम् water mixed with molasses. -उद्भवा sugar. -ओदनम् rice boiled with coarse sugar
Y.*
 1. 33. -करी
f.
N.
 of a Rāgiṇī (गुर्जरी). -तृणम्, -दारुः, -रुn. sugar-cane. -त्वच्-चा
f.
 the aromatic bark of the Laurus Cassia (Mar. दालचिनी). -धेनुः
f.
 a milch-cow symbolically represented by molasses and offered as a present to Brāhmaṇas. -पिष्टम् a sort of sweatmeat, flour and molasses ground and boiled together
Y.*
 1. 289. -फलः the Pīlu tree. -शर्करा refined sugar. -शृङ्गम् a cupola. -शृङ्गिका an apparatus or missile for throwing balls
Mb.
 * 3.15.8. -हरीतकी myrobalan preserved in molasses (Mar. मुरांवळा).
Apte 1890
English
गुडः 1 Treacle, molasses
गुडधानाः Sk.
गुडौदनः Y. 1. 303
गुडद्वितीयां हरीतकीं भक्षयेत् Suśr.
2 A globe, ball.
3 A ball for playing with.
4 A mouthful, bit.
5 An elephant's armour.
6 The cotton tree.
Comp.
उदकं water mixed with molasses.
उद्भवा sugar.
ओदनं rice boiled with coarse sugar.
तृणं,
दारुः,
रु n. sugar-cane.
त्वच्
चा f. the aromatic bark of the Laurus Cassia (दालचिनी Mar.).
धेनुः f. a milch-cow symbolically represented by molasses and offered as a present to Brāhmaṇas.
पिष्टं a sort of sweatmeat, flour and molasses ground and boiled together.
फलः the Pīlu tree.
शर्करा refined sugar.
शृंगं a cupola.
हरीतकी myrobalan preserved in molasses
(Mar. मुरांवळा).
Hindi
Hindi
गुड़ (पु)
Apte Hindi
Hindi
गुडः
पुं*
 - गुड् - क
"शीरा, राब, ईख के रस से तैयार किया गया गुड़"
गुडः
पुं*
 - गुड् - क
"भेली, पिण्ड"
गुडः
पुं*
 - गुड् - क
खेलने की गेंद
गुडः
पुं*
 - गुड् - क
"मुंहभर, ग्रास"
गुडः
पुं*
 - गुड् - क
"हाथी का जिरहबख्तर, कवच"
गुडः
पुं*
 - गुड्+अच्
"गोली, बटिका"
Tamil
Tamil
கு3ட3: : சக்கரைப்பாகு, வெல்லப்பாகு, வெல்லக்கட்டி, பந்து.
கு3ட3: : சக்கரைப்பாகு, வெல்லப்பாகு, வெல்லக்கட்டி, பந்து.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गुडः,
पुं,
 (गवते अव्यक्तशब्दं करोतीति । गु ङशब्दे + “क्वादिभ्यः कित् ।” उणां । १ । ११४ ।इति डः स च कित् ।) गोलः । हस्तिसन्नाहः ।इति मेदिनी । डे । १० ॥
ग्रासः । इति हेम-चन्द्रः ॥
कार्पासी । इति राजनिर्घण्टः ॥
इक्षु-पाकः । इत्यमरः । ३ । ३ । ४१ । तस्य पर्य्यायः ।इक्षुसारः २ मधुरः ३ रसपाकजः ४ खण्डजः ५द्रवजः ६ सिद्धः ७ मोदकः ८ अमृतसारजः ९शिशुप्रियः १० सितादिः ११ अरुणः १२ रसजः १३ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
इक्षुरसक्वाथः १४ गण्डोलः १५मधुवीजकः १६ । इति वैद्यकम् ॥
गण्डोलम् १७गुलः १८ स्वादुखण्डः १९ । इति शब्दरत्नावली ॥
स्वादुः २० । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
अस्य गुणाः ।वृष्यत्वम् । स्निग्धत्वम् । गुरुत्वम् । वातनाशित्वम् ।मूत्रशोधनत्वम् । नातिपित्तहरत्वम् । मेदःकफ-कृमिवलप्रदत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
मधुरत्वम् ।क्षारत्वम् । उष्णत्वम् । कफनाशित्वम् । पित्त-रक्ते अहितत्वम् । जीर्णश्चैव रसायनः ॥
पुरा-तनस्य तस्य गुणाः । पित्तपवनार्त्तित्रिदोषपाण्डु-प्रमेहश्रमनाशित्वम् । द्रव्यान्तरसंयोगेन विशे-षतो ज्वरनाशित्वम् । रुचिकारित्वम् । हृद्य-त्वम् । सन्तापशान्तिप्रदत्वम् । विण्मूत्रामय-शोधनत्वम् । अग्निजननत्वम् । स्निग्धत्वम् । स्वादु-तरत्वम् । लघुत्वम् । पथ्यत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
अधिकगुणत्वम् । रक्तप्रसन्नबल-कारित्वम् । मधुरत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
यावनालरसपाकभवगुडगुणाः । क्षारत्वम् । कटु-त्वम् । मधुरत्वम् । कफवातनाशित्वम् । पित्त-प्रदत्वम् । सततनिषेवणेन कण्डूतिकुष्ठजनन-त्वम् । जनन इत्यत्र शमन इति क्वचित् पाठः ।अस्रविदाहदायित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
“इक्षो रसो यः संपक्वो जायते लोष्टवद्दृढः ।स गुडो गौडदेशे तु मत्स्यण्ड्येव गुडो मतः ॥
श्लेष्माणमाशु विनिहन्ति सदार्द्रकेणपित्तं निहन्ति च तदेव हरीतकीभिः ।शुण्ठ्या समं हरति वातमशेषमित्थंदोषत्रयक्षयकराय नमो गुडाय ॥
इति भावप्रकाशः ॥
(“बल्यो वृष्यो गुरुः स्निग्धो वातघ्नो मूत्रशोधनः ।नातिपित्तहरो मेध्यः कफक्रिमिकरो गुडः ॥
पित्तघ्नो मधुरः शुद्धो वातहा मूत्रशोधनः ।स पुराणोऽधिकगुणो गुल्मार्शोऽरोचकापहः ॥
क्षये कासे क्षतक्षीणे पाण्डुरोगेऽसृजि क्षये ।हितो योगेन संयुक्तो गुडः पथ्यतमो मतः ॥
गुदामये कामलशोषमेहेगुल्मामये पाण्डुहलीमके च ।वाते सपित्तासृजि राजरोगेरुचिप्रदो रोगहरो गुडः स्यात् ॥
कासे शोफे गुडो नेष्टः अन्यत्रापि हितो मतः ।योगयुक्तोऽपि सर्व्वत्र हितो गुणगणो नयः ॥
क्षामक्षीणे पवनकुपिते श्वासमूर्च्छातुराणांअध्वश्रान्तश्रममदविषे मूत्रकृच्छ्राश्मरीणाम् ।जीर्णः क्षामज्वरविषमगे रक्तपित्तप्रकोपेतृष्णादाहक्षयरुधिरगे सर्व्वरोगान्निहन्ति ॥
”इति गुडगुणाः ॥
इति हारीते प्रथमस्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥
* ॥