| YouTube Channel

गुङ् (guG)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
गु
मूलधातुः:
गुङ्
धात्वर्थः:
अव्यक्ते शब्दे
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
गवते
अनुबन्धादिविशेषः:
उकारान्तः, ङित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
गुङ् अव्यक्ते_शब्दे
- गवते जुगुवे गुवाकः-पिनाकादयश्च (उण्, 4/454) इत्याकः ।। 954 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
गुङ् अव्यक्ते_शब्दे
- गवते गोता गोत्रम् गू पुरीषोत्सर्गे इत्येके-गवति, गविता तुदादौ गुवति, गुविता 920
धातुवृत्तिः
Sanskrit
गुङ् (अर्थः) अव्यक्ते_शब्दे
(गवते जुगुवे जुगुविषेजुगुविवहे गोता गोष्यते आशिषि गोषीष्ट अगोष्ट अगोष्यत जुगूषते )"अज्झन'' इति दीर्घः ( जोगूयते ) "अकृत्सार्वधातुकयोदीर्घः'' ( जोगोति गावयति अजूगवत् ) णौ कृतस्य स्थानिवत्त्वाद् गुशब्दस्य द्विर्वचनं, ( गुत्त्वा गुतः ) "दुग्वोर्दीर्घश्च'' इति अत्र निरनुबन्धस्य तौदादिकस्य गु पुरीषोत्सर्गइत्यस्य ग्रहणमिति नात्र निष्ठानत्वदीर्घत्वे भवतः ( गोत्रम् ) "गुपचि'' इत्यादिना त्रप्रत्ययः (ब्राह्मणिगोत्रा) "कुत्सितानि कुत्सनैः'' इति समासः वृत्तिविषये गोत्रशब्दः कुत्सनवचन इति चेलतावुक्तम् "घरूप'' इत्यादिना पूर्वपदस्य ह्रस्वः (गवाकः) क्रमुकवचनः, पिनाकादिपाठादाकप्रत्ययः ( गवलं ) माहिषं शृङ्गम् बाहुलकादलप्रत्ययः अनन्तरं धृञ् धारण इति पठ्यते वर्धमानोऽमुं सहते यदाह केचित् धृञ् धारणइति पठन्ति सोनार्षः ( धरति धरते ) इति प्रयोगदर्शनात् तत्साहसमात्रमुपादीयते "अनुपर्गात् लिम्प'' इत्यत्र न्यासपदमञ्जर्योर्धृञ् धारणइति दैवेऽवधारणार्थः ( धरति धरते ) इत्युभयमिति अस्माभिस्तु मैत्रेयाद्यनुसारेण करणे प्रत्यये हरतेरनन्तरं पठित्वायमुदाहृतः 930
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गुङ् अव्यक्ते शब्दे”@} 2 गावकः-विका, गावकः-विका, जुगूषकः-षिका, जोगूयकः-यिका
3 गवमानः, 4 गुतः, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कवतिवत् 5 ज्ञेयानि।
6 ‘न कवतेर्यङि’ 7 इति निषेधस्तु नात्र प्रवर्तते--इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(३९७)
02
=>
(१-भ्वादिः-९४९। सक। अनि। आत्म।)
03
=>
[[आ। ‘श्रुत्यन्तवाचा ध्रुवया प्रदूनं घोरद्रवच्चक्रजिताज्ञितारिम्। स्मितार्द्रवक्त्रं गवमानभूषं गै त्वां घुताशं कुतशङ्खघोषैः।।’ धा। का। २। ३५।]]
04
=>
[[७। ‘दुग्वोर्दीर्घश्च’ (वा। ८-२-४४) इति निष्ठानत्वदीर्घे नास्य धातोर्भवतः--निरनुबन्ध- कपरिभाषया तौदादिकस्यैव तत्र ग्रहणात्।]]
05
=>
(१९८)
06
=>
[पृष्ठम्०३९०+ २७]
07
=>
(७-४-६३)