| YouTube Channel

गिरि (giri)

 
Capeller Eng
English
गिरि॑
m.
 mountain, hill.
Yates
English
गिरि (रिः) 2.
m.
 A mountain.
f.
Swallowing
a rat.
a. Venerable.
Spoken Sanskrit
English
गिरि - giri -
adj.
 - coming from the mountains
गिरि - giri -
f.
 - mouse
गिरि - giri -
f.
 - venerable
गिरि - giri -
m.
 - elevation
गिरि - giri -
m.
 - rising-ground
गिरि - giri -
m.
 - mountain
गिरि - giri -
m.
 - rock
गिरि - giri -
m.
 - number eight
गिरि - giri -
m.
 - particular disease of the eyes
गिरि - giri -
m.
 - cloud
गिरि - giri -
m.
 - peculiar defect in mercury
गिरि - giri -
m.
 - hill
गिरि giri
m.
 rising-ground
पञ्चप्रस्थ paJcaprastha
adj.
 having 5 elevations or rising grounds
Wilson
English
गिरि
mfn.
 (-रिः-रिः-रि) Venerable, respectable, worshipful.
m.
(-रिः)
1 A mountain, a hill.
2 A wooden ball with which children play.
3 A disease of the eyes.
f.
 (-रिः)
1 Swallowing.
2 A small rat, a mouse.
3 A title given to one order of the Dāsnāmī Gosains.
E.
 गॄ to swallow, &c. इ Uṇādi
aff.
Apte
English
गिरि [giri],
a.
 [गॄ-इ किच्च
Uṇ.*
 4.142] Venerable, respectable, worshipful.
रिः A hill, mountain, an elevation
पश्याधः खनने मूढ गिरयो न पतन्ति किम् Subhāṣ.
ननु प्रवाते$पि निष्कम्पा गिरयः
Ś.*
 6.
a huge rock.
*** A disease of the eyes.
An honorific title given to Saṁnyāsins
e. g. आनन्दगिरिः
(In math.) The number 'eight'.
A ball with which children play (गेन्दुक).
A cloud.
A peculiar defect in quicksilver. -रिः
f.
Swallowing.
A rat
mouse (written also गिरी in this sense).
Comp.
 इन्द्रः a high mountain.
an epithet of Śiva.
the Himālaya mountain.
a term for the number 'eight'.
ईशः an epithet of the Himālaya mountain.
an epithet of Śiva
सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसाम्
Ku.*
 5.3. -कच्छपः a species of tortoise living in mountains. -कण्टकः Indra's thunderbolt. -कदम्बः, -म्बकः a species of the Kadamba tree.-कन्दरः a cave, cavern. -कर्णिका the earth. -काणः a blind or one-eyed man. -काननम् a mountain-grove.-कूटम् the summit of a mountain. -गङ्गा
N.
 of a river.-गुडः a ball for playing with. -गुहा a mountain-cave.-चर
a.
 roaming or wandering on a mountain
गिरिचर इव नागः प्राणसारं बिभर्ति
Ś.*
 2.4. (-रः) a thief. -ज
a.
 mountain-born.
(जम्) talc.
red chalk.
benzoin.
bitumen.
iron.
(जा)
N.
 of Pārvatī (the daughter of Himālaya).
the hill plantain (पर्वतकदली)
the Mallikā creeper.
तनयः, नन्दनः, सुतः an epithet of Kārtikeya.
of Gaṇeśa. ˚धवः, ˚पतिः an epithet of Śiva
Ks.*
 56.43. ˚मलम् talc. -जालम् a range of mountains. -ज्वरः Indra's thunderbolt. -त्रः
N.
 of Śiva
अहं गिरित्रश्च
Bhāg.*
 8.6.15. -दुर्गम् a hill-fort, any stronghold among mountains
नृदुर्गं गिरिदुर्गं वा समाश्रित्य वसेत्पुरम्
Ms.*
 7.7, 71. -द्वारम् a mountainpass. -धातुः red chalk
बालार्कसमवर्णेन तेजसा गिरिधातुना
Rām.*
 2.95.19. (v. l. )-ध्वजम् Indra's thunderbolt. -नगरम्
N.
 of a district in Dakṣiṇāpatha. -णदी or नदी a mountain-torrent, rill. -णद्ध (नद्ध)
a.
 enclosed by a mountain.
नन्दिनी
N.
 of Pārvatī.
of the Ganges.
a river in general (flowing from a mountain
) कलिन्दगिरिनन्दिनी- तटसुरद्रुमालम्बिनी
Bv.*
 4.3. -णितम्बः (नितम्बः) the declivity of a mountain. -पीलुः
N.
 of a fruit-tree. -पुष्पकम् bitumen. -पृष्ठः the top of a hill
Ms.*
 7.147. -प्रपातः the declivity or slope of a mountain
-प्रस्थः the tableland of a mountain
Rām.*
 2. -प्रिया a female of the Bos Grunniens. -बान्धवः an epithet of Śiva -भिद्
m.
 an epithet of Indra. (f. ) a river (breaking through a mountain). -भू
a.
 mountain-born. (-भूः
f.
 )
of Pārvatī. -मल्लिका the Kuṭaja tree. -मानः an elephant, especially a large and powerful one. -मृद्
f.
 ,
मृद्भवम् red chalk.
mountain soil. -राज्
m.
a high mountain.
an epithet of the Himālaya. -राजः the Himālaya mountain. -व्रजम्
N.
 of a city in Magadha. -शालः a kind of bird.-शृङ्गः an epithet of Gaṇeśa. (-गम्) the peak of a mountain. -षद् (सद्)
m.
 an epithet of Śiva. -सानु
n.
 table-land.
सारः iron.
tin.
an epithet of the Malaya mountain. -सुतः the Maināka mountain. -सुता an epithet of Pārvatī. -स्रवा a mountaintorrent
गिरिस्रवाभिः सर्वाभिः पृष्ठतो$नुगता शुभा
Mb.
 * 13.14.25.
गिरि [giri] री [rī] यकः [yakḥ] गिरियाकः [giriyākḥ], (री) यकः गिरियाकः A ball for playing with.
Apte 1890
English
गिरि a. [गॄ-इ किच्च Uṇ. 4. 142] Venerable, respectable, worshipful.
रिः 1 A hill, mountain, an elevation
पश्याधःखनने मूढ गिग्यो न पतंति किं Subhāṣ.
ननु प्रवातेऽपि निष्कंपा गिरयः Ś. 6.
2 A huge rock.
3 A disease of the eyes.
4 An honorific title given to Saṃnyāsins
e. g. आनंदगिरिः
5 (In math.) The number ‘eight’.
6 A ball with which children play (गेंदुक).
7 A cloud.
8 A peculiar defect in quicksilver.
रिः f. 1 Swallowing.
2 A rat
mouse (written also गिरी in this sense).
Comp.
इंद्रः {1} a high mountain 2 an epithet of Śiva. {3} the Himālaya mountain. {4} a term for the number ‘eight’.
ईशः {1} an epithet of the Himālaya mountain. {2} an epithet of Śiva
सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसां Ku. 5. 3.
कच्छपः a species of tortoise living in mountains.
कंटकः Indra's thunder-bolt.
कदंबः,
बकः a species of the Kadamba tree.
कंदरः a cave, cavern.
कर्णिका the earth.
काणः a blind or one-eyed man.
काननं a mountaingrove.
कूटं the summit of a mountain.
गंगा N. of a river.
गुडः a ball for playing with.
गुहा a mountain cave.
चर a. roaming or wandering on a mountain
गिरिचर इव नागः प्राणसारं बिभर्ति Ś. 2. 4. (
रः) a thief.
ज a. mountain-born. (
जं) {1} talc. {2} red chalk. {3} benzoin. {4} bitumen. {5} iron. (
जा) {1} N. of Pārvatī (the daughter of Himālaya). {2} the hill-plantain (पर्वतकदली) {3} the Mallikā creeper. {4} an epithet of the Ganges. °तनयः,
नंदनः,
सुतः {1} an epithet of Kārtikeya. {2} of Gaṇeśa. °पतिः an epithet of Śiva. °मलं talc.
जालं a range of mountains.
ज्वरः Indra's thunderbolt.
दुर्गं a hill-fort, any stronghold among mountains
नृदुर्गं गिरिदुर्गं वा समाश्रित्य वसेत्पुरं Ms. 7. 70, 71.
द्वारं a mountain-pass.
धातुः red chalk.
ध्वजं Indra's thunderbolt.
नगरं N. of a district in Dakṣiṇāpatha.
णदी or नदी a mountain-torrent, rill.
णद्ध (नद्ध) a. enclosed by a mountain.
नंदिनी {1} N. of Pārvatī. {2} of the Ganges. {3} a river in general (flowing from a mountain
) कंलिंदगिरिनंदिनीतटसुरद्रुमालंबिनी Bv. 4. 3.
णितंबः (नितंबः) the declivity of a mountain.
पीलुः N. of a fruit-tree.
पुष्पकं bitumen.
पृष्ठः the top of a hill.
प्रपातः the declivity or slope of a mountain.
प्रस्थः the table-land of a mountain.
प्रिया a female of the Bos Grunniens.
बांधवः an epithet of Śiva.
भिद् m. an epithet of Indra. (
f.) a river (breaking through a mountain).
भू a. mountain-born. (
भूः f.) {1} an epithet of the Ganges. {2} of Pārvatī.
मल्लिका the Kuṭaja tree.
मानः an elephant, especially a large and powerful one.
मृद् f.,
मृद्भवं {1} red chalk. {2} mountain soil.
राज् m. {1} a high mountain. {2} an epithet of the Himālaya.
राजः the Himālaya mountain.
व्रजं N. of a city in Magadha.
शालः a kind of bird.
शृंगः an epithet of Gaṇeśa. (
गं) the peak of a mountain.
षद(सद) m. an epithet of Śiva.
सानु n. table-land.
सारः {1} iron. {2} tin. {3} an epithet of the Malaya mountain.
सुतः the Maināka mountain.
सुता an epithet of Pārvatī.
स्रवा a mountain torrent.
Monier Williams Cologne
English
1. गिरि
loc.
 of 1. गि॑र्.
2. गिरि
f.
 id. g. कृष्य्-आदि.
3. गिरि॑
m.
 (for गरि, Zd. gairi
cf.
 गुरु॑, ग॑रीयस्
ifc.
Pāṇ.
 vi, 2, 94) a mountain, hill, rock, elevation, rising-ground (often connected with प॑र्वत, ‘a mountain having many parts’ [cf. प॑र्वन्]
RV.
AV.
 ),
RV.
&c.
the number ‘eight’ (there being 8 mountains which surround mount Meru),
Śrut.
a cloud,
Naigh.
 i, 10
Nir.
Sāy.
a particular disease of the eyes,
Pāṇ.
 vi, 2, 2, Sch. (किरि,
Kāś.
 ),
Uṇ.
=
 -गुड,
L.
a peculiar defect in mercury,
L.
=
 गैरीयक,
L.
a honorific
N.
 given to one of the ten orders of the Daś-nāmī Gosains (founded by ten pupils of Śaṃkarācārya
the word गिरि is added to the name of each member
cf.
 गैरिक)
N.
 of a son of Śvaphalka,
VP.
गिरि॑
f.
 (= गिरिका) a mouse,
L.
 , Sch.
गिरि॑
mfn.
 coming from the mountains,
RV.
 vi, 66, 11
गिरि॑
f.
 venerable,
L.
 (R. iv, 37, 2, Sch.)
गिरि [cf.
Slav.
 gora
Afghan. ghur.]
Monier Williams 1872
English
गिरि गिरि, इस्, m. (said to be fr. rt. 2. गॄ
perhaps originally गरि or गरु, and related to गुरु,
गरिमन्), a hill, a mountain, a rock, an elevation,
a rising-ground (in the foregoing senses often con-
nected in the Veda with पर्वत, e. g. पर्वतो
गिरिः, explained by Sāy. as a mountain having
many parts)
a cloud (this last sense is often given
to गिरि by the commentators on Vedic works)
a term
for the number eight, because of the eight mountains
surrounding the mountain Meru
a wooden ball, with
which children play [cf. गिरिक and गिरि-गुड]
a
disease of the eyes
a peculiar defect in quicksilver
a honorific title given to one of the ten orders of the
Das-nāmī Gosains
N. of a son of Śvaphalka [cf.
गिरि-क्षिप]
(इस्), f. swallowing
a rat, a small
rat, a mouse [cf. गिरिका]
(इस्, इस्, इ), venerable,
respectable, worshipful
[cf. Zend gairi
Slav.
gora
Afghan. ghur
cf. also गरीयस्, गरिष्ठ,
गरिमन्।]
—गिरि-कच्छप, अस्, m. a kind of tor-
toise living in mountains.
—गिरि-कण्टक, अस्, m.
Indra's thunderbolt.
—गिरि-कदम्ब or गिरि-क-
दम्बक, अस्, m. a species of the Kadamba tree,
mountain Kadamba
[cf. नीप and धारा-क-
दम्ब।]
—गिरि-कदली, f. the mountain or wild
Kadalī.
—गिरि-कन्दर, अस्, m. a cave, a cavern.
—गिरि-कर्णा, f. the plant Clitoria Ternatea
[cf.
अ-पराजिता।]
—गिरि-कर्णिका, f. the earth
the plant
Clitoria Ternatea
a species of Kiṇihī with white
blossoms.
—गिरि-कर्णी, f. the plant Clitoria Ternatea
[cf. the preceding]
another plant, Alhagi Maurorum
= कच्छुरा.
—गिरि-काण, अस्, m. a blind or one-
eyed man, one blind from a particular disease.
—गिरि-कानन, अम्, n. a mountain-grove.
—गिरि-
कूट, अम्, n. the summit of a mountain.
—गिरि-
क्षित्, त्, त्, त्, Ved. living in mountains or on high,
as Viṣṇu
(त्), m., N. of an Auccāmanyava
[cf.
गैरिक्षित।]
—गिरि-क्षिप, अस्, m., N. of a son of
Śvaphalka
[cf. अरिक्षिप and गिरि।]
—गिरि-गङ्गा,
f., N. of a river.
—गिरि-गुड, अस्, m. a ball for play-
ing with.
—गिरि-गुहा, f. a mountain-cave.
—गिरि-
गैरिक-धातु, उस्, m. = गैरिक, red chalk.
—गिरि-
गैरिकधातु-वत्, ind. like red chalk.
—गिरि-चर,
अस्, ई, अम्, Ved. living in or inhabiting mountains.
—गिरि-चारिन्, ई, इणी, इ, living in mountains.
—गिरि-
ज, अस्, आ, अम्, mountain-born, mountaineer
(अस्),
m. the Mahwa tree, Bassia, = मधूल
N. of a man
with the patronymic Bābhravya
(आ), f., N. of several
plants, viz. a kind of lemon tree
a plant considered
as a white species of Rasnā [cf. रस्ना]
the shaddock
or pumple-mouse, Citrus Decumana
also = श्वेत-
वुह्ना, क्षुद्र-पाषाण, गिरि-कदली, कारी, त्रा-
यमाणा
a kind of jasmine, मल्लिका
a N. of the
goddess Pārvatī, as the daughter of the personified
Himālaya mountain
(अम्), n. talc
benzoin or gum
benjamin
it is also confounded with another gum
resin called styrax
red chalk
bitumen
iron.
—गिरिजा-कुमार, अस्, m., N. of a pupil of Śaṅka-
rācārya.
—गिरिजा-पति, इस्, m. an epithet of Śiva,
the husband of Pārvatī.
—गिरिजामल (°ज-अम्°),
अम्, n. talc.
—गिरि-जाल, अम्, n. a range of moun-
tains.
—गिरिजा-सुत, अस्, m., N. of the chief of a
sect worshipping Gaṇeśa.
—गिरि-ज्वर, अस्, m. Indra's
thunderbolt
[cf. गिरि-कण्टक।]
—गिरि-णद्ध or
गिरि-नद्ध, अस्, आ, अम्, enclosed by a mountain.
—गिरि-णितम्ब or गिरि-नितम्ब, अस्, m. the declivity
of a mountain.
—गिरि-त्र, अस्, आ, अम्, Ved. ruling over
mountains
epithet of Rudra-Śiva.
—गिरि-दुर्ग,
अस्, आ, अम्, or अम्, n. of difficult access in consequence
of being surrounded by mountains
a hill-fort or any
stronghold amongst mountains.
—गिरि-द्वार, अम्,
n. a mountain-pass.
—गिरि-धर, अस्, m., N. of a
copyist of the seventeenth century.
—गिरि-धातु,
उस्, m. different kinds of earth or minerals in the
interior of a mountain
red chalk.
—गिरि-ध्वज,
अस्, m. Indra's thunderbolt
[cf. गिरि-कण्टक and
गिरि-ज्वर।]
—गिरि-नगर, अम्, n., N. of a town
in Dakṣiṇā-patha.
—गिरि-नदी or गिरि-णदी, f. a
mountain-torrent.
—गिरि-नन्दिनी, f. daughter of a
mountain, a mountain-stream.
—गिरि-निम्नगा, f. a
mountain-torrent.
—गिरि-निम्ब, अस्, m., N. of a
plant, = महारिष्ट.
—गिरि-पीलु, उस्, m., N. of
a fruit tree, = परुष.
—गिरि-पुर, अम्, n. moun-
tain-town or N. of a town.
—गिरि-पुष्पक, अम्,
n. a fragrant resin, benzoin.
—गिरि-पृष्ठ, अम्, n.
the top of a hill.
—गिरि-प्रपात, अस्, m. the declivity
of a mountain.
—गिरि-प्रस्थ, अस्, m. the table-land
of a mountain.
—गिरि-प्रिय, अस्, आ, अम्, fond of or
frequenting mountains
(आ), f. the female of the
Bos Grunniens.
—गिरि-बान्धव, अस्, m. a friend of
the mountains, an epithet of Śiva.
—गिरि-बुध्न,
अस्, आ, अम्, Ved. resting on a mountain, produced
on a hill
[cf. अद्रि-बुध्न।]
—गिरि-भिद्, त्, त्, त्,
breaking through the mountains, as a river
(त्), f.
the plant Plectranthus Scutellarioides.
—गिरि-भू,
ऊस्, ऊस्, उ, mountain-born, mountaineer
(ऊस्), f., N.
of a plant, = क्षुद्र-पाषाण-भेदा
a small
stone (?)
an epithet of Pārvatī, the wife of Śiva.
—गिरि-भ्रज्, ट्, ट्, ट्, Ved. breaking forth from
mountains
(Sāy.) falling from the clouds.
—गिरि-
मल्लिका, f. the plant Wrightia Antidysenterica
[cf.
कुट-ज।]
—गिरि-मात्र, अस्, आ, अम्, having the size
or dimensions of a mountain.
—गिरि-मान, अस्, आ,
अम्, having the extent or dimensions of a mountain
(अस्), m. a large and powerful elephant.
—गिरि-माल
and गिरि-मालक, अस्, m., N. of a tree.
—गिरि-
मृद्, त्, f. red chalk, mountain soil
[cf. गैरिक।]
—गिरिमृद्-भव, अम्, n. red chalk.
—गिरि-
मेद, अस्, m. a fetid Mimosa, = अरि-मेद.
—गिरि-
राज्, ट्, m. the king of the mountains, the Himavat (?).
—गिरि-वासिन्, ई, इनी, इ, living on or in mountains,
being or produced in them
(ई), m. a kind of bulb-
ous plant, a large kind of Arum.
—गिरि-व्रज, अस्,
m., N. of the capital of Magadha.
—गिरि-श, अस्, आ,
अम्, or (अस्), m. inhabiting or frequenting moun-
tains, an epithet of Rudra-Śiva.
—गिरि-शन्त, अस्,
आ, अम्, Ved. inhabiting or frequenting mountains.
—गिरि-शय, अस्, आ, अम्, Ved. inhabiting mountains.
—गिरि-शाल, अस्, m. a kind of bird.
—गिरि-शालिनी,
f. the plant Clitoria Ternatea.
—गिरि-शृङ्ग, अस्,
m. an epithet of Gaṇeśa
the peak of a mountain.
—गिरि-षद्, त्, त्, त्, sitting on mountains
an epi-
thet of Rudra.
—गिरि-ष्ठा, आस्, आस्, अम्, or गिरि-
ष्ठ, अस्, आ, अम् (rt. स्था), inhabiting or frequenting
mountains
epithet of the Maruts and of the Soma
plant which is found in mountains.
—गिरि-सर्प,
अस्, m. a kind of snake.
—गिरि-सानु, उ, n. table-
land.
—गिरि-सार, अस्, m. iron
tin
an epithet of
the Malaya mountains, situated in the south of India.
—गिरिसार-मय, अस्, ई, अम्, made of iron, iron.
—गिरि-सुता, f. the daughter of the mountain Hima-
vat
an epithet of Pārvatī, the wife of Śiva.
—गिरि-
सेन, अस्, m., N. of a man.
—गिरि-स्रवा, f. a
mountain-stream, a torrent.
—गिरि-ह्वा, f. another
N. of the plant गिरि-कर्णिका, Clitoria Ternatea.
—गिरीन्द्र (°रि-इन्°), अस्, m. a prince among the
mountains, a high mountain
a term for the number
eight
[cf. गिरि।] — 2. गिरीश (°रि-ईश), अस्, m. the
prince of the mountains, a N. of the Himālaya, the
snowy mountains on the north of Hindūstan, or
the range personified
an epithet of Śiva
a N. of the
eleventh Rudra: (for 1. गिरीश see under 1. गिर्।)
—गिर्य्-आह्वा, f. = गिरि-ह्वा।
Macdonell
English
गिरि gir-í,
m.
 [the heavy], mountain.
Benfey
English
गिरि गिरि (for original गर
cf.
Slav. gora, ὄρος, probably from गुर् for
गर्),
m.
1. A mountain, Rām. 1, 2, 29.
2. A name of the numeral eight, Śru-
tab. 38.
--
Comp.
अन्तर्-,
m.
 land lying
in the midst of mountains, MBh. 2,
1012.
अस्त-,
m.
 the mountain be-
hind which the sun is supposed to set,
Śiś. 9, 1.
काञ्चन-,
m.
 a name of
Meru, Bhāg. P. 5, 16, 28.
कुल-,
m.
a principal mountain, Bhāg. P. 5, 16,
7.
तुषार-,
m.
 the Himālaya, MBh.
13, 836.
देव-, धूम्र-, राम-,
m.
names of mountains. वहिर्गिरि, i. e.
वहिस्-,
m.
 land lying beyond a moun-
tain, MBh. 2, 1012. स्वर्- and स्वर्-
गि(न्)-,
m.
 the mountain Sumeru.
Hindi
Hindi
पहाड़
Apte Hindi
Hindi
गिरि
वि* - गॄ - इ किच्च
"श्रद्धेय, आदरणीय, पूजनीय"
गिरिः
पुं*
 - -
"पहाड़, पर्वत, उत्थापन"
गिरिः
पुं*
 - -
विशाल चट्टान
गिरिः
पुं*
 - -
आँख का रोग
गिरिः
पुं*
 - -
संन्यासियों की की सम्मानसूचक उपाधि
गिरिः
पुं*
 - -
आठ की संख्या
गिरिः
पुं*
 - -
गेंद
गिरिः
स्त्री*
 - -
निगलना
गिरिः
पुं*
 - -
"चूहा, मूसा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गिरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ವತ /ಬೆಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > गॄ (निगरणे) - "किः" बाहु० । इक् (वा० ३-३-१०८)
व्युत्पत्तिः - > गिरति
प्रयोगाः - > "वनं तदेतन्महितं तपोवनं गिरिं च वेद्मि त्रिदिवेश्वरालयम्"
उल्लेखाः - > याद० १४-२८
गिरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೆಂಡು
गिरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಲಾಜಿತು
गिरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ನೇತ್ರರೋಗ
गिरि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನುಂಗುವುದು
गिरि
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜ್ಯ /ಗೌರವಾರ್ಹ
विस्तारः - > "गिरिः पूज्येऽक्षिरुजि कन्दुके । शैले गैरेयके गीर्णावपि" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
giri {% (I) a. %} Venerable, respectable.
giri {% (II) m. %} 1. A hill, a mountain, a rock, an elevation, तयोरेवांतरं गिर्योरार्यावर्ते विदुर्बुधाः M.ii.22
2. a wooden ball with which children play
3. a disease of the eyes
4. an honorific title given to Sannyāsins, (e.g. Cf. आनंदगिरि)
5. the number ‘eight’ (in math.).
giri {% (III) f. %} 1. Swallowing
2. a rat, a mouse (written also गिरी in this sense).
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
७, अग, अचल, अद्रि, अनिल, अश्व, ऋषि, कलत्र, कुलाचल, क्षितिभृत् क्ष्माधर, क्ष्माभूत्, गन्धन्वह, गन्धवह, गिरि, घोटा, छन्द, छन्दस्, तत्त्व, तापस, तुरग, तुरङ्ग, दिविचर, द्वीप, धरणिधर, धराधर, धरित्रीधर, धातु, धी, नग, पन्नग, पर्वत, पवन, भय, भूधर, भूध, भूभृत्, मरुत्, महीधर, महीघ्र, मातृका, मारुत, मुनि, यति, लोक, वक्री, वाजि, वात, वायु, वार, वासर, व्यसन, शिला, शिलोच्चय, शैल, सप्त, समीर, समीरण, स्थिर, स्वर, हय
Bopp
Latin
गिरि m. mons. H. 2. 30. (गिरि ortum est e गरि, mutato अ
in इ, per vim assimilationis इ finalis, sicut गुरु, q.v., e
गरु
cf. zend. 𐬔𐬀𐬌𐬭𐬌 gairi, quod ex 𐬔𐬀𐬭𐬌 gari,
unde gen. 𐬔𐬀𐬭𐬋𐬌𐬱 garôis, abl. 𐬔𐬀𐬭𐬋𐬌𐬝 ga-
rôiṭ, v. gr. comp. 41. 180.
slav. gora
fortasse etiam gr.
ὄϱος e γόϱος.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Giri, n. of a nāga king (cf. next): Māy 〔246.32〕. In LV 〔393.3〕 (vs) I am doubtful of -giri-, which seems to stand for a form of gir(ā), speech, words, and suggest em. to -gira-, m.c. for -girā, see prec. Text apagata-giri-vākpatho hy alipto, said of the Buddha: unstained, because beyond the range of speech in words
in Skt. (atīta-)vākpatha (not well defined in BR) means (beyond) the range of words, inexpressible, indescribable
some such meaning must be involved here. Mss. vākyatho, but Tib., otherwise not clear, confirms a form of -path(a): tshig bral dag gi lam (= way) gyis (inst.
does this point to a reading -pathā?) mi gos pa, which seems to mean not stained by the way of those deprived of speech. But Calc. and Foucaux understand apagatagiri as a separate word (loc. absolute), which may be right.
Indian Epigraphical Glossary
English
giri (IE 7-1-2), ‘seven’.
Lanman
English
girí, m. mountain, 55^8.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आलावर्तं तु वस्त्रस्य कङ्कतः केशमार्जनः ।
प्रसाधनश्चाथ बालक्रीडनके गुडो गिरिः ॥ ६८८ ॥
गिरियको गिरिगुडः समौ कन्दुकगेन्दुकौ ।
-wordlist-
आलावर्त (क्ली), कङ्कत (पुं), केशमार्जन (पुं), प्रसाधन (पुं), बालक्रीडनक (क्ली), गुड (पुं), गिरि (पुं), गिरियक (पुं), गिरिगुड (पुं), कन्दुक (पुंक्ली), गेन्दुक (पुं)
--source--
शैलोऽद्रिः शिखरी शिलोच्चयगिरी गोत्रोऽचलः सानुमा-
न्ग्रावः पर्वतभूध्रभूधरधराहार्या नगोऽथोदयः ।
पूर्वाद्रिश्चरमाद्रिरस्त उदगद्रिस्त्वद्रिराण्मेनका-
प्राणेशो हिमवान्हिमालयहिमप्रस्थौ भवानीगुरुः ॥ १०२७ ॥
-wordlist-
शैल (पुं), अद्रि (पुं), शिखरिन् (पुं), शिल्लोचय (पुं), गिरि (पुं), गोत्र (पुं), अचल (पुं), सानुमत् (पुं), ग्रावन् (पुं), पर्वत (पुं), भूध्र (पुं), भूधर (पुं), धर (पुं), अहार्य (पुं), नग (पुं), उदय (पुं), पूर्वाद्रि (पुं), चरमाद्रि (पुं), अस्त (पुं), उदगद्रि (पुं), अद्रिराज् (पुं), मेनकाप्राणेश (पुं), हिमवत् (पुं), हिमालय (पुं), हिमप्रस्थ (पुं), भवानीगुरु (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अचल
अचल, शिलोच्चय, शैल, क्षितिधर, गिरि, गोत्र, पर्वत, अहार्य, नग, शिखरिन्, सानुमत्, धर, अद्रि, कुध्र
अचलशिलोच्चयशैलक्षितिधरगिरिगोत्रपर्वताहार्याः ।
नगशिखरिसानुमन्तो धराद्रिकुध्राश्च तुल्यार्थाः ॥ १६५ ॥
verse 2.1.1.165
page 0021
नाममाला
Sanskrit
दरीभृत्, अचल, शृङ्गिन्, पर्वत, सानुमान्, गिरि, नग, शिलोच्चय, अद्रि, शिखरिन्, त्रिककुद्, मरुत्
दरीभृदचलः शृङ्गी पर्वतः सानुमान् गिरिः ।
नगः शिलोच्चयोऽद्रिश्च शिखरी त्रिककुन्मरुत् ॥ ८ ॥
verse 0.1.1.8
page 0004
प्रस्थवत्, पार्श्ववत्, तटवत्, मेखलावत्, उपत्यकावत्, तटीवत्, नितम्बवत्, अन्तवत्, दन्तवत्, गिरि
प्रस्थं पार्श्वं तटं सानुर्मेखलोपत्यका तटी ।
नितम्बमन्तो दन्तश्च तद्वानपि गिरिः स्मृतः ॥ ९ ॥
verse 0.1.1.9
page 0005
Vedic Reference
English
Giri, ‘mountain’ or ‘height, ’ is a word that occurs repeatedly
in the Rigveda.^1 Thus reference is made to the trees on the
hills, hence called ‘tree-haired’ (vṛkṣa-keśāḥ), ^2 and to the
streams proceeding from the hills to the sea (samudra).^3 The
term is frequently coupled with the adjectival parvata.^4 The
Rigveda mentions the waters from the hills, ^5 and the Athar-
vaveda^6 refers to the snowy mountains. Actual names of
mountains, as Mūjavant, Trikakud, Himavant, are very rare.
References to Krauñca, Mahāmeru, and Maināga, are confined
to the Taittirīya Āraṇyaka, while Nāvaprabhraṃśana can no
longer be considered a proper name.^7
1) i. 56, 3
61, 14
63, 1
iv. 20, 6
vi. 24, 8, etc.
2) Rv. v. 41, 11.
3) Rv. vii. 95, 2.
4) Rv. i. 56, 4
viii. 64, 5
Av.
iv. 7, 8
vi. 12, 3
17, 3
ix. 1, 18,
etc.
5) Rv. vi. 66, 11, on which passage,
see Oldenberg, Ṛgveda-Noten, 1, 411
viii. 32, 4
x. 68, 1, etc.
6) xii. 1, 11. See Himavant.
7) Av. xix. 37, 8, with Whitney's note
in his Translation
Macdonell, Journal
of the Royal Asiatic Society, 1909, 1107.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 47.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गिरिः, पुं (गिरति धारयति पृथ्वीं ग्रियते स्तूयतेगुरुत्वाद्वा । “कॄगॄशॄपॄकुटिभिदिछिदिभ्यश्च ।”उणां । ४ । १४२ । इति इः किच्च ।) पर्व्वतः ।इत्यमरः । २ । ३ । १ ॥
(पर्व्वतानां अष्टावेवपूजनीयाः कुलाचलत्वात् । यदुक्तम्, --“मेरुमन्दरकैलासमलया गन्धमादनः ।महेन्द्रः श्रीपर्व्वतश्च हेमकूटस्तथैव च ।अष्टावेते तु सम्पूज्या गिरयः पूर्व्वदिक् क्रमात् ॥
”इति शब्दार्थचिन्तामणिः ॥
)गेण्डुकः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ३५२ ॥
चक्षू-रोगविशेषः । इति मेदिनी । रे । २३ ॥
पार-दस्य दोषविशेषः । यथा, रत्नावल्याम् ।“नागो वङ्गो मलो वह्निश्चाञ्चल्यञ्च विषं गिरिः ।असह्याग्निर्महादोषा निसर्गात् पारदे स्थिताः ॥
”सन्न्यासिनां पद्धतिविशेषश्च ॥
(तत्र प्रथमत-स्तान्त्रिकगिरिसन्न्यासिलक्षणं यथा, --“सदोर्द्ध्वबाहुर्यो वीरो मुक्तकेशो दिगम्बरः ।सर्व्वत्र समभावेग भावयेद्यो नरोत्तमः ।इष्टदेवीधिया नारीं स गिरिः परिकीर्त्तितः ॥
”इति तन्त्रशास्त्रम् ॥
शङ्कराचार्य्यकृतदशनामब्रह्मचारिपरिव्राज-कानामन्यतमः । तेषां दशनामानि यथा, --“तीर्थाश्रमवनारण्यगिरिपर्व्वतसागराः ।पुरिः सरस्वती चैव भारती च तथा दश ॥
”तत्र गिरेर्लक्षणम् । यथा, प्राणतोषिण्यां अव-धूतप्रकरणे ।“वासो गिरिवरे नित्यं गीताभ्यासे हि तत्परः ।गम्भीराचलबुद्धिश्च गिरिनामा स उच्यते ॥
”यदुवंशीयश्वफल्कस्य द्वादशपुत्त्राणामन्यतमः ।यथा, भागवते । ९ । २४ । १५--१६ ।“अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्त्रा द्वादशविशुताः ।आसङ्गः सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद्गिरिः ॥
”)
गिरिः,
स्त्री,
 (गॄ + भावे इः किच्च ।) निगरणम् ।इत्यमरः । ३ । २ । ११ ॥
गेला इति भाषा ॥
बालमूषिका । इत्यमरटीकायां रमानाथः ॥
पूज्ये त्रि । इति मेदिनी । रे । २४ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गिरि
पु०
 गॄ--इ किच्च । १ पर्वते । “कुचरो गिरिष्ठा इत्यृचोनिरुक्तौ १ । २० । “गिरिः पर्वतः समुद्गीर्ण्णो भवति”इत्युक्तम् । “सदोर्द्ध्वबाहुर्योवीरो मुक्तकेशो दिगम्बरः ।सर्वत्र समभावेन भावयेद्यां नरोत्तमः । इष्टदेवीधियानारीं स गिरिः परिकीर्त्तित” इत्युक्तलक्षणे २ तान्त्रि-कसंन्यासिभेदे, ३ परिव्राजकोपाधिभेदे च । यथा आनन्द-गिरिः । गि(र)लति स्तोकम् गॄ अच् । ४ बालमू-षिकायां स्त्री वा ङीप् रमानाथः । ५ नेत्ररोगे मेदि० ।गिरिकाणः ३ त० प्रकृतिस्वरः । ६ गेन्दुके विश्वः ।७ पूज्ये
त्रि०
 मेदि० । ८ निगरणे स्त्री अमरः ।“अथान्धकारं गिरिगह्वरस्थम्” रघुः । “गिरेस्तडित्त्वा-निव तावदुच्चकैः” माघः । ९ मेघे निघ० । “गिरयोनाप उग्रा अस्पृध्रन्” ऋ० ६ । ६७ । ११ । “गिरयोमेघाः” भा० । “गिरिभ्रजो नोर्मयो मदन्तः” ऋ०१० । ६८ । १ । “गिरिभ्यो मेघेभ्यो भ्रष्टा निर्गताः” भा० ।“मेघोऽपि गिरिरेतस्मादेव जलादेः संगरणं भवति” निरु०१२० । १० पारददोषभेदे “मलं विषं वह्निगिरी चचापलन्नैसर्गिकं दोषमुशन्ति पारदे । उपांधिजौ द्वौत्रपुनागयोगजौ दोषौ रसेन्द्रे कथिता सुनीश्वरैः ।मलेन मूर्च्छा, मरणं विषेण, दाहोऽग्निना कष्टतरःशरीरे । देहस्य जाड्यङ्गिरिणा सदा स्यात्, चाञ्चल्यतोवीर्य्यहृतिश्च पुंसाम् । वङ्गेन कुष्ठं भुजगेन षण्डोभवेदतोऽसौ परिशोधनीयः । वह्निर्विष मलञ्चेतिमुख्या दोषास्त्रयो रसे । एते कुर्दन्ति सन्तापंमृतिं मूर्च्छां नृणां क्रमात् । अन्येऽपि कथिता दोषाभिषग्भिः पारदे यदि । तथाप्येते त्रयो दोषाः शोधनीयाविशेषतः” भावप्र० । ततःपरस्य नदीनखादीनां गिरि-नद्यादि० पूर्वपदस्थनिमित्तत्रात् वा णत्वम् । गिरिण(न)दीगिरिण(न)खः गिरिण(न)द्धः गिरिणि(नि)तम्बः ।
Capeller
German
गिरि॑
m.
 Berg.
Grassman
German
girí, m., Berg, Gebirge [von 1. gir], insbesondere 2〉 mit párvata verbunden. Adj.: bhujmán, pṛthú, purubhójas, dṛḍhá, vṛkṣákeśa, ṛṣvá.
-ís {65, 5}
{316, 6}
{627, 5}
{707, 4}
{1019, 2}. — 2〉 {37, 7}.
-ím {56, 2}
{313, 3}
{408, 5}
{665, 30}
{697, 2}
{915, 7}
{981, 1}. — 2〉 {410, 4}
{673, 5}.
-és [Ab.] {130, 7}
{191, 16}
{467, 5}
{652, 4}
{1018, 2}.
-aú {665, 5}.
-áyas {61, 14}
{63, 1}
{64, 7}
{395, 11}
{465, 8}
{627, 34}
{885, 3}
in {507, 11} ist vielleicht giríbhyas zu lesen.
-ī́n {37, 12}
{635, 2}
{870, 8}
{964, 2}.
-íbhyas [Ab.] {109, 6}
{611, 2}
{686, 6}.
-īṇā́m sā́nu {502, 2}
{705, 2}
snúbhis {666, 18}.
-īṇáam upahvaré {626, 28}
yā́mam {627, 14}.
-íṣu {794, 3}.
girí:
*-és [G.] bhṛṣṭís {56, 3}.
Burnouf
French
गिरि गिरि
m.
 montagne
au fig. Vd.
nuages.
Paume, balle à jouer.
Maladie des yeux.
Zd. gairi
afghan. ghur.
गिरि गिरि
f.
 (गॄ) action d'avaler, d'engloutir,
d'absorber.
Souris [animal].
गिरि गिरि a. vénérable, respectable
cf. गुरु।
Stchoupak
French
गिरि-
m.
 montagne, colline
-क- montagnard
-का-
f.
 femme
d'un Vasu
-वत् à la manière d'une montagne.
°कच्छप-
m.
 sorte de tortue.
°कुहर- nt. creux de montagne, caverne.
°कूट- nt. sommet, pic.
°गुडक-
m.
 balle à jouer.
°चक्र-वर्तिन्-
m.
 roi des montagnes, Himâlaya.
°चर- a. montagnard
m.
 éléphant sauvage.
°जा-
f.
 fille de l'Himâlaya, Pārvatī
°जाधव- °जा-पति-
m.
son époux, Śiva.
°जाल- nt. chaîne de montagnes.
°त्र- a. qui protège les montagnes, ép. de Rudra.
°दुर्ग- a. que les montagnes rendent inaccessible, difficile à
atteindre
nt. forteresse dans la montagne.
°द्वार- nt. défilé.
°धातु-
m.
 hématite
pl.
 minéraux.
°नदिका-
f.
 ruisseau de montagne.
°नदी-
f.
 rivière, torrent de montagne.
°नन्दिनी- °निम्न-गा-
f.
 = °नदी।
°पृष्ठ- nt. sommet d'une montagne.
°प्रपात-
m.
 pente abrupte.
°प्रस्थ-
m.
 plateau.
°राज्- °राज-
m.
n.
 du Himavant.
°व्रज-
m.
 capitale du Magadha.
°श- v. s. v.
°शिखर-
m.
 nt. = कूट-।
°सार-मय- -ई- a. en fer.
°सुता-
f.
 = {%°jā-
%} °सुता-कान्त-
m.
 le bien-aimé de
Pārvatī, Śiva.
°स्रवा-
f.
 = °नदी।
गिरीन्द्र- गिरीश-
m.
 roi des montagnes, grande montagne, Himavant.