गालयित्वा (gAlayitvA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Kridanta Forms
Sanskritगल् (ग꣡लँ॒ स्रवणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = गालनम्
अनीयर् = गालनीयः - गालनीया
ण्वुल् = गालकः - गालिका
तुमुँन् = गालयितुम्
तव्य = गालयितव्यः - गालयितव्या
तृच् = गालयिता - गालयित्री
क्त्वा = गालयित्वा
ल्यप् = प्रगाल्य
क्तवतुँ = गालितवान् - गालितवती
क्त = गालितः - गालिता
शानच् = गालयमानः - गालयमाना
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“गल अदने”@} 2 धातूनामनेकार्थत्वात् स्रवणेऽप्ययं धातुः इति क्षीरस्वामी।
गालकः-लिका, गालकः-लिका, जिगलिषकः-षिका, जागलकः-लिका
गलिता-त्री, गालयिता-त्री, जिगलिषिता-त्री, जागलिता-त्री
गलन्-न्ती, 3 गालयन्-न्ती, जिगलिषन्-न्ती
-- गलिष्यन्-न्ती-ती, गालयिष्यन्-न्ती-ती, जिगलिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- -- जागल्यमानः, जागलिष्यमाणः
सुगल्-सुगलौ-सुगलः
-- -- -- गलितम्-तः-तवान्, गालितः, जिगलिषितः, जागलितः-तवान्
4 5 गलः 6, निगलः 7, 8 सुगाली, गालः, जिगलिषुः, जागलः
गलितव्यम्, गालयितव्यम्, जिगलिषितव्यम्, जागलितव्यम्
गलनीयम्, गालनीयम्, जिगलिषणीयम्, जागलनीयम्
गाल्यम्, गाल्यम्, जिगलिष्यम्, जागल्यम्
ईषद्गलः-दुर्गलः-सुगलः
-- -- गल्यमानः, गाल्यमानः, जिगलिष्यमाणः, जागल्यमानः
गालः, गालः, जिगलिषः, जागलः
गलितुम्, गालयितुम्, जिगलिषितुम्, जागलितुम्
9 गलितिः, गालना, जिगलिषा, जागला
विगलनम्, गालनम्, जिगलिषणम्, जागलनम्
गलित्वा, गालयित्वा, जिगलिषित्वा, जागलित्वा
निगल्य, निगाल्य, प्रजिगलिष्य, प्रजागल्य
गालम् २, गलित्वा २, गालम् २, गालयित्वा २, जिगलिषम् २, जिगलिषित्वा २, जागलम् २
जागलित्वा २।
01 (३८७)
02 (१-भ्वादिः-५४६। अक। सेट्। पर।)
03 [[२। अस्य धातोः परस्मैपदित्वात् शानच् न। ण्यन्तात् ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति निषेधात् ‘णिचश्च’ (१-३-७४) इति प्राप्तः शानजपि न। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति वचनात् सन्नन्तादपि न।]]
04 [पृष्ठम्०३८०+ २५]
05 [[आ। ‘सुमार्गशेलात् स्खलतां खलात्मनां गलच्छिदार्थं सलितं महीतलम्। दलत्तनुप्रश्वलितान् परान् प्रति प्रश्वल्लिताखोडसुदर्शनायुधम्।।’ धा। का। १-७०।]]
06 [[१। गलति = भक्षयतीति कर्तरि पचाद्यच्। ‘गोचरसञ्चर--’ (३-३-११९) इति सूत्रे चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थकत्वात् घञपवादो घः संज्ञायाम्--इति माधवधातुवृत्तौ।]]
07 [[B। ‘चरमतश्च ऋणादिव देवकीपतिरमुच्यत शृङ्खलतः स्थिरात्। निखिलबन्धनिवर्तकसन्निधौ विगलनं निगलस्य किमद्भुतम्।।’ यादवाभ्युदये--३-११।]]
08 [[२। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
09 [[३। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनाम्--’ (वा। ७-२-९) इति वचनात् इड् भवति, ग्रहादयो = ग्रहप्रकारा इत्युक्तत्वात्।]]
1 {@“गल स्रवणे”@} 2 3 गालकः-लिका, 4 जिगालयिषकः-षिका
गालयिता-त्री, जिगालयिषिता-त्री
5 6 गालयमानः, जिगालयिषमाणः
गालयिष्यमाणः, जिगालयिषिष्यमाणः
सुगाल्-सुगालौ-सुगालः
-- गालितम्-तः-तवान्, जिगालयिषितः-तवान्
गालः, जिगालयिषुः
गालयितव्यम्, जिगालयिषितव्यम्
गालनीयम्, जिगालयिषणीयम्
गाल्यम्, जिगालयिष्यम्
ईषद्गालः-दुर्गालः-सुगालः
-- गाल्यमानः, जिगालयिष्यमाणः
गालः, जिगालयिषः
गालयितुम्, जिगालयिषितुम्
गालना, जिगालयिषा
7 गालनम्, जिगालयिषणम्
गालयित्वा, जिगालयिषित्वा
निगाल्य, प्रजिगालयिष्य
गालम् २, गालयित्वा २, जिगालयिषम् २
जिगालयिषित्वा २
01 (३८८)
02 (१०-चुरादिः-१७००। सक। सेट्। आत्म। आकुस्मीयः।)
03 [[४। ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति णौ वृद्धिः। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
04 [[५। ण्यन्तात् सनि गुणायादेशौ। ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्त्वमभ्यासे।]]
05 [पृष्ठम्०३८१+ २४]
06 [[१। ‘आकुस्मादात्मनेपदिनः’ (ग। सू। चुरादौ) इति आत्मनेपदमेव।]]
07 [[आ। ‘कुत्स्या हि गालनपटा इव कष्टमेते दुष्कीर्तिभालनपराः खलु कूटवृत्त्या। तद्वञ्चनं निरसितुं न हि वर्षिताः स्मः किं कुर्महे खलजना इह मादयन्ताम्।।’ धा। का। ३-३६। इति अकारस्य अनुदात्तत्वप्रतिज्ञानात् शानच् प्रत्ययः।]]
1 {@“गॄ निगरणे”@} 2 किरादिः।
“ज्ञाने गारयते, गिरेन्निगरणे, शब्दे गृणाति त्रयम् युक्तं, ग्रो गरतीति सेकविषये ह्रस्वान्तधातोः शपि।” 3 इति देवः।
‘निपूर्वताप्राचुर्योपदर्शनार्थो निः।’ इति पुरुषकारः।
गारकः-रिका, 4 गालकः-लिका, गारकः-रिका, गालकः-लिका, 5 6 जिगरिषकः, जिगलिषकः-षिका, 7 जेगिरकः-रिका, जेगिलकः-लिका
8 गरिता-गरीता, गलिता-गलीता-त्री, गारयिता-गालयिता-त्री, जिगरिषिता-जिगलिषिता-त्री, जेगिरिता-जेगिलिता-त्री
9 गिरन्-गिलन्-न्ती-ती, 10 गारयन्-गालयन्-न्ती, जिगरिषन्-जिगलिषन्-न्ती
-- गरिष्यन्-गलिष्यन्-गरीष्यन्-गलीष्यन्-न्ती-ती, गारयिष्यन्-गालयिष्यन्-न्ती-ती, जिगरिषिष्यन्-जिगलिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 11 अवगिरमाणः- 12 संगिरमाणः, 13 अवगिलमानः-संगिलमानः, 14 अवजिगरिषमाणः, -अवजिगलिषमाणः, अवगरिष्यमाणः, अवगलिष्यमाणः, अवजिगरिष्यमाणः -अवजिगलिष्यमाणः, सञ्जिगरिष्यमाणः, सञ्जिगलिष्यमाणः, 15 जेगिल्यमानः, जेगिलिष्यमाणः
16 17 गीः-गिरौ-गिरः
-- -- -- 18 गीर्णः-गीर्णम्-गीर्णवान्, गारितः-गालितः, जिगरिषितः-जिगलिषितः, जेगिरितः-जेगिलितः, तवान्
19 गरः, गलः, 20 अजगरः, मुद्गरः, 21 तिमिङ्गिलः-गिलगिलः, गारः, गालः, 22 जिगरिषुः-जिगलिषुः, जेगिरः-जेगिलः
गरितव्यम्-गरीतव्यम्, गलितव्यम्-गलीतव्यम्, गारयितव्यम्-गालयितव्यम्, जिगरिषितव्यम्-जिगलिषितव्यम्, जेगिरितव्यम्-जेगिलितव्यम्
गरणीयम्-गलनीयम्, गारणीयम्-गालनीयम्, जिगरिषणीयम्-जिगलिषणीयम्, जेगिरणीयम्-जेगिलनीयम्
23 गार्यम्, गार्यम्-गाल्यम्, जिगरिष्यम्-जिगलिष्यम्, जेगिर्यम्-जेगिल्यम्
ईषद्गरः-ईषद्गलः-दुर्गरः-दुर्गलः-सुगरः, -सुगलः
-- -- 24 गीर्यमाणः, गार्यमाणः-गाल्यमानः, जिगरिष्यमाणः-जिगलिष्यमाणः, जेगीर्यमाणः
25 26 गरः, गलः, 27 उद्गारः 28 -निगारः, निगालः, जिगरिषः -जिगलिषः, जेगिरः-जेगिलः
गरितुम्-गरीतुम्, गलितुम्-गलीतुम्, गारयितुम्-गालयितुम्, जिगरिषितुम्-जिगलिषितुम्, जेगिरितुम्-जेगिलितुम्
29 गीर्णिः, गारणा-गालना, जिगरिषा-जिगलिषा, जेगिरा-जेगिला
निगरणम्- 30 गिरणम्-निगलनम्, गारणम्-गालनम्, जिगरिषणम्-जिगलिषणम्
जेगिरणम्-जेगिलनम्
गीर्त्वा, गारयित्वा-गालयित्वा, जिगरिषित्वा-जिगलिषित्वा, जेगिरित्वा-जेगिलित्वा
संगीर्य, संगार्य-संगाल्य, सञ्जिगरिष्य-सञ्जिगलिष्य, सञ्जेगिर्य
गारम् २, गालम् २, गीर्त्वा २, गारम् २, गालम् २, गारयित्वा २, गालयित्वा २, जिगरिषम् २, जिगलिषम् २, जिगरिषित्वा २, जिगलिषित्वा २, जेगिरम् २, जेगिलम् २, जेगिरित्वा २, जेगिलित्वा २
31 कुप्रत्यये, उकारस्यान्तादेशे च रूपम्।
गिरति = अर्थविशेषान् इति गुरुः = आचार्यः पूज्यो जनश्च।]] गुरुः
01 (४२७)
02 (६-तुदादिः-१४१०। अक। सेट्। पर।)
03 (श्लो। ३३)
04 [[३। ‘अचि विभाषा’ (८-२-२१) इति लत्वविकल्पः। एवं सर्वत्राजादिप्रत्यये परतः बोध्यम्।]]
05 [पृष्ठम्०४१९+ २४]
06 [[१। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इति वैकल्पिकेडागमे प्राप्ते, ‘किरश्च पञ्चभ्यः’ (७-२-७५) इति नित्यमिट्। ‘द्विर्वचनेऽचि’ (१-१-५९) इति गुणनिषेधात् ‘गॄ’ शब्दस्य ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्। अभ्यासकार्यम्। उत्तरखण्डे गुणः। इडाग- मस्य ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति दीर्घविकल्पस्तु न
\n\n ‘अत्रेटो दीर्घो नेष्टः’ (भाष्येष्टिः ७-२-७५) इति भाष्यात्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
07 [[२। गर्हितं गिरति--इत्यर्थे ‘लुपसदचरजपजभदहदशगॄभ्यो भावगर्हायाम्’ (३-१-२४) इति यङ्। ‘ऋत इद्धातोः’ (७-१-१००) इति इत्त्वे रपरत्वे च ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्त्वम्। न चात्र ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः शङ्क्यः। लत्वदृष्ट्या दीर्घस्यासिद्धत्वात्। ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति यलोपः। अल्लोपः। अनन्तरम्, अजादिप्रत्ययपरकत्वात् वैकल्पिकं लत्वम्। एवं यङ्न्ते सर्वत्र।]]
08 [[३। ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटो दीर्घविकल्पः। एवं तव्यत्तुमुनादिषु ज्ञेयम्।]]
09 [[४। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शविकरणप्रत्ययः। इत्त्वं, रपरत्वं च। स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुम् विकल्पेन भवति।]]
10 [[५। ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् शतैव।]]
11 [[६। ‘अवाद् ग्रः’ (१-३-५१) इति शानच्।]]
12 [[७। ‘समः प्रतिज्ञाने’ (१-३-५२) इति शानच्। वैयाकरणाः शब्दं नित्यं सङ्गिरमाणा भवन्ति।]]
13 [[आ। ‘वसूनि देशांश्च निवर्तयिष्यन् रामं नृपः स्पङ्गिरमाण एव। तयाऽवजज्ञे भरताभिषेको विषादशङ्कुश्च मतौ निचस्वने।।’ भ। का। ३। ८।]]
14 [[८। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तात् शानचू।]]
15 [[९। ‘ग्रो यङि’ (८-२-२०) इति नित्यं लत्वम्।]]
16 [पृष्ठम्०४२०+ २१]
17 [[१। इत्त्वे रपरत्वे च ‘र्वोरुपधाया दीर्घ इकः’ (८-२-७६) इति दीर्घः।]]
18 [[२। ‘श्रयुकः क्विति’ (७-२-११) इतीण्णिषेधः। इत्त्वरपरत्वयोः, ‘रदाभ्याम्--’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वे णत्वे च रूपम्।]]
19 [[३। ‘अचि विभाषा’ (८-२-२१) इति विभाषा प्राप्तस्य लत्वस्य, ‘देवत्रातो गलो ग्राहः इतियोगे च सद्विधिः। मिथस्ते न विभाष्यन्ते गवाक्षः संशितव्रतः।।’ इति भाष्येण (१-४-५३) व्यवस्थितविभाषात्वलाभात् प्राण्यङ्गे नित्यं लत्वम्। विषे तु गर इत्येव। लत्वं न।]]
20 [[४। पचादिषु (३-१-१३४) पाठात् अच्। अजं गिरति = इति अजगरः। ‘श्वपच- चक्रधरवत् अकारादनुपपदात् कर्मोपपदे विप्रतिषेधेन’ (भाष्यम्-१-४-२) इति क्षीरतरङ्गिणी। एवं मुदं गिरतीति मुद्गरः इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
21 [[५। तिमि गिलतीति तिमिङ्गिलः = जलजन्तुविशेषः। ‘कप्रकरणे मूलविभुजा- दिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-५) इति कः। ‘गिलेऽगिलस्य’ (वा। ६-३-७०) इति मुम्। ‘अगिलस्य’ (वा। ६-३-७०) इत्युक्तत्वात् गिलशब्दे परे मुम् न।]]
22 [[आ। ‘लोकानशिशिषोस्तुल्यः कृतान्तस्य विपर्यये। वने चिकरिषोर्वृक्षान् बलं जिगरिषुः कपेः।।’ भ। का। ९। ५४।]]
23 [[६। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यत्। वृद्धिः।]]
24 [[७। इत्वरपरत्वयोः ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। एवं ‘जेगीर्यमाणः’ इति यङन्तात् कर्मणि यक्यपि ज्ञेयम्।]]
25 [पृष्ठम्०४२१+ २२]
26 [[१। ‘ऋदोरप्’ (३-३-५७) इति भावेऽप्।]]
27 [[२। ‘उन्नयोर्ग्रः’ (३-३-२९) इति घञ्। अबपवादः। उद्गारः = वीच्यादिभिः समुदस्योद्रेकः। ‘उद्गारः = अतिप्रवृत्तो ध्वनिः’ इति प्र। कौमुदीव्या- ख्यायाम्। निगारः देवदत्तस्य। भक्षणमित्यर्थः।]]
28 [[आ। ‘सदोद्गारसुगन्धीनां फलानामलमाशिताः। उत्कारेषु च धान्यानामनभीष्टपरिग्रहाः।।’ भ। का। ७। ३८।]]
29 [[३। ‘ॠल्वादिभ्यः क्तिन्निष्ठावद् वाच्यः’ (बा। ८-२-४४) इति क्तिनस्तकारस्य नत्वे इत्वरपरत्वदीर्घेषु णत्वम्।]]
30 [[४। ‘ठु वम उद्गिरणे’ इति धातुपाठे निर्देशात् क्ङिति प्रत्यये परतः विहितम् इत्वम् ल्युट्यपीष्टमिति केचित्। तेन ‘गिरणम्’ इत्यपि साधु--इति प्रक्रिया- सर्वस्वे।]]
31 [[५। औणादिके [द। उ। १-१०९]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.