| YouTube Channel

गालना (gAlanA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गल अदने”@} 2 धातूनामनेकार्थत्वात् स्रवणेऽप्ययं धातुः इति क्षीरस्वामी।
गालकः-लिका, गालकः-लिका, जिगलिषकः-षिका, जागलकः-लिका
गलिता-त्री, गालयिता-त्री, जिगलिषिता-त्री, जागलिता-त्री
गलन्-न्ती, 3 गालयन्-न्ती, जिगलिषन्-न्ती
-- गलिष्यन्-न्ती-ती, गालयिष्यन्-न्ती-ती, जिगलिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- -- जागल्यमानः, जागलिष्यमाणः
सुगल्-सुगलौ-सुगलः
-- -- -- गलितम्-तः-तवान्, गालितः, जिगलिषितः, जागलितः-तवान्
4 5 गलः 6, निगलः 7, 8 सुगाली, गालः, जिगलिषुः, जागलः
गलितव्यम्, गालयितव्यम्, जिगलिषितव्यम्, जागलितव्यम्
गलनीयम्, गालनीयम्, जिगलिषणीयम्, जागलनीयम्
गाल्यम्, गाल्यम्, जिगलिष्यम्, जागल्यम्
ईषद्गलः-दुर्गलः-सुगलः
-- -- गल्यमानः, गाल्यमानः, जिगलिष्यमाणः, जागल्यमानः
गालः, गालः, जिगलिषः, जागलः
गलितुम्, गालयितुम्, जिगलिषितुम्, जागलितुम्
9 गलितिः, गालना, जिगलिषा, जागला
विगलनम्, गालनम्, जिगलिषणम्, जागलनम्
गलित्वा, गालयित्वा, जिगलिषित्वा, जागलित्वा
निगल्य, निगाल्य, प्रजिगलिष्य, प्रजागल्य
गालम् २, गलित्वा २, गालम् २, गालयित्वा २, जिगलिषम् २, जिगलिषित्वा २, जागलम् २
जागलित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३८७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५४६। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[२। अस्य धातोः परस्मैपदित्वात् शानच् न। ण्यन्तात् ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति निषेधात् ‘णिचश्च’ (१-३-७४) इति प्राप्तः शानजपि न। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति वचनात् सन्नन्तादपि न।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०३८०+ २५]
05
=>
 [[आ। ‘सुमार्गशेलात् स्खलतां खलात्मनां गलच्छिदार्थं सलितं महीतलम्। दलत्तनुप्रश्वलितान् परान् प्रति प्रश्वल्लिताखोडसुदर्शनायुधम्।।’ धा। का। १-७०।]]
06
=>
 [[१। गलति = भक्षयतीति कर्तरि पचाद्यच्। ‘गोचरसञ्चर--’ (३-३-११९) इति सूत्रे चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थकत्वात् घञपवादो घः संज्ञायाम्--इति माधवधातुवृत्तौ।]]
07
=>
 [[B। ‘चरमतश्च ऋणादिव देवकीपतिरमुच्यत शृङ्खलतः स्थिरात्। निखिलबन्धनिवर्तकसन्निधौ विगलनं निगलस्य किमद्भुतम्।।’ यादवाभ्युदये--३-११।]]
08
=>
 [[२। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
09
=>
 [[३। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनाम्--’ (वा। ७-२-९) इति वचनात् इड् भवति, ग्रहादयो = ग्रहप्रकारा इत्युक्तत्वात्।]]
1 {@“गल स्रवणे”@} 2 3 गालकः-लिका, 4 जिगालयिषकः-षिका
गालयिता-त्री, जिगालयिषिता-त्री
5 6 गालयमानः, जिगालयिषमाणः
गालयिष्यमाणः, जिगालयिषिष्यमाणः
सुगाल्-सुगालौ-सुगालः
-- गालितम्-तः-तवान्, जिगालयिषितः-तवान्
गालः, जिगालयिषुः
गालयितव्यम्, जिगालयिषितव्यम्
गालनीयम्, जिगालयिषणीयम्
गाल्यम्, जिगालयिष्यम्
ईषद्गालः-दुर्गालः-सुगालः
-- गाल्यमानः, जिगालयिष्यमाणः
गालः, जिगालयिषः
गालयितुम्, जिगालयिषितुम्
गालना, जिगालयिषा
7 गालनम्, जिगालयिषणम्
गालयित्वा, जिगालयिषित्वा
निगाल्य, प्रजिगालयिष्य
गालम् २, गालयित्वा २, जिगालयिषम् २
जिगालयिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३८८)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१७००। सक। सेट्। आत्म। आकुस्मीयः।)
03
=>
 [[४। ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति णौ वृद्धिः। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
04
=>
 [[५। ण्यन्तात् सनि गुणायादेशौ। ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्त्वमभ्यासे।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०३८१+ २४]
06
=>
 [[१। ‘आकुस्मादात्मनेपदिनः’ (ग। सू। चुरादौ) इति आत्मनेपदमेव।]]
07
=>
 [[आ। ‘कुत्स्या हि गालनपटा इव कष्टमेते दुष्कीर्तिभालनपराः खलु कूटवृत्त्या। तद्वञ्चनं निरसितुं न हि वर्षिताः स्मः किं कुर्महे खलजना इह मादयन्ताम्।।’ धा। का। ३-३६। इति अकारस्य अनुदात्तत्वप्रतिज्ञानात् शानच् प्रत्ययः।]]