| YouTube Channel

गार्हपत्यः (gArhapatyaH)

 
Apte
English
गार्हपत्यः [gārhapatyḥ], [गृहपतिना नित्यं संयुक्तः, संज्ञायां ञ्य]
One of the three sacred fires perpetually maintained by a householder, which he receives from his father and transmits to his descendants, and from which fires for sacrificial purposes are lighted
अथ हैनं गार्हपत्यो$नु- शशास Ch.
Up.*
 4.11.1
cf.
Ms.*
 2.231.
The place where this sacred fire is kept. -त्यम् The government of a family
position and dignity of a householder
गार्हपत्येन सन्त्य ऋतुना यज्ञनीरसि
Rv.*
 1.15.12.
Comp.
 -न्यायः A rule of interpretation according to which a direct statement (श्रुति) is stronger than an indirect one (लिङ्ग). This rule is discussed and established by जैमिनि and शबर at MS.* 3.2.3 and 4.
Apte 1890
English
गार्हपत्यः [गृहपतिना नित्यं संयुक्तः, संज्ञायां ञ्य] 1 One of the three sacred fires perpetually maintained by a householder, which he receives from his father and transmits to his descendants, and from which fires for sacrificial purposes are lighted
cf. Ms. 2. 231.
2 The place where this sacred fire is kept.
त्यं The government of a family
position and dignity of a householder.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गार्हपत्यः
noun
एकः पितृवर्गः ।
"गार्हपत्यस्य वर्णनं महाभारते वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: गार्हपत्यः
Root: गार्हपत्य
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ गार्हपत्याग्निः
Meaning(s):
⇒ Sacrificial fire towards the west
Shloka(s):
1|2|24|1 ► गार्हपत्यो गृहपतिः पवमानश्च पश्चिमे। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|24|1 ⇢ गार्हपत्यः (गार्हपत्य) (पुं) ⇒ Sacrificial fire towards the west ⇒ गार्हपत्याग्निः
➠ 1|2|24|1 ⇢ गृहपतिः (गृहपति) (पुं) ⇒ Sacrificial fire towards the west ⇒ गार्हपत्याग्निः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ क्रत्वग्निः
जातिः ➡ इन्धनजम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गार्हपत्यः,
पुं,
 (गृहपतिर्यजमानस्तेनं संयुक्तः इति ।“गृहपतिना संयुक्ते ञ्यः ।” ४ । ४ । ९० । इतिञ्यः ।) गृहपतिर्गृहस्वामी तेन नित्यसम्बद्धः ।इत्यमरभरतौ ॥
यज्ञीयाग्निविशेषः । (यथा, ऋग्वेदे । १० । ८५ । २७ ।“इह प्रियं प्रजया ते समृध्यता-मस्मिन् गृहे गार्हपत्याय जागृहि ॥
”भक्तिवर्द्धनाय पितापि गार्हपत्याग्नित्वेन पुत्त्रा-दिना वेदितव्यः इत्युपदिदेश भगवान् मनुः ।यथा । २ । २३१ ।“पिता वै गाहपत्योऽग्निर्माताग्निर्दक्षिणःस्मृतः ॥
”)