गारुड (gAruDa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishगारुड [gāruḍa], (-डी ) [गरुडस्येदं अण्]
Shaped like Garuḍa.
Coming from or relating to Garuḍa.
डः, डम् An emerald
राशिर्मणीनामिव गारुडानां सपद्मरागः फलितो विभाति 13.53.
A charm against (snake) poison
संगृहीतगारुडेन 51 (where it has sense 1 also).
A missile presided over by Garuḍa.
A military array (व्यूह) of the shape of Garuḍa.
Gold.
Apte 1890
Englishगारुड a. (डी f.) [गरुडस्येदं अण्] 1 Shaped like Garuḍa.
2 Coming from or relating to Garuḍa.
डः,
डं 1 An emerald
R. 13. 53.
2 A charm against (snake) poison
संगृहीतगारुडेन K. 51 (where it has sense 1 also).
3 A missile presided over by Garuḍa.
4 A military array (व्यूह) of the shape of Garuḍa.
5 Gold.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishगारुड गारुड, अस्, ई, अम् (fr. गरुड), shaped
like the bird Garuḍa, coming from or relating to
Garuḍa
(ई), f., N. of a creeper [cf. पाताल-गरुडी]
(अम्), n. an emerald
gold
a Mantra or charm
against poison.
—गारुड-पुराण, अम्, n., N. of
the seventeenth Purāṇa relating the birth of Garuḍa
from Vinatā. It is doubtful whether a genuine Gā-
ruḍa-Purāṇa exists.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiगारुड
वि* - गरुडस्येदम् - अण्
गरुड़ की शक्ल का बना हुआ
गारुड
वि* - -
गरुड़ से प्राप्त या गरुड़ से संबंध रखने वाला
गारुडः
- -
पन्ना
गारुडः
- -
साँपों के विष को उतारने का मंत्र
गारुडः
- -
गरुड द्वारा अधिष्ठित अस्त्र
गारुडः
- -
सोना
गारुडम्
- -
पन्ना
गारुडम्
- -
साँपों के विष को उतारने का मंत्र
गारुडम्
- -
गरुड द्वारा अधिष्ठित अस्त्र
गारुडम्
- -
सोना
Shabdartha Kaustubha
Kannadaगारुड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಗರುಡನಿಗೆ ಉಕ್ತವಾದ ಒಂದು ಪುರಾಣ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > गारुडस्येदम्
गारुड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಗರುಡ ಮಂತ್ರ /ವಿಷಮಂತ್ರ
गारुड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರುಡನ ಅಆಕಾರದಂತೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಸೈನ್ಯಗಳ ಗುಂಪು /ಗರುಡವ್ಯೂಹ
प्रयोगाः - > "गारुडं च महाव्यूहं चक्रे शान्तनवस्तथा"
उल्लेखाः - > भा० भीष्म० ५६-२
गारुड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರಕತಮಣಿ /ಪಚ್ಚೆ /ಗಾರುಡಮಣಿ
प्रयोगाः - > "राशिर्मणीनामिव गारुडानां सपद्मरागः फलितो विभाति"
उल्लेखाः - > रघु० १३-५३
गारुड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರುಡದೇವತಾಕವಾದ ಅಸ್ತ್ರ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-२-२४)
व्युत्पत्तिः - > गरुडो देवताऽस्य
गारुड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರ್ಣ /ಚಿನ್ನ
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit गारुड
गरुडस्य गरुडेन सम्बद्धः वा।
"गारुडेण मन्त्रेण सर्पस्य विषम् अपसार्यते।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritस्याद्रूप्यं कलधौतताररजतश्वेतानि दुर्वर्णकं
खर्जूरं च हिमांशुहंसकुमुदाभिख्यं सुवर्णं पुनः ।
स्वर्णं हेमहिरण्यहाटकवसून्यष्टापदं काञ्चनं
कल्याणं कनकं महारजनरैगाङ्गेयरुक्माण्यपि ॥ १०४३ ॥
कलधौतलोहोत्तमवह्निबीजान्यपि गारुडं गैरिकजातरूपे ।
तपनीयचामीकरचन्द्रभर्मार्जुननिष्ककार्तस्वरकर्बुराणि ॥ १०४४ ॥
जाम्बूनदं शातकुम्भं रजतं भूरि भूत्तमम् ।
रूप्य (क्ली), कलधौत (क्ली), तार (क्ली), रजत (क्ली), श्वेत (क्ली), दुर्वर्णक (क्ली), खर्जूर (क्ली), हिमांश्वाह्वय (क्ली), हंसाह्वय (क्ली), कुमुदाह्वय (क्ली), सुवर्ण (पुंक्ली), स्वर्ण (पुंक्ली), हेमन् (क्ली), हेम (पुंक्ली), हिरण्य (पुंक्ली), हाटक (पुंक्ली), वसु (क्ली), अष्टापद (पुंक्ली), काञ्चन (क्ली), कल्याण (क्ली), कनक (क्ली), महारजन (क्ली), रै (पुंस्त्री), गाङ्गेय (क्ली), रुक्मन् (क्ली), कलधौत (क्ली), लोहोत्तम (क्ली), वह्निबीज (क्ली), गारुड (क्ली), गैरिक (क्ली), जातरूप (क्ली), तपनीय (क्ली), चामीकर (क्ली), चन्द्र (पुंक्ली), भर्मन् (क्ली), अर्जुन (क्ली), निष्क (क्ली), कार्तस्वर (क्ली), कर्बुर (क्ली), जाम्बूनद (क्ली), शातकुम्भ (क्ली), रजत (क्ली), भूरि (क्ली), भूत्तम (क्ली)
Mahabharata
EnglishGāruḍa, adj. (“shaped like the bird Garuḍa”). § 580 (Bhīshmavadhap.): VI, 56, 2403 (mahāvyūhaṃ, formed by Bhīshma).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritगारुडं, (गरुडस्य इदमिति । गरुड + अण्वृद्धिश्च । यद्वा, गरुडं श्रोतारमालम्ब्य भगवतायदुपदिष्टम् । यद्बा, गरुडेन प्रोक्तमिति । तन्नि-रुक्तिरुक्ता शिवपुराणे यथा, --“गरुडस्तु स्वयं वक्ता यत्तद् गारुडसंज्ञकम् ।”)गरुडपुराणम् । इति पुराणम् ॥
यथा, --गरुड उवाच ।“मम माता च विनता नागैर्दासीकृता हरे ! ।यथाहं दैवतान् जित्वा चामृतं ह्यानयामि तत् ॥
दास्याद्धि मोक्षयिष्यामि यथाह्रं वाहनं तव ।महाबलो महावीर्य्यः सर्व्वज्ञो नागदारणः ।पुराणसंहिताकर्त्ता यथाहं स्यां तथा कुरु ॥
विष्णुरुवाच ।यथा त्वयोक्तं गरुड ! तथा सर्व्वम्भविष्यति ।देवादीन् सकलान् जित्वा चामृतं ह्यानयिष्यसि ॥
नागदास्यान्मातरं स्वां विनतां मोक्षयिष्यसि ।महाबलो वाहनन्त्वं भविष्यसि विषार्द्दनः ॥
पुराणं मत्प्रसादाच्च मम माहात्म्यवाचकम् ।यदुक्तं मत्स्वरूपञ्च तव चाविर्भविष्यति ॥
गारुडं तव नाम्ना तल्लोके ख्यातिं गमिष्यति ।यथाहं देवदेवानां श्रीः ख्याता विनतासुत ! ॥
तथा ख्यातिं पुराणेषु गारुडं गरुडैष्यति ।यथाहं कीर्त्तनीयोऽथ तथा त्वं गरुडात्मना ॥
मां ध्यात्वा पक्षिमुख्येदं पुराणं गद गारुडम् ।इत्युक्तो गरुडो रुद्र ! कश्यपायाह पृच्छते ॥
कश्यपो गरुडं स्तुत्वा वृक्षं दग्धमजीवयत् ।स्वयञ्चाप्यमलो भूत्वा विद्ययान्यानजीवयत् ॥
पक्षी ओम् तं स्वाहा जापी विद्येयं गारुडीपरा ।गरुडोऽहं गारुडं हि शृणु रुद्र ! महात्मकम् ॥
”इत्याद्ये महापुराणे गारुडे प्रश्नाध्यायो नामद्बितीयः ॥
* ॥
(अस्मिन् पुराणे एकोनविंशत्-सहस्रसंख्यकश्लोका वर्त्तन्ते । यथा, देवीभाग-वते । १ । ३ । ११ ।“एकोनविंशत् साहस्रं गारुडं हरिभाषितम् ॥
”अस्य विणेषविवरणन्तु पुराणशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
* ॥
)गारुडी विद्या गरुडपुराणे २०२ अध्यायादौद्रष्टव्या ॥
स्वर्णम् । इति हेमचन्द्रः ॥
विषमन्त्रः ।इति जटाधरः ॥
(गरुडः गरुडवर्णस्तस्येदम् ।नरुड + अण् । गरुडवर्ण इव वर्णोऽस्येति भावः ।)मरकतमणिः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा-रघौ । १३ । ५३ ।“त्वया पुरस्तादुपयाचितो यःसोऽयं वटः श्याम इति प्रतीतः ।राशिर्मणीनामिव गारुडानांसपद्मरागः फलितो विभाति ॥
”गरुडाकारेण सेनारचनयाधिष्ठितत्वात् महा-व्यूहभेदः । यथा, महाभारते । ६ । ५३ । २ ।“गारुडञ्च महाव्यूहं चक्रे शान्तनवस्तदा ॥
”एतस्य रचनायां गरुडाकृतित्वविवृतिर्यथा, तत्रैवाध्याये । ३--८ ।“गरुडस्य स्वयं तुण्डे पिता देवव्रतस्तव ।चक्षुषी च भरद्वाजः कृतवर्म्मा च सात्त्वतः ॥
अश्वत्थामा कृपश्चैव शिर आस्तां यशस्विनौ ।त्रिगर्त्तैर्मत्स्यकैकेयैर्वाटधानैश्च संयुतैः ॥
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तश्च मारिष ! ।मद्रकाः सिन्धुसौवीरास्तथा पञ्चनदाश्च ये ॥
जयद्रथेन सहिता ग्रीवायां सन्निवेशिताः ।पृष्ठे दुर्य्योधनो राजा सोदर्य्यैः सानुगैर्वृतः ॥
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजाश्च शकैः सह ।पुच्छमासन् महाराज ! शूरसेनाश्च मारिष ! ॥
दक्षिणं पक्षमासाद्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः ।कारूषाश्च विकुञ्जाश्च मुण्डाः कुण्डीवृषास्तथा ॥
बृहद्बलेन सहिता वामपार्श्वे समास्थिताः ॥
”कदा वास्य व्यूहस्य प्रयोजनं तदाह मनुः ।७ । १८६--१८७ ।“शत्रुसेविनि मित्रे च गूढे युक्ततरो भवेत् ।गतप्रत्यागते चैव स हि कष्टतरो रिपुः ॥
दण्डव्यूहेन तन्मार्गं यायात्तु शकटेन वा ।वराहमकराभ्यां वा सूच्या वा गरुडेन वा ॥
”“सूक्ष्ममुखपश्चाद्भागः पृथुमध्यो वराहव्यूहः ।एष एव पृथुतरमध्यो गरुडव्यूहः ॥
” इति तट्टीका-कृत् कुल्लूकभट्टः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritगारुड गरुडायोक्तं भगवता, तस्येदम् वा अण् ।१ गरुडपुराणे २ विषहरमन्त्रभेदे जटाधरः । गरुडा-कृतित्वात् ३ व्यूहभेदे । “गारुडं च महाव्यूहं चक्रे शान्तनवस्तदा” भ० भी० ५६ अ० । तस्य च गरुडाकृतित्वंतदुत्तरश्लोकानां पर्य्यालोचनयाऽवसेयम् । ४ मरकतमणौराजनि० तस्य च नीलवर्णतया गरुडवर्णता तच्चगारुत्मतशब्दे वक्ष्यते । “सोऽयं वटः श्याम इति प्रतीतोराशिर्मणीनामिव गारुडानाम्” रघुः । ५ स्वर्णेहेम० तल्लोमतुल्यवर्णत्वात्तथा । ६ पातालगरुडलतायाम्स्त्री राजनि० ङीप् । गरुडो देवताऽंस्य अण् ।७ अस्त्रभेदे । “अलं विषादेन अर्जुनेन प्रयुक्तं गारुडम-स्त्रम् । पश्य पश्य । पक्षाघातनिपातमारुतभरोत्प्रो-त्क्षिप्तपृथ्वीधराश्चञ्चूदष्टविशालभोगभुजगाः सूर्य्योपकण्ठ-स्पृशः । सन्तोषं जनयन्त्यमी कुलगुरोस्तीक्ष्णास्तथा सा-रथेर्मन्ये वैरिनृपप्रमाथविकसद्विक्रान्तयः पक्षिणः” ।धनञ्जयवि० तत्प्रयोगकृत्यमुक्तम् ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.