| YouTube Channel

गान्धारीतनय (gAndhArItanaya)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गान्धारीतनय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಯೋಧನ ಮೊದಲಾದ ೧೦೦ ಮಂದಿ ಕೌರವರು
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गान्धारीतनय
पु०
 ६ त० । १ दुर्य्यधनादौ तद्भभिन्यां २ दुःश-लायां स्त्री । तस्यां तदुत्पत्तिकथा“क्षुच्छ्रमाभिपरिग्लानं द्वैपायनमुपस्थितम् । तोषया-मास गान्धारी व्यासस्तस्यै वरं ददौ । सा वब्रे सदृशंभर्त्तुः पुत्राणां शतमात्मनः । ततः कालेन सा गर्भंधृतराष्ट्रादथाग्रहीत् । संवत्सरद्वयं तन्तु गान्धारीगर्भमाहितम् । अप्रजा धारतामास ततस्तां दुःखभा-विशत् । श्रुत्वा कुन्तीसुतं जात बालार्कसमतेजसम् ।उदरस्यात्मनः स्थैर्य्यमुपलभ्यान्वचिन्तयत् अज्ञातंधृतराष्ट्रस्य यत्नेन महता ततः । सोदरं घातयामासगान्धारी दुःखमूर्च्छिता । तती जज्ञे मांसपेशी लोहा-ष्ठीलेव संहता । द्विवर्षसम्भृतां कुक्षौ तामुत्स्रष्टुंप्रचक्रमे । अथ द्वैपायनो ज्ञात्वा त्वरितः समुपागमत् ।तां स मांसमयीं पेशीं ददर्श जपतां वरः । ततोऽब्र-वीत् सौवलेर्यां किमिदं ते चिकीर्षितम् । सा चात्मनेमतं सत्यं शशंस परमर्षये । गान्धार्य्युवाच । ज्येष्ठंकुन्तीसुतं जातं श्रुत्वा रविसमप्रभम् । दुःखेन परमे-णेदमुदरं घातितं मया । शतञ्च किल पुत्राणां वितीर्णंमे त्वया पुरा । इयञ्च मे मांसपेशी जाता पुत्रशतायवै । व्यास उवाच । एवमेतत् सौवलेयि! नैतज्जात्वन्यथाभवेत् । वितथं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यदा ।घृतपूर्णं कुम्भशतं क्षिप्रमेव विधीयताम् । स्वनुगुप्तेषुदेशेषु रक्षा चैव विधीयताम् । शीताभिरद्भिरष्ठीलामि-माञ्च परिषेचय । वैशम्पायन उवाच । सा सिच्य-माना त्वष्ठीला बभूव बहुधा तदा । अङ्गुष्ठपर्व्व मात्राणांगर्भाणां पृथगेव तु । एकाधिकशतं पूर्णं यथायोगंविशाम्पते! । मांसपेश्यास्तदा राजन्! क्रमशः काल-पर्य्ययात् । ततस्तांस्तेषु कुम्भेषु गर्भानवदधे तदा ।स्वनुगुप्तेषु देशेषु रक्षां चैवादधात्ततः । शशंस चैव भग-वान् कालेनैतावता पुनः । उद्घाटनीयान्येतानिकुम्भानीति स सौवलीम् । इत्युक्त्वा भगवान् व्यासस्तथाप्रतिविधाय च । जगाम तपसे धीमान् हिमवन्तंशिलोच्चयम् । जज्ञे क्रमेण चैतेन तेषां दुर्य्योधनो-नृपः! । जन्मतस्तु प्रमाणेन ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः” ।भा० आ० ११५ अ० ।तेषां नामानि ज्यैष्ठानुज्यैष्ठानि च तत्रैव ११७ अ०पाठक्रमेणोक्तानि यथा“दुर्य्योधनो युयुत्सुश्च राजन्! दुःशासनस्तथा । दुःसहोदुःशलश्चैव जलसन्धः समः सहः । विन्दानुविन्दौदुर्द्धर्षःसुवाहुर्दुष्प्रधर्षणः । दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णःकर्ण एव च । विविंशतिर्विकर्णश्च शलः सत्त्वः सुलो-चनः । चित्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्रःशरासनः ।दुर्मदो दुर्विगाहश्च विवित्सुर्विकटाननः । ऊर्णनाभःसुनाभश्च तया नन्दोपनन्दकौ । चित्रबाणश्चित्रवर्म्मासुवर्म्मा तुर्विमोचनः । अयोवाहुर्महाबाहुश्चित्राङ्गश्चित्रकुण्डलः । भीमवेगो भीमबलो बलाकी बलवर्द्धनः ।उग्रायुधो भीभकर्म्मा कनकायुर्दृढायुधः । दृढवर्म्मादृढक्षत्रः सोमकीर्त्तिरनूदरः । दृढसन्धो जरासन्धःसत्यसन्धः सदः सुवाक् । उग्रश्रवा उग्रसेनः मेनानीर्दुष्प-राजयः । अपराजितः कुण्डशायी विशालाक्षो दुराधरः ।दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुबर्च्चसौ । आदित्यकेतु-बह्वाशी नागदत्तोऽग्रयाय्यपि । कवची निषङ्गी कुण्डीच कुण्डधारो धनुर्द्धरः । उग्रभीमरथौ वीरौ वीर-बाहुरलांलुपः । अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथश्चयः । अनाधृव्यः कुण्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः ।प्रमथश्च प्रमाथी च दीर्घरोमश्च वीर्य्यवान् । दीर्घबाहु-र्महाबाहुर्व्यूढोरुः कनकध्वजः । कुण्डाशी विरजाश्चैवदुःशला च शताधिका” ।