गान्धार (gAndhAra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishगान्धार (-रः)
1. One of the seven primary notes of music.
2. Minium
or red lead.
3. A country, (Candahar, between the north of India
and Persia).
(-रं) Gum myrrh (-री)
1. The wife of DHRITARASH-
TRA mother of DURYODHANA.
2. One of the tutelary female deities of
the Jainas.
3. A plant (Hedysarum alhagi.)
4. Prickly nightshade.
गान्ध the aggregate of गन्ध smell, &c. ऋ to go and अण् affix
the
note being said to be produced by pure and fragrant breath, &c.
गान्धारेय (-यः) A name of DURYODHANA, the son of DHRI-
TARASHTRA.
गान्धारी the name of the mother of this chief, and
ढक्
Yates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
Englishगान्धार
(-रः)
1 One of the seven primary notes of music.
2 Minium or red lead.
3 A country, (Kandahar, between the north of India and Persia.)
(-रं) Gum myrrh.
(-री)
1 The wife of DHṚTARĀṢṬRA, mother of DURYODHANA.
2 One of the tutelary female deities of the Jainas.
3 A plant, (Hedysarum alhagi.)
4 Prickly nightshade.
गान्ध the aggregate of गन्ध smell, &c. ऋ to go, and अण्
affix
the note being said to be produced by pure and fragrant breath, &c.
Apte
Englishगान्धारः [gāndhārḥ], 1 The third of the seven primary notes of the Indian Gamut
(commonly denoted by ग in musical notation).
Red lead.
of a country between India and Persia, the modern Kandahāra.
A native or a ruler of that country. -रम् Gum myrrh.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishगान्धार गान्धार, अस्, m. a prince of the
Gāndhāris
the third of the seven primary notes
of music
minium or red lead
(ई), f. a princess
of the Gāndhāris (especially the wife of Dhṛta-
rāṣṭra)
N. of a Vidyā-devī
N. of a Rāgiṇī (?)
with Jainas, a divine being fulfilling the commands
of the twenty-first Arhat of the present Avasarpiṇī
(आस्), m. pl., N. of a people and their country,
commonly called Kandahar, and lying between the
north of India and Persia [cf. गन्धार, गन्धारि,
गान्धारि]
(ई), f., N. of two plants, Hedysarum
Alhagi and Prickly Nightshade, = यवास and
दुर्-आलभा
(अम्), n. gum myrrh
[cf. गन्ध-
रस।]
—गान्धार-राज, अस्, m. the king of Gān-
dhāra, whose name was Su-bala.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiगान्धारः
- गन्ध - अण् = गान्ध - ऋ - अण्
भारतीय सरगम के सात प्रधान स्वरों में तीसरा
गान्धारः
- -
सिंदूर
गान्धारः
- -
"भारत और पर्शिया के बीच का देश, वर्तमान कंधार"
गान्धारः
- -
उस देश का नागरिक या शासक
गान्धारः
- -
"संगीत में तीसरा स्वर, एक विशेष प्रकार का राग"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaगान्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಂತಿಯಿಂದಲೂ ಕಂಠದಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟುವ ಸಂಗೀತದ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳಲ್ಲೊಂದು
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-५३)
व्युत्पत्तिः - > गान्धारदेशे भवः
विस्तारः - > "अजाविकं तु गान्धारं क्रौञ्चः क्वणति मध्यमम्" - अम० ।
गान्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾಂಧಾರ ದೇಶ
विस्तारः - > बहुवचनान्तं रूपम् ।
गान्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾಂಧಾರ ದೇಶದ ದೊರೆಗಳು
गान्धार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಾಂಧಾರದೇಶದ ಜನರು
L R Vaidya
EnglishSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetangan dha ra
गान्धार
sa 'dzin
१) गान्धार २) धरणीधर ३) निर्मिधर ४) भूधर ५) भूमिधर ६) वसुधरा
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritषड्ज ऋषभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।
धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १४०१ ॥
ते मन्द्रमध्यताराः स्युरुरःकण्ठशिरोद्भवाः ।
षड्ज (पुं), ऋषभ (पुं), गान्धार (पुं), मध्यम (पुं), पञ्चम (पुं), धैवत (पुं), निषध (पुं), स्वर (पुं), मन्द्र (पुं), मध्य (पुं), तार (पुं)
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: गान्धाराः
Root: गान्धार
Gender: पुं
Number: बहु
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Name of the country belonging to Udīcya
Shloka(s):
3|1|24|1 ► गान्धारास्तु दिहण्डाः स्युर्यवनास्तु हुरुष्कराः। (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|24|1 ⇢ गान्धाराः (गान्धार) (पुं) ⇒ Name of the country belonging to Udīcya ⇒
➠ 3|1|24|1 ⇢ दिहण्डाः (दिहण्ड) (पुं) ⇒ Epithet of Gāndhāra country ⇒
Related word(s):
Mahabharata
EnglishGāndhāra, pl. (ºāḥ), a people. § 304 (Anudyūtap.): II, 77, 2552 (ºānāṃ yaśohara, i.e. Śakuni).--§ 562 (Bhagavadyānap.): V, 94, 3379 (Gāndhārarājaḥ Śakunir Gºair abhirakshitaḥ).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 361 (among the peoples of Bhāratavarsha).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 20, †748 (followed Śakuni).--§ 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 45^22, 1744 (five Gāndhāras fought with the five Kaikeya princes)
51, 2104 (followed Bhīshma).--§ 580 (do.): VI, 58^4, 2468 (saha-Saubalāḥ, fought with Sātyaki and Abhimanyu). --§ 582 (do.): VI, 71^10, 3132.--§ 585 (do.): VI, 90, 4000 (i.e. Gaja, etc., the brothers of Śakuni).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 4, 120 (had formerly been vanquished by Karṇa).--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII, 20, 802 (in the back of Droṇa's garuḍavyūha)
30, 1306 (Saubalapramukhān), 1307 (500 Gāndhāras slain by Arjuna).-§ 593 (Abhimanyuvadhap.): VII, 49, 1933 (seventy-seven Gāndhāras, followers of Kālikeya, slain by Abhimanyu).-§ 598 (Jayadrathavadhap.): VII, 87, 3102 (follow Jayadratha).--§ 604 (Karṇap.): VIII, 8, 235 (had formerly been vanquished by Karṇa and caused to pay tribute to Duryodhana)
9, 283 (do.).--§ 607 (do.): VIII, 44, 2070
45, 2078 (follow bad practices).--§ 608 (do.): VIII, 79, 4040 (had formerly been vanquished by Karṇa)
95, 4969 (ºānāṃ sahasreṇa Śakuniḥ parivāritaḥ).--§ 611 (Śalyap.): IX, 19, 1019 (nihate Saubale vīre Gºeshu ca).--§ 613 (Gadāyuddhap.): IX, 33, 1913 (mentioned among the slain).-§ 641 (Rājadh.): XII, 65, 2429
101, 3735 (ºāḥ Sindhusauvīrā nakharaprāsayodhinaḥ).--§ 664 (Mokshadh.): XII, 207, 7560 (uttarāpathajanmānaḥ…Yauna-KāmbojaGºāḥ).--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 83, 2484 (ºvishayaṃ)
84, 2486 (Śakunes tanayo Gºānāṃ mahārathaḥ), 2492, 2493, 2498 (caused by Arjuna to pay tribute when he followed the sacrificial horse)
85, 2512 (ºvishaye).--§ 793 (Mausalap.): XVI, 6, 159 (had been vanquished by Kṛshṇa). Cf. Gāndhāraka, pl.
Gāndhari, {??}.
*Gāndhāra^1, name of a note: IV, 515
XII, 6859
XIV, 1419.
Gāndhāra^2 = Śakuni: II, 2529 (ºvidyayā)
IV, 1577 (Śº)
IX, 1464.
Gāndhāra^3 = Śiva (1000 names^2).
Gāndhāra, dual (ºau) = Acala and Vṛshaka: VII, 1311.
पुराणम्
Englishगान्धार / GĀNDHĀRA. A stretch of land of ancient bhārata. It is believed that this land stretched from the shores of river sindhu to Kābul. subala was a mighty ruler of this country. His daughter gāndhārī was the wife of dhṛtarāṣṭra. (Śloka 11, Chapter 111, Ādi Parva).
agni purāṇa points out a relationship between the Gāndhāras and the drāviḍas. Descending in order from viṣṇu were candra--budha--purūravas--āyus--nahuṣa -yayāti--turvasu. In order from turvasu were Varga-gobhānu--traiśāni--karandhama--marutta--duṣyanta--varūtha--Gāṇḍīra--gāndhāra. From gāndhāra arose the five different provincialists: Gāndhāras, Keralas, Colas, Pāṇḍyas and Kolas. (Chapter 277, agni purāṇa).
Vedic Reference
EnglishGāndhāra, ‘a king of Gandhāra’ named Nagnajit, is
mentioned in the Aitareya Brāhmaṇa.^1 In the Śatapatha
Brāhmaṇa^2 he or some descendant figures as Svarjit Nāgnajita
or Nagnajit, and as giving an opinion on the ritual, which is
rejected with the observation that the author was merely a
princely person (rājanya-bandhu).
1) vii. 34. in the list of teachers who handed down the knowledge of the
substitute for Soma.
2) viii. 1, 4, 10.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritगान्धारं, (गन्ध एव गान्धं सुगन्धं ऋच्छ-तीति । ऋ गतौ + “कर्म्मण्यण् ।” ३ । २ । १ ।इत्यण् । यद्वा, गान्धाराणान्तद्देशवासिनांप्रियम् । अण् ।) गन्धरसः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
गान्धारः, (गन्ध एव गान्धो गन्धकस्तं ऋच्छतिउत्पत्तिकारणत्वेन गच्छतीति । ऋ गतौ +अण् ।) सिन्दूरम् । जम्बुद्बीपस्थोत्तरदेशः ।कान्धार इति भाषा । इति मेदिनी । रे । १४९ ॥
(देशोऽयं बृहत्संहितायां कूर्म्मविभागे उत्त-रस्यामुक्तः । यथा, तत्रैव । १४ । २८ ।“उत्तरतः कैलासः ।” इत्युपक्रम्य, --“गान्धारयशोवतिहेमतालराजन्यखचरगव्याश्च ॥
”इत्युक्तवाः । दुर्य्योधनमातुलः शकुनिस्तु एत-द्देशस्य राजासीत् । यथा, महाभारते । ३ ।२३७ । २१ ।“गान्धारराजः शकुनिः प्रत्युवाच हसन्निव ॥
” * ॥
गन्ध एव गान्धः । स्वार्थे अण् । तं ऋच्छ-तीति । “कर्म्मण्यण् ।” ३ । २ । १ । इत्यण् ।)सप्तस्वरान्तर्गततृतीयस्वरः । स तु छागस्वर-तुल्यः । (यदुक्तं सङ्गीतशास्त्रे ।“षड्जं रौति मयूरस्तु गावो नर्द्दन्ति चर्षभम् ।गान्धारन्तु अजो रौति कौञ्चः क्वणति मध्यमम् ॥
”)तस्योत्पत्त्यादिः ।“वायुः समुद्गतो नाभेः कण्ठशीर्षसमाहतः ।नानागन्धर्वहः पुण्यो गान्धारस्तेन हेतुना ॥
”इति भरतः ॥
अपि च ।“नाभेः समुद्गतो वायुर्गन्धं श्रोत्रे च चालयन् ।स शब्दस्तेन निर्याति गान्धारस्तेन कथ्यते ॥
चतस्रः पञ्चमे षड्जे मध्यमे श्रुतयो मताः ।ऋषभे धैवते तिस्री द्वे गान्धारनिषादके ॥
”(अयन्तु देवकुलसम्भूतो वैश्यजातिः स्वर्णवदु-ज्ज्वलपीतवर्णः । अस्य जन्म कुशद्वीपे, ऋषिःशशाङ्कः, सरस्वती देवता, त्रिष्टुप् छन्दः ।करुणरसे एवास्य उपयोगित्वम् ॥
इति सङ्गीत-दर्पणे । ८३--९१ ॥
* ॥
स्वरग्रामविशेषः ।तल्लक्षणम् । यथा, तत्रैव ७९--८० ।“रि-मयोः श्रुतिमेकैकां गान्धारश्चेत् समाश्रयेत् ।प-श्रुतिं धो निषादस्तु घ-श्रुतिं स-श्रुतिं श्रितः ॥
गान्धारग्राममाचष्ट तदा तं नारदो मुनिः ।प्रवर्त्तते स्वर्गलोके ग्रामोऽसौ न महीतले ॥
” * ॥
)रागविशेषः । तस्य रूपं यथा, सङ्गीतदामोदरे ।“जटां दधानः कृतभूतिभूषणःकाषायवासास्तनुदेहयष्टिः ।सयोगपट्टः कृतनेत्रमुद्रोगान्धाररागः कथितस्तपस्वी ॥
”स तु भैरवरागपुत्त्रः । प्रभाते तस्य गानसमयः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritगान्धार गन्ध एव स्वार्थे अण् तमृच्छति ऋ--अण्उप० स० । १ सिन्दूरे २ देशभेदे च (कान्दार) मेदि० स चदेशः वृ० स० कूर्मविभागे १५ अ० उत्तरस्यामुक्तः “उत्तरतःकैलासः” इत्युपक्रमे “गान्धारयशोवतहेमताजराज-न्यखचराश्च” गन्धारोऽभिजनोऽस्य सिन्ध्वा० अण् । पित्रा-दिक्रमेण ३ गान्धारदेशवासिनि । ४ तन्नृपे च बहुषु तस्यलुक् । गन्धाराः तद्वासिषु तन्नृपेषु च ब० व० । “क्रमेणव्यचरत् स्फोतस्ततः पञ्चनदं ययौ” “तस्मादपि च कौरव्य!गन्धारविषयं ययौ” “ततो गन्धारराजेन युद्धमासीत्किरीटिनः” भा० आनु० ८३ अ० । “शकुनेस्तनयोवीरो गन्धाराणां महारथः । निरुध्यमानस्तैश्चापिगन्धारैः पाण्डुनन्दनः” । “बध्यमानेषु तेष्वाजौ ग-गन्धारेषु समन्ततः” ८४ अ० । गन्धारे भवः तस्यराजा वा कच्छा० अण् । ५ गन्धारदेशभवे मनुष्यतत्स्थभिन्नेमनुष्यतत्स्थयोस्त वुञ् । गान्धारक गान्धारदेशस्थेमनुष्ये तदीयहसितादौ च । “शकनिस्तु सहानी-को माद्रीपुत्रभवारयत् । गान्धारकैः सप्तशतैश्चापशक्त्यसिपाणिभिः” भा० द्रो० ९५ अ० । “वायुः समुद्गतोनामे कण्ठशीर्षसमाहतः । नानागन्धवहः पुण्यो गा-न्धारस्तेन हेतुना” भरतोक्ते “नाभेः समुद्गतो वायु-र्गन्धश्रोत्रे च चालयन् । सशब्दस्तेन निर्याति गा-न्धारस्तेन कथ्यते” संगी० दा० उक्ते च तन्त्रीकण्ठो-त्थितसप्तस्वरान्तर्गते ५ तृतीयस्वरे । “अजाविकं च गान्धा-रम्” इत्युक्तेः तस्याजाविकस्यरतुल्यता । “चतस्रःपञ्चमे षड्जे मध्यमे श्रुतयो मताः । ऋषभे धैवतेतिस्रो द्वे गान्धारनिषादयोः” संगी० दा० । ७ गन्धरसेन० त्रिका० । गान्धारेरपत्यम् “साल्वेयगान्धारिभ्याञ्च”पा० अण् । ८ गान्धारेरपत्ये पुंस्त्री स्त्रियां ङीप् ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.