| YouTube Channel

गाङ् (gAG)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गाङ् - गतौ (भ्वा० अत्म० सक० अनि०) गाते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹೋಗು /ಹೊರಡು
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 गा
मूलधातुः:
 गाङ्
धात्वर्थः:
 गतौ
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 गाते
अनुबन्धादिविशेषः:
 आकारान्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
गाङ् गतौ
- गाते । त्रिष्वपि वचनेषु रूपमेतत् । गायते । जगे । जगाते । अगास्त ।। 955 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
गाङ् गतौ
- एकद्विबहुत्वे -गाते, गाते, गाते इणो गा लुङि (2445) अगात् इह गै शब्दे (1652) गायति 921
धातुवृत्तिः
Sanskrit
गाङ् (अर्थः) गतौ
(गाते) त्रिष्वपि वचनेषु समानं, गा अ आतामिति स्थिते, अत्रान्तरङ्गत्वाद्धातुशपोरेकादेशे सवर्णदीर्घे ङ्दिवयव आकरोऽतः परो न भवतीति "आतो ङितः'' इतीयादेशो न भवति न च सवर्णदीर्घस्यादिवद्भावेनातः परत्वमकारस्य, [ अन्तादिवद्भावो वर्णाश्रये न ] इति स्थितत्वात् न च मन्तव्यं "वार्णादाङ्गं बलीय' इति सवर्णदीर्घात् प्रागेव इयादोशः स्यादिति, यदयमङ्गात् परस्येत्यङ्गस्य न भवति बहुवचने झस्य "आत्मनेपदेष्वनतः'' इति अद्भावः, अत्राप्यनत इति पर्युदास आदिवद्भावेन न भवति, वर्णाश्रयत्वात् न च मन्तव्यमित्यादि पूर्ववत् ( गासे गाथे गाध्वे ) गै इति टेरेत्वे वृद्धिः धातुशपोरेकादेशस्यादिवद्भावात् "अतो गुणे''इति पररूपं वर्णाश्रयत्वादेव न भवति " आतो लोप इटि च'' इत्यत्र आर्द्धधातुकस्येटो ग्रहणात् नालोपप्रसङ्गः (जगे जगाते जगिषे जगिध्वे जगे जगिवहे) "आतो लोप इटि च'' इत्याल्लोपः (गाता गास्यते) "गाङ्कुटादिभ्योऽञ्णिन्ङित्'' इत्यत्र गाङिति इङादेशग्रहणात् अस्मात् परस्याञ्णितः प्रत्ययस्य ङित्त्वाभावात् न "घुमास्थागा'' इतीत्वं, ( गाताम् गास्व गै गावहै अगात अगाताम् अगात ) झस्याद्भावः, (अगाथाः अगे) "आद्गुणः'' (अगावहि गेत गेयाताम् गेथाः गेय) लिङः सलोपः, "आद्गुणः, '' यलोपः आशिषि ( गासीष्ट अगास्त अगासाताम्, अगासत अगास्थः अगासि जिगासते जेगीयते ) "घुमास्थागा'' इतीत्वम् ( गाययति अजीगयत् "गापोष्टक्'' इत्यत्र न्यासपदमञ्जर्योरयं धातुरादादिक इति स्थितं, शपि पाठे चास्य प्रयोजनं नास्ति अस्माभिस्तु क्वापि पठितव्य इति मैत्रेयाद्यनुसारेणेह पठितः गायतीति गतं शब्दे शपि 931
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गाङ् गतौ”@} 2 3 ‘गाते गाङो गतावर्थे, कै गै शब्देऽस्य गायति।’ 4 इति देवः।
5 गायकः-यिका, 6 गापकः-पिका, जिगासकः-सिका, 7 जेगीयकः-यिका
गाता-त्री, गापयिता-त्री, जिगासिता-त्री, जेगीयिता-त्री
-- गापयन्-न्ती, गापयिष्यन्-न्ती-ती
-- 8 गानः, गापयमानः, जिगासमानः, जेगीयमानः
गास्यमानः, गापयिष्यमाणः, जिगासिष्यमाणः, जेगीयिष्यमाणः
सुगाः-सुर्गौ-सुगाः
-- -- -- गीतम्-तः-तवान्, गापितः, जिगासितः, जेगीयितः-तवान्
9 गायः, सुगः, ग्रामगः, 10 सिंहगायी, गापः, जिगासुः, 11 जागाः
गातव्यम्, गापयितव्यम्, जिगासितव्यम्, जेगीयितव्यम्
गानीयम्, गापनीयम्, जिगासनीयम्, जेगीयनीयम्
गेयम्, गाप्यम्, जिगास्यम्, जेगीय्यम्
12 ईषद्गानः-दुर्गानः-सुगानः
-- -- गीयमानः, गाप्यमानः, जिगास्यमानः, जेगीय्यमानः
गायः, गापः, जिगासः, जेगीयः
गातुम्, गापयितुम्, जिगासितुम्, जेगीयितुम्
गीतिः- 13 सङ्गीतिः, गापना, जिगासा, जेगीया
गानम्, गापनम्, जिगासनम्, जेगीयनम्
गीत्वा, गापयित्वा, जिगासित्वा, जेगीयित्वा
प्रगीय, प्रगाप्य, प्रजिगास्य, प्रजेगीय्य
गायम् २, गीत्वा २, गापम् २, गापयित्वा २, जिगासम् २, जिगासित्वा २, जेगीयम् २
जेगीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३९३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९५०। सक। अनि। आत्म।)
03
=>
 [[* “-- ‘गापोष्टक्’ (३-२-८) इत्यत्र न्यास-पदमञ्जर्योः-- ‘अयं धातुरादादिकः।’ इति स्थितम्। शपि पाठे चास्य प्रयोजनं नास्ति। अस्माभिस्तु क्वापि पठितव्य इति मैत्रेयाद्यनुसारेण इह (भ्वादौ) पठितः।” इति माधवधातुवृत्तिः।]]
04
=>
 (श्लो। ५)
05
=>
 [[४। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञ्णमुलोरपि युक्।]]
06
=>
 [[५। णौ, आदन्तलक्षणः पुगागमःसर्वत्र।]]
07
=>
 [[६। ‘घुमास्थागापा--’ (६-४-६६) इतीत्त्वम्। एवं गीतम्-गीतिः--इत्यादौ च ईत्वं ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [[७। शानचि शपि प्रत्यये सवर्णदीर्घे च रूपपमेवम्। अदन्ताङ्गाभावान्मुगागमो न।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०३८५+ २७]
10
=>
 [[१। ‘कर्तर्युपमाने’ (३-२-७९) इति णिनिः।]]
11
=>
 [[२। यङन्तादचि, द्वित्वे, अभ्यासस्य दीर्घे च सति, ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति यङो लुकि रूपमेवं भवति।]]
12
=>
 [[३। ईषदाद्युपपदेषु ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति खलपवादो युच्।]]
13
=>
 [[४। सोपसर्गेऽपि ‘स्थागापापचो भावे’ (३-३-९५) इति भावे क्तिन्।]]